3. Sīlasuttavaṇṇanā
184. Khīṇāsavassa lokuttaraṃ sīlaṃ nāma maggaphalapariyāpannā sammāvācākammantājīvā sīlalakkhaṇappattā
V2.128 tadaññe cetanādayo .Lokiyaṃ pana kiriyābyākatacittapariyāpannaṃ cārittasīlaṃ , vārittasīlassa pana sambhavo eva natthi viramaṇavasena pavattiyā abhāvato .
‘‘ Pubbabhāgasīlaṃ lokiyasīlan ’’ ti keci .
Cakkhudassanan ti cakkhūhi dassanaṃ .
Lakkhaṇassa dassanan ti sabhāvadhammānaṃ saṅkhatānaṃ paccattalakkhaṇassa ñātapariññāya , aniccādisāmaññalakkhaṇassa tīraṇapariññāya dassanaṃ .
Pajahantopi hi te pahātabbākārato passati nāma .
Nibbānassa tathalakkhaṇaṃ maggaphalehi dassanaṃ , taṃ pana paṭivijjhanaṃ .
Jhānena pathavīkasiṇādīnaṃ , abhiññāhi rūpānaṃ dassanampi ñāṇadassanameva .
Cakkhudassanaṃ adhippetaṃ savanapayirupāsanānaṃ parato gahitattā .
Pañhapayirupāsanan ti pañhapucchanavasena payirupāsanaṃ aññakammatthāya upasaṅkamanassa kevalaṃ upasaṅkamaneneva jotitattā .
Ariyānaṃ anussati nāma guṇavasena , tatthāpi laddhaovādāvajjanamukhena yathābhūtasīlādiguṇānussaraṇanti dassetuṃ ‘‘ jhānavipassanā ’’ tiādi vuttaṃ .
Aññesaṃyeva santiketi ariyehi aññesaṃ sāsanikānaṃyeva santike .
Tenāha –
‘‘ anupabbajjā nāmā ’’ ti .
Aññesūti sāsanikehi aññesu tāpasaparibbājakādīsu .
Tattha hi pabbajjā ariyānaṃ anupabbajjā nāma na hotīti vuttaṃ .
Satasahassamattā
M2.420 ahesuṃ samantapāsādikattā mahātherassa .Laṅkādīpeti nissayasīsena nissitasallakkhaṇaṃ .
Na hi pabbajjā dīpapaṭiladdhā , atha kho dīpanivāsiācariyapaṭiladdhā .
Mahinda … pe … pabbajanti nāma tassa parivāratāya pabbajjāyāti .
Saratīti taṃ ovādānusāsanidhammaṃ cinteti citte karoti .
Vitakkāhataṃ karotīti punappunaṃ parivitakkanena tadatthaṃ vitakkanipphāditaṃ karoti .
Āraddho hotīti sampādito hoti .
Taṃ pana sampādanaṃ pāripūri evāti āha ‘‘ paripuṇṇo hotī ’’ ti .
Tatthāti yathāvutte dhamme .
Ñāṇacāravasenāti ñāṇassa pavattanavasena .
Tesaṃ tesaṃ dhammānan ti tasmiṃ tasmiṃ ovādadhamme āgatānaṃ rūpārūpadhammānaṃ .
Lakkhaṇan ti visesalakkhaṇaṃ sāmaññalakkhaṇañca .
Pavicinatīti ‘‘ idaṃ rūpaṃ ettakaṃ rūpan ’’ tiādinā vicayaṃ āpajjati .
Ñāṇañca ropetīti ‘‘ aniccaṃ calaṃ palokaṃ pabhaṅgū ’’ tiādinā ñāṇaṃ pavatteti .
Vīmaṃsanaṃ … pe … āpajjatīti rūpasattakārūpasattakakkamena
V2.129 vipassanaṃ paccakkhato viya aniccatādīnaṃ dassanaṃ sammasanaṃ āpajjati .Ubhayampetan ti phalānisaṃsāti vuttadvayaṃ .
Atthato ekaṃ pariyāyasaddattā .
Paṭikaccāti pageva .
Maraṇakāleti maraṇakālasamīpe .
Samīpatthe hi idaṃ bhummanti āha ‘‘ maraṇassa āsannakāle ’’ ti .
So tividho hoti ñāṇassa tikkhamajjhamudubhāvena .
Tenāha ‘‘ kappasahassāyukesū ’’ tiādi .
Upahaccaparinibbāyī nāma āyuvemajjhaṃ atikkamitvā parinibbāyanato .
Yattha katthacīti avihādīsu yattha katthaci .
Sappayogenāti vipassanāñāṇasaṅkhārasaṅkhātena payogena , saha vipassanāpayogenāti attho .
Suddhāvāsabhūmiyaṃ uddhaṃyeva maggasoto etassāti uddhaṃsoto .
Paṭisandhivasena akaniṭṭhabhavaṃ gacchatīti akaniṭṭhagāmī .
Avihādīsu vattamānopi ekaṃsato uddhaṃgamanāraho puggalo akaniṭṭhagāmī eva nāmāti vuttaṃ ‘‘ eko uddhaṃsoto akaniṭṭhagāmīti pañca hontī ’’ ti .
Tesan ti niddhāraṇe sāmivacanaṃ .
Uddhaṃsotabhāvato yadipi heṭṭhimādīsupi ariyabhūmi nibbattateva , tathāpi tattha bhūmīsu āyuṃ
M2.421 aggahetvā akaniṭṭhabhave āyuvaseneva soḷasakappasahassāyukatā daṭṭhabbā .‘‘ Satta phalā sattānisaṃsā pāṭikaṅkhā ’’ ti vuttattā ‘‘ arahattamaggassa pubbabhāgavipassanā bojjhaṅgā kathitā ’’ ti vuttaṃ .
Sattannampi sahabhāvo labbhatīti ‘‘ apubbaṃ acarimaṃ ekacittakkhaṇikā ’’ ti vuttaṃ .
Tayidaṃ pāḷiyaṃ tattha tattha ‘‘ tasmiṃ samaye ’’ ti āgatavacanena viññāyati , bojjhaṅgānaṃ pana nānāsabhāvattā ‘‘ nānālakkhaṇā ’’ ti vuttaṃ .
Sīlasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .