12. Saccasaṃyuttaṃ
1. Samādhivaggo
1. Samādhisuttavaṇṇanā
1071. Cittekaggatāyāti
M2.539V2.241 nissakkavacanaṃ ‘‘ parihāyantī ’’ ti padaṃ apekkhitvā .Yathābhūtādivasenāti yathāgatādivasena .
Yathābhūtaṃ nāma imasmiṃ sutte ‘‘ samāhito , bhikkhave , bhikkhu yathābhūtaṃ pajānātī ’’ tiādi .
Ādi -saddena ‘‘ tathā yasmā ’’ tiādisaṅgaho daṭṭhabbo .
Tathā hi yathābhūtavasena kāraṇacchedo kato ‘‘ tathā yasmā ’’ tiādivacanehi .
Vaṇṇāti akkharā ,‘‘ guṇā ’’ ti keci .
Padabyañjanānīti nāmādipadāni ceva taṃsamudāyabhūtabyañjanāni ca .
3. Paṭhamakulaputtasuttādivaṇṇanā
1073-75.
Sāsanāvacarā adhippetā bāhirakānaṃ saccābhisamayassa abhāvato .
Tathāti iminā catutthapañcamesu atthavisesābhāvaṃ dasseti .
Yadi evaṃ kasmā visuṃ visuṃ desanāti āha ‘‘ tena tena abhilāpenā ’’ tiādi .
10. Tiracchānakathāsuttavaṇṇanā
1080. Duggatito saṃsārato ca niyyāti etenāti niyyānaṃ , saggamaggo mokkhamaggo ca .
Tasmiṃ niyyāne niyuttā , taṃ ettha atthīti niyyānikā .
Vacīduccaritasaṃkilesato vā niyyātīti ī-kārassa rassattaṃ ya-kārassa ka-kāraṃ katvā niyyānikā .
Cetanāya saddhiṃ samphappalāpā veramaṇi .
Tappaṭipakkhato aniyyānikā , tassa bhāvo aniyyānikattaṃ .
Tiracchānabhūtan ti tirokaraṇabhūtaṃ .
Kammaṭṭhānabhāveti aniccatāpaṭisaṃyuttacatusaccakammaṭṭhānabhāve .
Sātthakan ti dānasīlādinissitattā hitapaṭisaṃyuttaṃ .
Visikhāti
V2.242 gharasanniveso .Visikhāgahaṇena ca gāmādigahaṇe viya tannivāsino visesato gahitā ‘‘ āgato gāmo ’’ tiādīsu viya
M2.540 .Tenāha ‘‘ sūrā samatthā ’’ ti .
Kumbhaṭṭhānāpadesena kumbhadāsiyo vuttāti āha –
‘‘ kumbhadāsikathā ’’ ti .
Ayāthāvato uppattiṭṭhitisaṃhārādivasena loko akkhāyati etenāti lokakkhāyikā .
Iti iminā pakārena bhavo , iminā abhavoti evaṃ pavattāya itibhavābhavakathāya saddhiṃ .
Samādhivaggavaṇṇanā niṭṭhitā .
2. Dhammacakkappavattanavaggo
1. Dhammacakkappavattanasuttavaṇṇanā
1081.‘‘ Isīnaṃ patanuppatanavasena osīdanauppatanaṭṭhānavasena evaṃ ‘ isipatanan ’ ti ‘ laddhanāme ’ ti saṅkhepato vuttamatthaṃ vivarituṃ ‘ ettha hī ’’’ tiādi vuttaṃ .
Āmantesīti ettha yasmā dhammacakkappavattanatthaṃ ayaṃ āmantanā , tasmā samudāgamato paṭṭhāya satthu pubbacaritaṃ saṅkhepeneva pakāsetuṃ vaṭṭatīti ‘‘ dīpaṅkarapādamūle katābhinīhārato paṭṭhāyā ’’ tiādi āraddhaṃ .
Tattha mārabalaṃ bhinditvāti mārañca mārabalañca bhañjitvā .
Atha vā mārassa abbhantaraṃ bāhirañcāti duvidhaṃ balaṃ bhañjitvā .
‘‘ Dveme , bhikkhave , antā ’’ ti ettha anta -saddo ‘‘ pubbante ñāṇaṃ aparante ñāṇan ’’ tiādīsu ( dha . sa .1063) viya bhāgapariyāyoti āha ‘‘ dve ime , bhikkhave , koṭṭhāsā ’’ ti .
Saha samudāhārenāti uccāraṇasamakālaṃ .
Pattharitvā aṭṭhāsi buddhānubhāvena .
Brahmāno samāgacchiṃsu paripakkakusalamūlā saccābhisambodhāya katādhikārā .
Gihisaññojanan ti gihibandhanaṃ .
Chinditvāti haritvā .
Na vaḷañjetabbāti nānuyuñjetabbā .
Kilesakāmasukhassāti kilesakāmayuttassa sukhassa .
Anuyogoti anubhavo .
Gāmavāsīhi sevitabbattā gāmavāsīnaṃ santako .
Attanoti attabhāvassa .
Āhito ahaṃmāno etthāti attā , attabhāvo .
Dukkhakaraṇan ti dukkhuppādanaṃ .
Attamāraṇehīti
M2.541 attabādhanehi .Upasamāyāti
V2.243 kilesavūpasamo adhippeto , tadatthasampadānavacananti āha ‘‘ kilesūpasamatthāyā ’’ ti .Esa nayo sesesupi .
Saccañāṇādivasena tayo parivaṭṭā etassāti tiparivaṭṭaṃ , ñāṇadassanaṃ .
Tenāha ‘‘ saccañāṇā ’’ tiādi .
Yathābhūtaṃ ñāṇan ti paṭivedhañāṇaṃ āha .
Tesuyeva saccesu .
Ñāṇena kattabbassa ca pariññāpaṭivedhādikiccassa ca jānanañāṇaṃ ,‘‘ tañca kho paṭivedhato pagevā ’’ ti keci .
Pacchāti apare .
Tathā katañāṇaṃ .
Dvādasākāran ti dvādasavidhaākārabhedaṃ .
Aññatthāti aññesu suttesu .
Paṭivedhañāṇampi desanāñāṇampi dhammacakkan ti idaṃ tattha ñāṇakiccaṃ padhānanti katvā vuttaṃ .
Saddhindriyādidhammasamudāyo pana pavattanaṭṭhena cakkanti dhammacakkaṃ .
Atha vā cakkanti āṇā , dhammato anapetattā dhammañca taṃ cakkañca , dhammena ñāyena cakkantipi dhammacakkaṃ .
Yathāha ‘‘ dhammañca pavatteti cakkañcāti dhammacakkaṃ , cakkañca pavatteti dhammañcāti dhammacakkaṃ , dhammena pavattatīti dhammacakkaṃ , dhammacariyāya pavattatīti dhammacakkan ’’ tiādi ( paṭi . ma .2.40-41).
Ubhayampīti paṭivedhañāṇaṃ desanāñāṇanti ubhayampi .
Etan ti tadubhayaṃ .
Imāya desanāyāti iminā suttena pakāsentena bhagavatā yathāvuttañāṇadvayasaṅkhātaṃ dhammacakkaṃ pavattitaṃ nāma pavattanakiccassa aniṭṭhitattā .
Patiṭṭhiteti aññāsi koṇḍaññattherena sotāpattiphale patiṭṭhite .
Pavattitaṃ nāma kassapasammāsambuddhassa sāsanantaradhānato paṭṭhāya yāva buddhuppādo , ettakaṃ kālaṃ appavattapubbassa pavattitattā , uparimaggādhigamo panassa atthaṅgato evāti .
Ekappahārenāti ekeneva pahārasaññitena kālena .
Divasassa hi tatiyo bhāgo pahāro nāma .
Pāḷiyaṃ pana ‘‘ tena khaṇena tena layena tena muhuttenā ’’ ti vuttaṃ .
Taṃ pahārakkhaṇasallakkhaṇameva .
Sabbaññutaññāṇobhāsoti sabbaññutaññāṇānubhāvena pavatto obhāso cittaṃ paṭicca utusamuṭṭhāno veditabbo .
Yasmā bhagavato dhammacakkappavattanassa ārambhe viya parisamāpane ativiya uḷāratamaṃ pītisomanassaṃ udapādi , tasmā ‘‘ imassapi udānassā ’’ tiādi vuttaṃ .
9. Saṅkāsanasuttavaṇṇanā
1089. Atthasaṃvaṇṇane
M2.542 vaṇṇīyanteti vaṇṇā .Teyeva pariyāyena akkharaṇato akkharāni
V2.244 .Atthaṃ byañjentīti byañjanāni .
Yasmā pana akārādike sarasamaññā , kakārādike byañjanasamaññā , ubhayattha vaṇṇasamaññā , tasmā vuttaṃ ‘‘ vaṇṇānaṃ vā ekadesā yadidaṃ byañjanā nāmā ’’ ti .
Nettiyaṃ pana vākye byañjanasamaññā .
Byañjanaggahaṇeneva cettha ākāraniruttiniddesā gahitā evāti daṭṭhabbaṃ .
Saṅkāsanāti atthassa ñāpanā bhāgaso .
Tenāha ‘‘ vibhattiyo ’’ ti .
Saṅkāsanaggahaṇeneva cettha pakāsanā vuttā hoti .
Vibhattiyo hi atthavacaneneva vivaranti , tāhi kāraṇapaññattiyo vuttāyevāti , tāhipi atthapadāni gahitāneva honti .
Ayamettha saṅkhepo , vitthāro pana visuddhimaggavaṇṇanāyaṃ nettiaṭṭhakathāyañca vuttanayena veditabbo .
Sabbākārenāti sabhāgādivibhāvanākārena .
Vaṇṇādīnan ti tasmiṃ pana vitthāre pavattavaṇṇādīnaṃ .
Tasmāti vaṇṇādīnaṃ antaabhāvato .
Evamāhāti ‘‘ aparimāṇā vaṇṇā byañjanā saṅkāsanā ’’ ti evamāha .
10. Tathasuttavaṇṇanā
1090. Sabhāvāvijahanaṭṭhenāti attano dukkhasabhāvassa kadācipi apariccajanena tathasabhāvaṃ .
Tenāha ‘‘ dukkhañhi dukkhameva vuttan ’’ ti .
Sabhāvassāti dukkhasabhāvassa .
Amoghatāyāti avañjhatāya .
Avitathan ti na vitathaṃ .
Tenāha ‘‘ na hi dukkhaṃ adukkhaṃ nāma hotī ’’ ti .
Aññabhāvānupagamenāti samudayādisabhāvānupagamanena musā na hotīti añño aññathā na hotīti anaññathaṃ .
Tenāha ‘‘ na hī ’’ tiādi .
Dhammacakkappavattanavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .
3. Koṭigāmavaggo
1. Koṭigāmasuttavaṇṇanā
1091. Ananubodhāti
M2.543 paṭivedhassa anurūpabodhābhāvena .Appaṭivedhāti saccānaṃ paṭimukhaṃ vedhābhāvena .
2. Dutiyakoṭigāmasuttavaṇṇanā
1092. Phalasamādhiphalapaññānan ti
V2.245 aggaphalasamādhiaggaphalapaññānaṃ .7. Tathasuttavaṇṇanā
1097. Ariyānan ti buddhānaṃ ariyānaṃ .
Tenāha ‘‘ na hī ’’ tiādi .
8. Lokasuttavaṇṇanā
1098. Paṭividdhattā desitattā cāti iminā paṭivedhañāṇena desanāñāṇena ca pariggahitattā ariyasantakāni honti ariyassa bhagavato santakabhāvato .
10. Gavampatisuttavaṇṇanā
1100. Ekappaṭivedhoti ekeneva ñāṇena catunnaṃ ariyasaccānaṃ ekajjhaṃ paṭivedho .
Koṭigāmavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .
4. Sīsapāvanavaggo
3. Daṇḍasuttavaṇṇanā
1101. Punappunaṃ vaṭṭasmiṃyeva nibbattanti adiṭṭhattā catunnaṃ ariyasaccānaṃ .
5. Sattisatasuttavaṇṇanā
1105. Bhaveyya
M2.544 ceti dukkhadomanassāni ajjhupekkhitvā sahitehi tehi saccābhisamayo bhaveyyāti evaṃ parikappanā na kātabbāti .9. Indakhīlasuttavaṇṇanā
1109. Ajjhāsayan ti
V2.246 sassatādibhedaṃ ajjhāsayaṃ .So hi ‘‘ idameva saccaṃ moghamaññan ’’ ti gāhassa mukhabhūtattā mukhanti adhippeto .
Tañca apare adiṭṭhasaccā olokenti , diṭṭhasaccā pana neva olokenti .
10. Vādatthikasuttavaṇṇanā
1110. Kukkuko pamāṇamajjhimassa purisassa hatthoti attho .
Kukkūti tasseva nāmaṃ .
Sīsapāvanavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .
5. Papātavaggo
1. Lokacintāsuttavaṇṇanā
1111. Lokacintan ti lokasannivesapaṭisaṃyuttavīmaṃsāva .
‘‘ Lokacittan ’’ tipi pāṭho , taṃtaṃlokapariyāpannaṃ cittanti attho .
Nāḷikerādayoti ādi -saddena avuttānaṃ osadhitiṇavanappatiādīnaṃ saṅgaho .
Evarūpan ti edisaṃ aññampi taṃtaṃlokacittaṃ .
Vigatacittoti attatthaparatthato apagatavitakko addasa evaṃ adhiṭṭhahiṃsūti sambandho .
Sambarimāyan ti sambarena asurindena uppāditaṃ asuramāyaṃ , yaṃ ‘‘ indajālan ’’ tipi vuccati indassa mohanatthaṃ uppāditattā .
Samparivattetvāti paridhāvetvā .
Yathā neti ne asure yathā so puriso passati , evaṃ adhiṭṭhahiṃsu .
Kasmā panete evaṃ adhiṭṭhahiṃsūti ?
Taṃ purisaṃ tattha tathānisinnaṃ disvā ‘‘ ayañca devo ’’ ti āsaṅkantā tathā adhiṭṭhahitvā bhisamuḷālachiddehi pavisitvā attano asurabhavanaṃ gatā .
Tenāha bhagavā –
‘‘ devānaṃyeva mohayamānā ’’ ti .
2-3.Papātasuttādivaṇṇanā
1112-3.
Mariyādapāsāṇoti
V2.247M2.545 gijjhakūṭapabbatassa mariyādapākārasadiso mahanto pāsāṇo .Aniṭṭharūpan ti ettha rūpa -saddo sabhāvattho ‘‘ piyarūpe sātarūpe ’’ tiādīsu ( ma . ni .1.408-409) viyāti āha –
‘‘ aniṭṭhasabhāvan ’’ ti .
5. Vālasuttavaṇṇanā
1115. Upāsanan ti ācariyaupāsanaṃ , ācariyaṃ antevāsinā vā divase divase sikkhanavasena upāsitabbato upāsananti laddhanāmaṃ kaṇḍakhipanasippaṃ .
Kaṇḍaṃ atikkamanteti saraṃ khipante .
Poṅkhānupoṅkhan ti poṅkhasaddatthaṃ pākaṭaṃ katvā dassetuṃ ‘‘ ekaṃ kaṇḍaṃ khipitvā ’’ tiādi vuttaṃ .
Aparaṃ anupoṅkhan ti ettha aparan ti tatiyakaṇḍaṃ .
Anupoṅkhaṃ nāma idanti dassetuṃ ‘‘ anupoṅkhaṃ nāma dutiyassa poṅkhan ’’ ti vuttaṃ .
Tañhi tatiyena sarena vijjhīyati .
Puna aparaṃ tassa poṅkhan ti idaṃ pana aparāparaṃ avirajjhanaṃ dassetuṃ vuttaṃ .
Durabhisambhavataran ti abhibhavituṃ asakkuṇeyyataraṃ .
Vālan ti kesaṃ .
Sattadhā bhinditvāti sattakkhattuṃ viphāletvā .
Tassa ekaṃ bhedan ti tassa kesassa ekaṃ aṃsusaṅkhātaṃ bhedaṃ gahetvā .
Vātiṅgaṇamajjhe bandhitvāti vātiṅgaṇaphalassa majjhaṭṭhāne bandhitvā .
Aparaṃ bhedan ti aparaṃ kesassa aṃsusaṅkhātaṃ bhedaṃ .
Aggakoṭiyaṃ bandhitvāti yathā tassa vālabhedassa ūkāmattaṃ likhāmattaṃ vā kaṇḍassa aggakoṭiṃ adhikaṃ hutvā tiṭṭhati , evaṃ bandhitvā .
Usabhamatteti vīsatiyaṭṭhimatte ṭhāne ṭhito .
Kaṇḍabaddhāya koṭiyāti kaṇḍabaddhāya vālassa koṭiyā vātiṅgaṇabandhanavālassa koṭiṃ paṭivijjheyya .
8. Dutiyachiggaḷayugasuttavaṇṇanā
1118. Adhiccuppattikan ti yadicchāvasena uppajjanakaṃ .
Chiggaḷenāti chiggaḷapadesena .
Chiggaḷuparīti heṭṭhimayugassa chiggaḷapadesassa upari .
Āruḷhassa chiggaḷenāti ubhinnampi chiddena .
Gīvappavesanaṃ viyāti catunnaṃ yugānaṃ chiddapadeseneva uparūpari ṭhitānaṃ chiddantarena kāṇakacchapassa gīvappavesanaṃ
M2.546 adhiccatarasambhavaṃ .Tatopi adhiccatarasambhavo manussattalābho , tato adhiccatamasambhavo ariyamaggapaṭilābhoti dassento āha ‘‘ catusaccapaṭivedho ativiya adhiccatarasambhavo ’’ ti .
Papātavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .
6. Abhisamayavaggavaṇṇanā
1121. Abhisamayasaṃyutte
V2.248 vitthāritova , tasmā tattha vuttanayeneva tassa attho veditabbo .7. Paṭhamaāmakadhaññapeyyālavaggo
3. Paññāsuttavaṇṇanā
1133. Lokiyampi visuddhatthena ‘‘ ariyan ’’ ti vattabbataṃ labhatīti ‘‘ lokiyalokuttarenā ’’ ti vuttaṃ .
4. Surāmerayasuttavaṇṇanā
1134. Piṭṭhasurāti piṭṭhena kātabbasurā , tathā odanasurā pūvasurā , majjarasādibhūte kiṇṇe pakkhipitvā kattabbā surā kiṇṇapakkhittasurā .
Sambhārasaṃyuttāti mūlabhesajjasambhārehi saṃyuttā .
Pupphāsavoti nāḷikerapupphādito assavanakaāsavo .
Muddikaphalādito assavanakaāsavo phalāsavo .
Itītiādiattho .
Tena madhvāsavaguḷāsavasambhārasaṃyutte saṅgaṇhāti .
Surāsavavinimuttan ti yathāvuttasurāsavavinimuttaṃ .
10. Pacāyikasuttavaṇṇanā
1140. Nīcavuttinoti kule jeṭṭhānaṃ mahāpitucūḷapitujeṭṭhabhātikādīnaṃ abhivādanapaccuṭṭhānaañjalikammasāmīcikammādivasena nīcavuttino .
8. Dutiyaāmakadhaññapeyyālavaggo
8. Bījagāmasuttavaṇṇanā
1148.‘‘ Mūlabījan ’’ tiādīsu
V2.249M2.547 mūlameva bījanti mūlabījaṃ , mūlabījaṃ etassātipi mūlabījaṃ .Tattha purimena bījagāmo vutto ‘‘ bījānaṃ samūho ’’ ti katvā , dutiyena bhūtagāmo .
Duvidhopeso sāmaññaniddesena ,‘‘ mūlabījañca mūlabījañca mūlabījan ’’ ti ekasesanayena vā bījattho veditabbo .
Esa nayo sesesupi .
Phaḷubījan ti pabbabījaṃ .
Bāhirapaccayantarasamavāye sadisaphaluppattiyā visesakāraṇabhāvato viruhanasamatthe sāraphale niruḷho bīja-saddo .
Tadatthasiddhiyā mūlādīsupi kesuci pavattatīti tato nivattanatthaṃ ekena bīja-saddena visesetvā vuttaṃ ‘‘ bījabījan ’’ ti ‘‘ rūparūpaṃ , dukkhadukkhan ’’ ti ( saṃ . ni .4.327) ca yathā .
Nīlatiṇarukkhādikassāti allatiṇassa ceva allarukkhādikassa ca .
Ādi -saddena osadhigacchalatādīnaṃ gahaṇaṃ .
9. Vikālabhojanasuttavaṇṇanā
1149. Aruṇuggamanato paṭṭhāya yāva majjhanhiko , ayaṃ buddhādiariyānaṃ āciṇṇasamāciṇṇo bhojanassa kālo , tadañño vikāloti āha –
‘‘ vikālabhojanāti kālātikkantabhojanā ’’ ti .
10. Gandhavilepanasuttavaṇṇanā
1150. Yaṃ kiñci pupphan ti ganthimaṃ aganthimaṃ vā yaṃ kiñci pupphajātaṃ , tathā pisitādibhedaṃ yaṃ kiñci gandhajātaṃ .
9. Tatiyaāmakadhaññapeyyālavaggo
1. Naccagītasuttavaṇṇanā
1151. Saṅkhepato
V2.250 ‘‘ sabbapāpassa akaraṇan ’’ tiādinayappavattaṃ ( dī . ni .2.90; dha . pa .183) bhagavato sāsanaṃ accantachandarāgapavattito naccādīnaṃ dassanaṃ na anulometīti āha ‘‘ sāsanassa ananulomattā ’’ ti .Attanā parehi ca payojiyamānaṃ
M2.548 payojāpiyamānañca eteneva nacca-saddena gahitaṃ , tathā gītavāditasaddehi cāti āha –‘‘ naccananaccāpanādivasenā ’’ ti .
Ādi -saddena gāyana-gāyāpana-vādana-vādāpanādīni saṅgaṇhāti .
Dassanena cettha savanampi saṅgahitaṃ virūpekasesanayena .
Yathāsakaṃ visayassa ālocanasabhāvatāya vā pañcannaṃ viññāṇānaṃ savanakiriyāyapi dassanasaṅkhepasabbhāvato ‘‘ dassanā ’’ icceva vuttaṃ .
Avisūkabhūtassa gītassa savanaṃ kadāci vaṭṭatīti āha –
‘‘ visūkabhūtā dassanā cā ’’ ti .
Tathā hi vuttaṃ paramatthajotikāya khuddakaaṭṭhakathāya ( khu . pā . aṭṭha .2. pacchimapañcasikkhāpadavaṇṇanā )–
‘‘ dhammūpasaṃhitaṃ gītaṃ vaṭṭati , gītūpasaṃhito dhammo na vaṭṭatī ’’ ti .
2. Uccāsayanasuttavaṇṇanā
1152. Uccāti ucca-saddena samānatthaṃ ekaṃ saddantaraṃ .
Seti etthāti sayanaṃ , uccāsayanaṃ mahāsayanañca samaṇasārupparahitaṃ paṭikkhittanti āha –
‘‘ pamāṇātikkantaṃ akappiyattharaṇan ’’ ti .
Āsandādiāsanañcettha sayaneneva saṅgahitaṃ .
Yasmā pana ādhāre paṭikkhitte tadādhārakiriyā paṭikkhittāva hoti , tasmā ‘‘ uccāsayanamahāsayanā ’’ icceva vuttaṃ .
Atthato pana tadupabhogabhūtanisajjānipajjanehi virati dassitāti daṭṭhabbaṃ .
Atha vā uccāsayanamahāsayanañca uccāsayanamahāsayanañcāti uccāsayanamahāsayanan ti etasmiṃ atthe ekasesanayena ayaṃ niddeso kato yathā –
‘‘ nāmarūpapaccayā saḷāyatanan ’’ ti ( udā .1).
Āsanakiriyāpubbakattā vā sayanakiriyāya sayanaggahaṇeneva āsanampi gahitanti daṭṭhabbaṃ .
