Issues
සංස්කාරකය
සැකසීම්
Mahāvaggaṭīkā
Mahāvaggaṭīkā

1. Avijjāvaggo

කතුවරයා： _System_Pali_VRI_ @ Administrator

1. Avijjāvaggo

1-2.
Avijjāsuttādivaṇṇanā

1-2.
PubbaṅgamātiM2.393V2.103 pubbecarā .
Avijjā hi aññāṇalakkhaṇā sammuyhanākārena ārammaṇe pavattatīti sampayuttadhammānampi tadākārānuvidhānatāya paccayo hoti .
Tathā hi te aniccāsubhadukkhānattasabhāvepi dhamme niccādito gaṇhanti , ayamassā tesaṃ sahajātavasena pubbaṅgamatā .
Yaṃ pana mohena abhibhūto pāpakiriyāya ādīnavaṃ apassanto pāṇaṃ hanati , adinnaṃ ādiyati , kāmesu micchā carati , musā bhaṇati , aññampi vividhaṃ dussīlyaṃ ācarati , ayamassa sahajātavasena ca upanissayavasena ca pubbaṅgamatā .
Samāpajjanāyāti tabbhāvāpajjanāyaV2.104 akusalappattiyā .
Sabhāvapaṭilābhāyāti attalābhāya .
Tenāha ‘‘ uppattiyā ’’ ti .
Sā panesā vuttākārena akusalānaṃ pubbaṅgamabhūtā avijjā uppajjatīti sambandho .
Yadetan ti yaṃ etaṃ pāpājigucchanatāya pāpato alajjanākārasaṇṭhitaṃ ahirikaṃ , pāpānutrāsatāya pāpato abhāyanākārasaṇṭhitañca anottappaṃ , etaṃM2.394 dvayaṃ anudeva anvāgatameva .
Anu -saddena cettha etan ti upayogavacanaṃ .
Anudevāti etassa attho saheva ekatoti .
Ettha avijjāya vuttanayānusārena tappaṭipakkhato ca attho veditabbo .
Ayaṃ pana viseso – tattha yathā akusalakammapathavasena pavattiyaṃ pubbaṅgamatā avijjāya , evaṃ kusalakammapathavasena puññakiriyavatthuvasena ca pavattiyaṃ vijjāya pubbaṅgamatā vattabbā .
Vīmaṃsādhipativasena pavattiyaṃ ādhipaccākāravasena ca pubbaṅgamatā veditabbā .
Dvīhevāti ca avadhāraṇaṃ ādhipaccākārassa sahajāteneva saṅgahetabbato .
Lajjanākārasaṇṭhitāti pāpato jigucchanākārasaṇṭhitā .
Bhāyanākārasaṇṭhitan ti uttasanākārasaṇṭhitaṃ .
Etthāti hiriottappe .
Vidati , vindatīti vā vijjā .
Viddasūti ca sappaññapariyāyoti āha ‘‘ viddasunoti viduno ’’ ti .
Yāthāvadiṭṭhīti aviparītā diṭṭhi , saṃkilesato niyyānikadiṭṭhi .
Sammādiṭṭhi pahotīti ettha sā vijjā sammādiṭṭhi veditabbā .
Na ekato sabbāni labbhanti sammāvācākammantājīvānaṃ pubbābhisaṅkhārassa anekarūpattā .
Lokuttaramaggakkhaṇe ekato labbhanti kiccato bhinnānampi tāsaṃ tattha sarūpato abhinnattā .
Ekā eva hi virati maggakkhaṇe tissannampi viratīnaṃ kiccaṃ sādhentī pavattati , yathā ekā eva sammādiṭṭhi parijānanādivasena catubbidhakiccaṃ sādhentī pavattati .
Tāni ca kho sabbāni aṭṭhapi paṭhamajjhānike magge labbhantīti yojanā .
Paṭhamajjhāniketi paṭhamajhānavante .
Tathābhūtassāti ariyamaggasamaṅgino .
Yasmā mahāsaḷāyatanasutte vuttaṃ ‘‘ sammādiṭṭhiādīnaṃ pañcannaṃ eva aṅgānaṃ vasenā ’’ ti , tasmā pañcaṅgiko lokuttaramaggo hoti .
‘‘ Pubbeva kho panā ’’ ti hi vacanaṃ tadā maggakkhaṇe viratīnaṃ abhāvaṃ ñāpeti , tasmā kāmāvacaracittesu viya lokuttaracittesu virati aniyatāti adhippāyo .
Parisuddhabhāvadassanan ti parisuddhasīlabhāvadassanatthaṃ .
Ayamattho dīpito , na ariyamagge viratīnaṃ abhāvo .
Yadi evaṃ kasmā abhidhamme maggavibhaṅge pañcaṅgikavāro āgatoti āha ‘‘ yampi abhidhamme ’’ tiādi .
Tan ti ‘‘ pañcaṅgiko maggo hotī ’’ ti vacanaṃ .
‘‘ EkaṃM2.395 kiccantaraṃ dassetuṃ vuttan ’’ ti vatvā taṃ dassetuṃ ‘‘ yasmiñhi kāle ’’ tiādi vuttaṃ .
Yasmiñhi kāleti lokiyakāleV2.105 .
Tena ‘‘ ekaṃ kiccantaran ’’ ti vuttaṃ aṭṭhaṅgikakiccaṃ dasseti .
Viratiuppādanena micchāvācādīni puggalena maggasamaye pajahāpentīti sammādiṭṭhiādīni ‘‘ pañca kārakaṅgānī ’’ ti vuttāni .
Sammāvācādikiriyā hi virati , tañca etāni kārāpentīti .
Virativasenāti viramaṇakiriyāvasena kārāpakabhāvena , kattubhāvena vāti attho .
‘‘ Viratittayavasenā ’’ ti vā pāṭho .
Sammākammanto pūratīti imehi sammādiṭṭhiādīhi sammākammantakiccaṃ pūrati nāma tehi vīriyādikehi tadatthasiddhito .
Tampi sandhāya ‘‘ ekaṃ kiccantaraṃ dassetun ’’ ti vuttaṃ .
Imaṃ kiccantaraṃ dassetun ti lokuttaramaggakkhaṇepi imāneva pañca sammāvācādiviratittayassa ekakkhaṇe kārāpakaṅgānīti dassetuṃ .
Evaṃ vuttan ti ‘‘ tasmiṃ samaye pañcaṅgiko maggo hotī ’’ ti ( vibha .494) evaṃ vuttaṃ .
Lokiyamaggakkhaṇe pañceva honti , virati pana aniyatā , tasmā ‘‘ chaaṅgiko ’’ ti avatvā ‘‘ pañcaṅgiko ’’ icceva vuttaṃ .
Tayidaṃ abhidhamme pañcaṅgikavāradesanāya kāraṇakittanamaggo , ariyamaggo pana aṭṭhaṅgikovāti dassetuṃ ,‘‘ yā ca , bhikkhave ’’ tiādimāha , taṃ suviññeyyameva .
Micchādiṭṭhiādikā dasa , tappaccayā akusalā ca dasāti vīsati akusalapakkhiyā , sammādiṭṭhiādikā dasa , tappaccayā kusalā ca dasāti vīsati kusalapakkhiyā mahācattārīsakasutte vuttā .
Mahācattārīsakan ti tassetaṃ nāmaṃ .
Missakova kathito lokuttarassapi idha labbhamānattā .
Yasmā kosalasaṃyuttepi idha ca therena ‘‘ upaḍḍhamidaṃ , bhante , brahmacariyassā ’’ tiādinā vuttaṃ ‘‘ mā hevaṃ ānandā ’’ tiādinā paṭikkhipitvā ‘‘ sakalamevidaṃ ānandā ’’ tiādinā bhagavatā desitaṃ suttaṃ āgataṃ .
Tassattho kosalasaṃyuttavaṇṇanāyaṃ vutto , tasmā vuttaṃ ‘‘ kosalasaṃyutte vuttatthamevā ’’ ti .
Avijjāsuttādivaṇṇanā niṭṭhitā .

3. Sāriputtasuttavaṇṇanā

3. SāvakabodhiM2.396 sāvakapāramiyo , tappariyāpannaṃ ñāṇaṃ sāvakapāramiñāṇaṃ , taṃ pana dvinnaṃ aggasāvakānaṃ tatthapi dhammasenāpatino eva savisesaṃ matthakaṃ pattaṃ , na itaresanti āha –
‘‘ sāvaka … pe … appattatāyā ’’ ti .
Tasmā tassa matthakappattiyā maggabrahmacariye ijjhante tassa ekadeso idha ijjhati , na sakalanti .
Na hi addhabrahmacariyaṃ nāma atthi , tasmā vuttaṃ ,‘‘ sakalampiV2.106 … pe … labbhatī ’’ ti , taṃ pana bhaṇḍāgāriko nāññāsi ñāṇassa sāvakavisayepi sappadesikattā , dhammasenāpati pana ñāṇassa tattha nippadesikattā aññāsīti .
Tenāha –
‘‘ ānandatthero … pe … aññāsī ’’ ti .
Evamāhāti ‘‘ sakalamidaṃ , bhante ’’ ti evaṃ avoca .
Sāriputtasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

4. Jāṇussoṇibrāhmaṇasuttavaṇṇanā

4. Vaḷavābhi -saddo vaḷavāpariyāyoti āha ‘‘ catūhi vaḷavāhi yuttarathenā ’’ ti .
Yodharathoti yodhehi yujjhanatthaṃ ārohitabbaratho .
Alaṅkāraratho maṅgaladivasesu alaṅkatapaṭiyattehi ārohitabbaratho .
Ghanadukulena parivāritoti rajatapaṭṭavaṇṇena setadukulena paṭicchādito .
Paṭicchādanattho hi idha parivārasaddo .
Rajatapanāḷisuparikkhittā setabhāvakaraṇatthaṃ .
Channaṃ channaṃ māsānan ti niddhāraṇe sāmivacanaṃ .
Ekavāraṃ nagaraṃ padakkhiṇaṃ karotīti idaṃ tasmiṃ ṭhānantare ṭhitena kātabbaṃ cārittaṃ .
Nagarato na pakkantāti nagarato bahi na gatā .
Maṅgalavacane niyuttā maṅgalikā , suvatthivacane niyuttā sovatthikā .
Ādi -saddena thutimāgadhavandikācariyake saṅgaṇhāti .
Sukapattasadisāni vaṇṇato .
Vaṇṇagītan ti thutigītaṃ .
Brahmabhūtaṃ seṭṭhabhūtaṃ yānaṃ , brahmabhūtānaṃ seṭṭhabhūtānaṃ yānanti vā brahmayānaṃ .
Vijitattā visesena jinanato .
Rāgaṃ vinayamānā pariyosāpetīti sabbampi rāgaṃ samucchedavinayavasena vineti , attano kiccaṃ pariyosāpeti .
Kiccapariyosāpaneneva hi sayampiM2.397 pariyosānaṃ nipphattiṃ upagacchati .
Tenāha ‘‘ pariyosānaṃ gacchati nipphajjatī ’’ ti .
Dhuran ti bhummatthe upayogavacananti āha ‘‘ tatramajjhattatāyuge yuttā ’’ ti .
Īsāti yugasandhārikā dāruyugaḷā .
Yathā vā bāhiraṃ yugaṃ dhāreti , tassā ṭhitāya eva kiccasiddhi , evaṃ kiriyāvasena laddhabalena tatramajjhattatāyuge thiraṃ dhāreti , teheva ariyamaggarathassa pavattanaṃ .
Hiri ggahaṇena cettha taṃsahacaraṇato ottappampi gahitaṃyeva hoti .
Tenāha ‘‘ attanā saddhin ’’ tiādi .
Nāḷiyā minamāno puriso viya ārammaṇaṃ minātīti mano .
Kataraṃ pana taṃ mano , kathañcassa yottasadisatāti āha ‘‘ vipassanācittan ’’ tiādi .
Tena yottaṃ viyāti yottanti dasseti .
Lokiyavipassanācittaṃ atirekapaññāsa kusaladhamme ekābaddhe ekasaṅgahite karotīti sambandho .
Te pana ‘‘ phasso hoti … pe … avikkhepo hotī ’’ ti cittaṅgavasena dhammasaṅgahe ( dha . sa .1) āgatanayenevaV2.107 veditabbā .
Lokuttaravipassanācittan ti maggacittaṃ āha .
Atirekasaṭṭhīti te eva sammākammantājīvehi anaññātaññassāmītindriyādīhi ca saddhiṃ atirekasaṭṭhi kusaladhamme .
Ekābaddheti ekasmiṃ eva ārammaṇe ābaddhe .
Ekasaṅgaheti tatheva vipassanākiccavasena ekasaṅgahe karoti .
Pubbaṅgamabhāvena ārakkhaṃ sāretīti ārakkhasārathī .
‘‘ Yathā hi rathassa … pe … sārathī ’’ ti vatvā taṃ dassetuṃ ‘‘ yoggiyo ’’ ti vuttaṃ .
Dhuraṃ vāheti yogge .
Yojeti yogge samagatiyañca .
Akkhaṃ abbhañjati sukhappavattanatthaṃ .
Rathaṃ peseti yoggacodanena .
Nibbisevane karoti gamanavīthiyaṃ paṭipādanena sanniyojeti .
Ārakkhapaccupaṭṭhānāti ārakkhaṃ paccupaṭṭhapeti asammosasabhāvattā .
Gatiyoti pavattiyo , nipphattiyo vā .
Samanvesatīti gavesati .
Ariyapuggalassa nibbānaṃ paṭimukhaṃ sampāpane ratho viyāti ratho .
Parikaroti vibhūsayatīti parikkhāro , vibhūsanaṃ , sīlañca ariyamaggassa vibhūsanaṭṭhāniyaṃ .
Tena vuttaṃ ‘‘ catupārisuddhisīlālaṅkāro ’’ ti , sīlabhūsanoti attho .
Vipassanāsampayuttānan ti lokiyāya lokuttarāya ca vipassanāya sampayuttānaṃ .
Vidhinā īretabbato pavattetabbato vīriyaṃ ,M2.398 sammāvāyāmo .
Samaṃ sammā ca dhiyatīti samādhi , dhurañca taṃ samādhi cāti dhurasamādhi , upekkhā dhurasamādhi etassāti upekkhādhurasamādhi , ariyamaggo upekkhāsaṅkhātadhurasamādhīti attho .
Aṭṭhakathāyaṃ pana byañjanaṃ anādiyitvā dhurasamādhisaddānaṃ bhinnādhikaraṇatā vuttā .
Payogamajjhatteti vīriyasamatāya .
Anicchāti icchāpaṭipakkhā .
Tenāha ‘‘ alobhasaṅkhātā ’’ ti .
Parivāraṇan ti parivāro , paricchadoti attho .
Mettāti mettācetovimutti .
Tathā karuṇā .
Pubbabhāgoti ubhinnampi upacāro .
Dvepi kāyacittavivekā viya pubbabhāgadhammavasena vuttā .
Ariyamaggaratheti parisuddhamaggasaṅkhāte rathe .
Ariyamaggaratho ca maggaratho cāti ariyamaggaratho , evaṃ ekasesanayena vā attho veditabbo .
Tenāha ‘‘ imasmiṃ lokiyalokuttaramaggarathe ṭhito ’’ ti .
Sannaddhacammoti yogāvacarassa paṭimukkacammaṃ .
Na naṃ te vijjhantīti vacanapathā na naṃ vijjhanti .
Dhammabhedanavasena na bhañjati , tassa ariyamaggassa rathassa sammā yojitassa antarā bhaṅgo natthīti attho .
Attano purisakāraṃ nissāya laddhattā attano santāneti adhippāyo .
Anuttaran ti uttararahitaṃ .
Tato eva seṭṭhayānaṃ , nassa kenaci sadisanti asadisaṃ .
Dhitisampannatāya dhīrā paṇḍitapurisāV2.108 lokamhā niyyanti gacchanti .
‘‘ Jayaṃ jayan ’’ ti gāthāyaṃ vacanavipallāsena vuttanti āha ‘‘ jinantā jinantā ’’ ti .
Jāṇussoṇibrāhmaṇasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

5-6.
Kimatthiyasuttādivaṇṇanā

5-6.
Niyamatthoti avadhāraṇattho .
Tena niyamena avadhāraṇena – aññaṃ maggaṃ paṭikkhipati ito aññassa niyyānikamaggassa abhāvato .
‘‘ Dukkhassa pariññatthan ’’ ti vuttattā vaṭṭadukkhaṃ kathitaṃ .
Ariyamagge gahite tassa pubbabhāgamaggo vipassanāya gahito evāti ‘‘ missakamaggo kathito ’’ ti vuttaṃ .
Uttānameva apubbassa abhāvā .
Ayaṃ pana viseso ‘‘ rāgakkhayo ’’ tiādīhiM2.399 yadipi nibbānaṃ vuttaṃ .
Tathāpi arahattaṃ viya brahmacariyampi .
Tena nibbānaṃ eva vuccati ‘‘ idaṃ brahmacariyapariyosānan ’’ ti .
Kimatthiyasuttādivaṇṇanā niṭṭhitā .

7. Dutiyaaññatarabhikkhusuttavaṇṇanā

7. Rāgavinayā dipadehi nibbānaṃ vāpi vucceyya arahattaṃ vāpi .
Yasmā so bhikkhu ubhayatthapi niviṭṭhabuddhi , tasmā bhagavā tassa ajjhāsayavasena ‘‘ nibbānadhātuyā kho etan ’’ tiādinā nibbānadhātuṃ vissajjetvā puna ‘‘ āsavānaṃ khayo tena vuccatī ’’ ti āha .
Yasmā ariyamaggo rāgādike samucchedavasena vineti , āsavañca sabbaso khepeti , tena ca vuttaṃ nibbānaṃ arahattañca , tasmā tadubhayaṃ ‘‘ rāgavinayotiādi nāmamevā ’’ ti vuttaṃ .
Anusandhikusalatāya pucchanto etaṃ avocāti iminā ‘‘ pucchānusandhi idha labbhatī ’’ ti dīpitaṃ , ajjhāsayānusandhipi ettha labbhatevāti daṭṭhabbaṃ .
Dutiyaaññatarabhikkhusuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

8. Vibhaṅgasuttavaṇṇanā

8. Ekena pariyāyena aṭṭhaṅgikamaggaṃ vibhajitvāti ‘‘ sammādiṭṭhī ’’ tiādinā ekena pariyāyena ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ vibhāgena dassetvā ‘‘ katamā ca , bhikkhave , sammādiṭṭhī ’’ tiādināV2.109 puna aparena pariyāyena vibhajitukāmo .
Uggahadhāraṇaparicayañāṇānipi savanañāṇe eva avarodhaṃ gacchantīti ‘‘ savanasammasanapaṭivedhapaccavekkhaṇavasenā ’’ ti vuttaṃ .
Kammaṭṭhānābhinivesoti kammaṭṭhānapaṭipatti .
Purimāni dve saccāni uggaṇhitvāti sambandho .
Iṭṭhaṃ kantaṃ manāpan ti nirodhamaggesu ninnabhāvaṃ dasseti , na abhinandanaṃ , tanninnabhāvo eva ca tattha kammakaraṇaṃ daṭṭhabbaṃ .
Ekenevākārena saccānaṃ paṭivedhanimittatā , so eva abhimukhabhāvo tesaṃ samāgamoti ekābhisamayo .
AssātiM2.400 ñāṇassa , yogino vā .
Ettha ca keci ‘‘ lokiyañāṇampi paṭivedho sabbassa yāthāvabodhabhāvato ’’ ti vadanti .
Nanu uggahādipaṭivedho ca paṭivedhova , na ca so lokuttaroti ?
Taṃ na , kevalena paṭivedha-saddena uggahādipaṭivedhānaṃ avacanīyattā , paṭivedhanimittattā vā uggahādivasena pavattaṃ dukkhādīsu pubbabhāge ñāṇaṃ ‘‘ paṭivedho ’’ ti vuccati , na paṭivedhattā , paṭivedhabhūtameva pana ñāṇaṃ ujukaṃ paṭivedhoti vattabbataṃ arahati .
Kiccatoti pariññādikiccato .
Ārammaṇapaṭivedhoti sacchikiriyāpaṭivedhamāha .
Kiccatoti asammohapaṭivedhaṃ .
Uggahādīhi saccassa pariggaṇhanaṃ pariggaho .
Duddasattāti anadhigatañāṇena yāthāvasarasalakkhaṇato daṭṭhuṃ asakkuṇeyyattā uppattito pākaṭānipi .
Tenāha ‘‘ dukkhasaccaṃ hī ’’ tiādi .
Ubhayan ti purimaṃ saccadvayaṃ .
Payogoti kiriyā , vāyāmo vā .
Tassa mahantatarassa icchitabbataṃ dukkarataratañca upamāhi dasseti ‘‘ bhavaggaggahaṇatthan ’’ tiādinā .
Yathā purimaṃ saccadvayaṃ viya kenaci pariyāyena apākaṭatāya paramagambhīrattā uggahādivasena pubbabhāge pavattibhedaṃ gahetvā ‘‘ dukkhe ñāṇan ’’ tiādinā catubbidhaṃ katvā vuttaṃ .
Ekameva taṃ ñāṇaṃ hoti ekābhisamayavaseneva pavattanato .
Kāmapaccanīkaṭṭhenāti kāmānaṃ ujupaccanīkabhāvena .
Kāmato nissaṭabhāvenāti kāmehi visaṃyuttabhāvena .
Kāmaṃ sammasantassāti duvidhampi kāmaṃ aniccādito sammasantassa .
Pajjati pavattati etenāti padaṃ , kāmassa padanti kāmapadaṃ , kāmassa uppattikāraṇassa ghāto samugghāto , taṃ kāmapadaghātaṃ .
Tenāha ‘‘ kāmavūpasaman ’’ ti .
Kāmehi vivittaṃ kāmavivittaṃ .
So eva ca nesaṃ anto samucchedaviveketi katvā tasmiṃ sādhetabbe uppannoti vuttaṃ ‘‘ kāmavivittante uppanno ’’ ti .
Kāmato nikkhamatīti nikkhamo , so eva nekkhammasaṅkappo .
ImasmiñcaV2.110 nekkhammasaṅkappassa saddatthavibhāvena yathāvutto kāmapaccanīkaṭṭhādiko atthaniddhāraṇaviseso antogadho .
Eseva nayoti iminā byāpādapaccanīkaṭṭhena vihiṃsāya paccanīkaṭṭhenātiādikaṃ abyāpādāvihiṃsāsaṅkappānaṃ atthuddhāraṇavidhiṃ atidisati .
Nekkhammasaṅkappādayoti ādi -saddena abyāpādaavihiṃsāsaṅkappe eva saṅgaṇhāti .
Kāma … pe … saññānan ti kāmavitakkādiviratisampayuttānaṃ nekkhammādisaññānaṃ .
Nānattāti nānākhaṇikattā .
Tīsu ṭhānesūtiM2.401 tippakāresu kāraṇesu .
Uppannassāti uppajjanārahassa .
Bhūmiladdhauppannaṃ idhādhippetaṃ .
Esa nayo ito paresupi .
Padacchedatoti kāraṇupacchedato .
Padan ti hi uppattikāraṇanti vuttovāyamattho .
Anuppattisādhanavasenāti yathā saṅkappo āyatiṃ nuppajjati , evaṃ anuppattisādhanavasena .
Sammādiṭṭhi viya ekova kusalasaṅkappo uppajjati .
Catūsu ṭhānesūti visaṃvādanādīsu catūsu vītikkamaṭṭhānesu .
Pabbajitānaṃ micchājīvo nāma āhāranimittakoti āha ‘‘ khādanīyabhojanīyādīnaṃ atthāyā ’’ ti .
Sabbaso anesanāya pahānaṃ sammāājīvoti āha ‘‘ buddhappasatthena ājīvenā ’’ ti .
Kammapathapattānaṃ vasena ‘‘ sattasu ṭhānesū ’’ ti vuttaṃ .
Akammapathapattāya hi anesanāya so padaghātaṃ karotiyeva .
Tathārūpe vā ārammaṇeti yasmiṃ ārammaṇe imassa pubbe kilesā na uppannā , tasmiṃ eva .
Anuppannānan ti anuppādassapi patthanāvasena anuppannānaṃ .
Vīriyacchandan ti vīriyassa nibbattetukāmatāchandaṃ .
‘‘ Chandasampayuttavīriyañcā ’’ ti vadanti .
Vīriyameva pana anuppannākusalānuppādane labbhamānachandatāya dhurasampaggahatāya chandapariyāyena vuttaṃ .
Tathā hi vīriyaṃ –
‘‘ anikkhittachandatā anikkhittadhuratā ’’ ti ( dha . sa .26) niddiṭṭhaṃ .
Kosajjapakkhe patituṃ adatvā cittaṃ paggahitaṃ karoti .
Padhānan ti padhānabhūtavīriyaṃ .
Uppattipabandhavasenāti nirantaruppādanavasena .
Catūsu ṭhānesu kiccasādhanavasenāti yathāvuttesu catūsu ṭhānesu padhānakiccassa nipphādanavasena anuppādanādivasena .
Kiccasādhanavasenāti kāyavedanācittadhammesu subhasukhaniccaattagāhavidhamanavasena asubhadukkhāniccānattasādhanavasena .
Ayan ti yathāvutto sadisāsadisatāviseso .
Assāti maggassa .
Ettha kathan ti yadi rūpāvacaracatutthajjhānatoV2.111 paṭṭhāya yāva sabbabhavaggā jhānaṅgamaggaṅgabojjhaṅgānaṃ sadisatā , evaṃ sante ‘‘ āruppe catukkapañcakajjhānaṃ uppajjati , tañca lokuttaran ’’ ti ettha kathaṃ attho gahetabboti āha ‘‘ etthāpī ’’ tiādi .
Taṃjhānikāvāti paṭhamajjhānādīsu yaṃ jhānaṃ maggapaṭilābhassa pādakabhūtaṃ , taṃjhānikāva assa ariyassa uparipi tayo maggāM2.402 .
Evan ti vuttākārena .
Pādakajjhānameva niyameti āruppe catukkapañcakajjhānuppattiyaṃ .
Vipassanāya ārammaṇabhūtā khandhāti sammasitakhandhe vadanti .
Puggalajjhāsayo niyameti pādakasammasitajjhānānaṃ bhede .
Yasmā saṅkhārupekkhāñāṇameva ariyamaggassa bojjhaṅgādivisesaṃ niyameti , tato dutiyādipādakajjhānato uppannassa saṅkhārupekkhāñāṇassa pādakajjhānātikkantānaṃ aṅgānaṃ asamāpajjitukāmatāvirāgabhāvato itarassa ca atabbhāvato tīsupi vādesu vipassanāva niyametīti veditabbo , tasmā vipassanāniyameneva hi paṭhamavādepi apādakajjhānādipādakāpi maggā paṭhamajjhānikā honti .
Itarehi ca pādakajjhānehi vipassanāniyamehi taṃtaṃjhānikāva .
Evaṃ sesavādesu vipassanāniyamo yathāsambhavaṃ yojetabbo .
Dutiyavāde taṃtaṃjhānikatā sammasitasaṅkhāravipassanāniyamehi hoti .
Tatra hi vipassanā taṃtaṃvirāgabhāvanā bhāvetabbā , na somanassasahagatā upekkhāsahagatā hutvā jhānaṅgādiniyamaṃ maggassa karotīti evaṃ vipassanāniyamo vuttanayeneva veditabbo .
Imasmiñca vāde pādakasammasitajjhānupanissayasabbhāve ajjhāsayo ekantena hotīti ‘‘ puggalajjhāsayo niyametīti vadantī ’’ ti vuttaṃ , aṭṭhakathāyaṃ pana visuddhimaggassa etissā aṭṭhakathāya ekasaṅgahitattā ‘‘ tesaṃ vādavinicchayo … pe … veditabbo ’’ ti vuttaṃ .
Pubbabhāgeti vipassanākkhaṇe .
Vibhaṅgasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

9. Sūkasuttavaṇṇanā

9. Sūkan ti sāliyavādīnaṃ vālamāha .
So hi nikantakasadiso paṭimukhagataṃ hatthaṃ vā pādaṃ vā bhindati , tasmā bhedaṃ icchantena uddhaggaṃ katvā ṭhapitaṃ sammāpaṇihitaṃ nāma , tathā aṭṭhapitaṃ micchāpaṇihitaṃ nāmāti vuttaṃ .
Micchāpaṇihitāyāti kammassakatapaññāya micchāṭhapanaṃ nāma –
‘‘ ime sattā kammavasena sukhadukkhaṃ paccanubhavanti , taṃ pana kammaṃ issarassa icchāvasena brahmā nimminātī ’’ tiādinā micchāpakappanaṃ .
Keci pana ‘‘ natthi dinnantiādinā nayena pavatti , tassa vā ñāṇassa appavattī ’’ ti vadanti .
MaggabhāvanāyātiM2.403 etthāpi micchāmaggassa pavattanaṃ , ariyamaggassa vā appavattanaṃ micchāṭhapanaṃ .
Tenāha ‘‘ appavattitattā ’’ ti .
Avijjaṃ bhindissatīti avijjaṃ samucchindissati .
Magganissitaṃ katvā maggeV2.112 eva pakkhipitvā .
Tañhi ñāṇaṃ maggassa mūlakāraṇaṃ magge siddhe tassa kiccassa matthakappattito .
‘‘ Sammāpaṇihitāya diṭṭhiyā sammāpaṇihitāya maggabhāvanāyā ’’ ti vuttattā missakamaggo kathito .
Chavibhedasadiso cettha avijjābhedo , lohituppādasadiso lokuttaramaggabhāvo daṭṭhabbo .
Sūkasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

10. Nandiyasuttavaṇṇanā

10. Channaparibbājako vatthacchādiyā channaṅgaparibbājako , na naggaparibbājako .
Avijjāvaggavaṇṇanā niṭṭhitā .