4. Mettāsahagatasuttavaṇṇanā
235. Kīdisā gati nibbatti etissāti kiṃgatikā , kiṃniṭṭhāti vuttaṃ hoti .
Kīdisī paramā uttamā koṭi etissāti kiṃparamā .
Kīdisaṃ phalaṃ ānisaṃsaṃ udayo etissāti kiṃphalā .
Saṃsaṭṭhaṃ sampayuttan ti idaṃ sahagata -saddassa atthadassanamattaṃ , idha pana mettājhānaṃ pādakaṃ katvā vipassanāpubbabhāgabojjhaṅgā ca ‘‘ mettāsahagataṃ satisambojjhaṅgan ’’ tiādinā vuttāti veditabbaṃ .
Sabbatthāti sabbesu bojjhaṅgesu sabbesu ca brahmavihāresu .
Paṭikūleti virajjatīti paṭikūlaṃ , aniṭṭhaṃ .
Na paṭikūlaṃ appaṭikūlaṃ , iṭṭhaṃ .
Tenāha ‘‘ iṭṭhe vatthusmin ’’ ti .
Etthāti appaṭikūlavatthusmiṃ .
Evan ti paṭikūlasaññī .
Satte appaṭikūle asubhapharaṇaṃ , saṅkhāre appaṭikūle aniccanti manasikāraṃ karonto .
Asubhāyāti asubhasaññāya .
Aniccato vā upasaṃharatīti aniccanti manasikāraṃ pavatteti .
‘‘ Eseva nayo ’’ ti saṅkhepato vuttamatthaṃ vivarituṃ ‘‘ appaṭikūlapaṭikūlesū ’’ tiādi vuttaṃ .
Chaḷaṅgupekkhan ti chasu ārammaṇesu pahīnānurodhassa uppattiyā chaḷaṅgavantaṃ upekkhaṃ .
Mettāyāti
M2.446V2.152 mettābhāvanāya .Paṭikūlādīsu vatthūsu icchitavihārena viharituṃ samatthatā ariyānaṃ eva , tattha ca arahato eva ijjhanato ariyiddhi nāma .
Tassā ariyiddhiyā ca dassitattā desanā vinivaṭṭetabbā pariyosānetabbā siyā .
Arahattaṃ pāpuṇituṃ na sakkoti indriyānaṃ aparipakkattā nikantiyā ca duppariyādānato .
Ayaṃ desanāti ‘‘ mettāsahagataṃ bojjhaṅgaṃ bhāvetī ’’ tiādinā ayaṃ desanā āraddhā .
Yo hi mettājhānaṃ pādakaṃ katvā sammasanaṃ ārabhitvā arahattaṃ pāpuṇituṃ asakkonto parisuddhesu vaṇṇakasiṇesu vimokkhasaṅkhātaṃ rūpāvacarajjhānaṃ nibbatteti , taṃ sandhāyāha bhagavā –
‘‘ subhaṃ kho pana vimokkhaṃ upasampajja viharatī ’’ ti .
Subhaparaman ti subhavimokkhaparamaṃ .
Idha loke eva paññā assa .
Tenāha ‘‘ lokiyapaññassāti attho ’’ ti .
Arahattaparamāva mettā arahattamaggassa pādakattā .
Karuṇādīsupi eseva nayoti karuṇādijhānaṃ pādakaṃ katvā saṅkhāre sammasanto arahattaṃ pattuṃ sakkoti , tassa arahatthaparamā karuṇā hoti , evaṃ muditāupekkhāsupi vattabbanti imamatthaṃ atidisati .
Puna desanārambhapayojanaṃ pana ‘‘ iminā nayenā ’’ ti heṭṭhā atidiṭṭhameva .
Subhaparamāditāti mettākaruṇāmuditāupekkhānaṃ subhaparamatā ākāsānañcāyatanaparamatā , viññāṇañcāyatanaparamatā , ākiñcaññāyatanaparamatā .
Tassa tassāti subhavimokkhassa heṭṭhā tiṇṇaṃ arūpajjhānānañca yathākkamaṃ upanissayattā .
Appaṭikūlaparicayāti iṭṭhārammaṇe manasikārabahulīkārā .
Appakasirenevāti sukheneva .
Tatthāti visuddhatāya iṭṭhesu vaṇṇakasiṇesu .
Cittan ti bhāvanāmayacittaṃ pakkhandati appanāvasena .
Tato paran ti tato subhavimokkhato paraṃ vimokkhānaṃ upanissayo nāma na hoti , mettāsahagatabhāvo daṭṭhabbo .
Sattadukkhaṃ samanupassantassāti daṇḍena abhihaṭappattarūpahetuṃ sattesu uppajjanakadukkhaṃ ñāṇena vīmaṃsantassa .
Tayidaṃ rūpanimittakaṃ sattesu uppajjanakaṃ dukkhaṃ ñāṇena karuṇāvihārissa visesato pakkhandatīti katvā vuttaṃ ‘‘ appakasireneva tattha cittaṃ pakkhandatī ’’ ti , na pana sabbaso arūpe ānisaṃsadassanato .
Viññāṇaṃ
M2.447 samanupassantassāti idaṃ pāmojjagahaṇamukhena tannissayaviññāṇassa gahaṇaṃ sambhavatīti katvā vuttaṃ .Viññāṇaggahaṇaparicitan ti vuttanayena viññāṇaggahaṇe paricitaṃ .
Upekkhāvihārissāti
V2.153 upekkhābrahmavihāraṃ viharato .Ābhogābhāvatoti sukhādivasena ābhujanābhāvato .
Sukha … pe … sambhavatoti sukhadukkhāti paramatthakammaggahaṇe vimukhatāsambhavato .
Avijjamānaggahaṇadukkhan ti paramatthato avijjamānasattapaññattigahaṇaparicitaṃ tassa tassa abhāvamattakassa gahaṇampi dukkhaṃ kusalampi hoti .
Sesaṃ suviññeyyameva .
Mettāsahagatasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .