5. Cakkavattivaggo
1. Vidhāsuttavaṇṇanā
222. Vidhīyantīti
M2.429V2.137 vidhā , mānādibhāgā koṭṭhāsāti āha ‘‘ tayo mānakoṭṭhāsā ’’ ti .Tathā tathā vidahanatoti ‘‘ seyyohamasmī ’’ tiādinā tena tenākārena vidahanato ṭhapanato , ṭhapetabbato vā .
2. Cakkavattisuttavaṇṇanā
223. Sirisampattiyā rājati dippati sobhatīti rājā , dānapiyavacanaatthacariyāsamānattatāsaṅkhātehi catūhi saṅgahavatthūhi .
Rañjetīti rameti .
Abbhuggatāyāti udīritā nibbattito tattha tattha gacchanato .
Cakkaṃ vattetīti cakkaratanaṃ pavatteti .
Devaṭṭhānan ti pūjanīyadevaṭṭhānaṃ .
Cittīkataṭṭhenāti pūjanīyabhāvena .
Aggho natthi cirakālasambhavapuññānubhāvasiddharatanasabbhāvato .
Aññehi cakkavattino pariggahabhūtaratanehi .
Loketi manussaloke .
Tena tadaññalokaṃ nivatteti .
Vijjamāna ggahaṇena atītānāgataṃ nivatteti .
Buddhā ca kadāci karahaci uppajjanti cakkavattinopi yebhuyyena tasmiṃyeva uppajjanatoti adhippāyo .
Anomassāti alāmakassa ukkaṭṭhassa .
Sesāni ratanāni .
Tatrāti vākyopaññāsane nipāto , tasmiṃ pātubhāvavacane .
‘‘ Ayuttan ’’ ti vatvā tattha adhippāyaṃ vivaranto ‘‘ uppannaṃ hī ’’ tiādimāha .
Tehi ratanehi cakkavattananiyamāpekkhatāya cakkavattivacanassa .
Niyamenāti ekantena .
Vattabbataṃ āpajjati bhāvini bhūte viya upacāroti yathā –
‘‘ agamā rājagahaṃ buddho ’’ ti ( su . ni .410).
Laddhanāmassāti cakkavattīti loke laddhasamaññassa patthanīyassa purisavisesassa .
Mūluppattivacanatopīti ‘‘ cakkavattissa pātubhāvā ’’ ti etassa paṭhamuppattiyā vacanatopi .
Idāni tamatthaṃ vivaranto ‘‘ yo hī ’’ tiādimāha .
Yo hi cakkavattirājā , tassa uppattiyā cakkaratanassa uppajjanato cakkavattīti evaṃ nāmaṃ uppajjati .
‘‘ Cakkaṃ vattessatī ’’ ti idaṃ pana niyāmaṃ anapekkhitvā tassa uppajjatīti ratanānuppattiṃ
M2.430 gahetvā vuttanayato saññā uppajjati ‘‘ cakkavattī ’’ ti .Ekamevāti cakkaratanameva paṭhamaṃ pātubhavati .
Yasmiṃ bhūte rañño cakkavattisamaññā , atha pacchā
V2.138 ratanāni pātubhavantīti bahūnaṃ pātubhāvaṃ upādāya bahulavacanatopi etaṃ ‘‘ cakkavattissa pātubhāvā ratanānaṃ pātubhāvo ’’ ti vuttaṃ .Ayaṃ hetukattusaññito atthabhedo .
Pātubhāvāti pātubhāvato .
Puññasambhāro bhinnasantānatāya ratanānampi pariyāyena upanissayahetūti vuttaṃ .
Yuttamevetaṃ yathāvuttayuttiyuttattā .
Vattabbabhūto adhippāyo etassa atthīti adhippāyo , atthaniddeso , saṅkhepato adhippāyo saṅkhepādhippāyo .
Cakkaratanānubhāvena cakkavattissariyassa sijjhanato ‘‘ dātuṃ samatthassā ’’ ti vuttaṃ .
Yojanappamāṇe padese pavattattā yojanappamāṇaṃ andhakāraṃ .
Atidīghātirassatādiṃ chabbidhaṃ dosaṃ vivajjetvā ṭhitassāti vacanaseso .
Sabbesaṃ catubhūmakadhammānaṃ purecaraṃ kusalānaṃ dhammānaṃ gatiyo samanvesanavasena pavattanato .
Buddhādīhipi appahānīyatāya mahantadhammasabhāvattā dhammakāye ca jeṭṭhakaṭṭhena dhammakāyūpapannaṃ .
Paññāpāsādatāya cassa uparigataṭṭhena accuggataṃ .
Vitthataṭṭhena vipulaṃ .
Mahantatāya mahantaṃ .
Anādikālabhāvitassa kilesasantānassa khaṇeneva viddhaṃsanato sīghaṃ lahu javan ti pariyāyā .
Bojjhaṅgadhammapariyāpannattā hi vuttaṃ ‘‘ ekanta-kusalattā ’’ ti .
Sampayuttavasena pītiyā ālokaviddhaṃsanabhāvavasenāti vuttaṃ ‘‘ sahajātapaccayādī ’’ tiādi .
Sabbasaṅgāhikadhammaparicchedoti catubhūmakattā sabbasaṅgāhako bojjhaṅgadhammaparicchedo kathito .
4-10.Duppaññasuttādivaṇṇanā
225-231.
Eḷaṃ vuccati doso , eḷena mūgo viyāti eḷamūgoti imamatthaṃ dassento ‘‘ mukhena vācan ’’ tiādimāha .
Cakkavattivaggavaṇṇanā niṭṭhitā .