3. Jātarūpasuttavaṇṇanā
1153. Aññepi uggahāpane upanikkhittasādiyane ca paṭiggahaṇattho labbhatīti āha
V2.251 –‘‘ na uggaṇhāpenti , na upanikkhittaṃ sādiyantī ’’ ti .
Atha vā tividhaṃ paṭiggahaṇaṃ kāyena vācāya manasāti .
Tattha kāyena paṭiggahaṇaṃ uggahaṇaṃ , vācāya paṭiggahaṇaṃ uggahāpaṇaṃ , manasā paṭiggahaṇaṃ sādiyanaṃ .
Tividhampi paṭiggahaṇaṃ sāmaññaniddesena , ekasesanayena vā gahetvā ‘‘ paṭiggahaṇā ’’ ti vuttanti āha –
‘‘ neva naṃ uggaṇhantī ’’ tiādi .
Esa nayo ‘‘ āmakadhaññapaṭiggahaṇā ’’ tiādīsupi .
4. Āmakadhaññasuttavaṇṇanā
1154. Nīvārādiupadhaññassa
M2.549 sāliādimūladhaññantogadhattā vuttaṃ ‘‘ sattavidhassā ’’ ti .5. Āmakamaṃsasuttavaṇṇanā
1155.‘‘ Anujānāmi , bhikkhave , pañca vasāni bhesajjāni – acchavasaṃ , macchavasaṃ , susukāvasaṃ , sūkaravasaṃ , gadrabhavasan ’’ ti ( mahāva .262; pārā . aṭṭha .623) vuttattā idaṃ uddissa anuññātaṃ nāma .
Tassa pana ‘‘ kāle paṭiggahitan ’’ ti ( mahāva .262) vuttattā paṭiggahaṇaṃ vaṭṭatīti āha –
‘‘ aññatra uddissa anuññātā ’’ ti .
Vinayavasena upaparikkhitabbo , tasmā samantapāsādikāya vinayaṭṭhakathāya vuttanayenettha vinicchayo veditabbo .
10. Catutthaāmakadhaññapeyyālavaggo
2-3.Kayavikkayasuttādivaṇṇanā
1162-63.
Kassaci bhaṇḍassa gahaṇaṃ kayo , dānaṃ vikkayo .
Tattha tatthāti gāmantare santike ca gamanaṃ dūtakammanti vuccatīti yojanā .
Pahiṇagamanaṃ khuddakagamanaṃ .
4. Tulākūṭasuttavaṇṇanā
1164. Rūpakūṭaṃ sarūpena sadisena chalavohāro .
Aṅgakūṭaṃ attano hatthādinā aṅgānaṃ chalakaraṇaṃ
V2.252 .Gahaṇakūṭaṃ mānesu gahaṇavasena .
Paṭicchannakūṭaṃ ayacuṇṇādinā paṭicchannena chalakaraṇaṃ .
Mahatiyā tulāya .
Pacchābhāgeti tulāya pacchimabhāge .
Hatthenāti hatthapadesena .
Akkamatīti uṭṭhātuṃ adento gaṇhāti .
Dadanto pubbabhāgeti paresaṃ dadanto pubbabhāge hatthena tulaṃ akkamati .
Tan ti ayacuṇṇaṃ .
Lohapātiyoti tambalohapātiyo .
Suvaṇṇavaṇṇā karontīti asanikhādasuvaṇṇakanakalimpitā suvaṇṇavaṇṇā karonti .
Mānabhājanassa
M2.550 hadayabhūtassa abbhantarassa bhinnaṃ hadayabhedo .Nimiyamānassa tilataṇḍulādikassa sikhāya aggakoṭiyā bhinnaṃ sikhābhedo .
Khettādīnaṃ minanarajjuyā aññathākaraṇaṃ rajjubhedo .
Rajjugahaṇeneva cettha daṇḍakassa gahaṇaṃ katamevāti daṭṭhabbaṃ .
6-11.Chedanasuttādivaṇṇanā
1166-71.
Vadhoti muṭṭhippahārakasātāḷanādīhi hiṃsanaṃ , viheṭhananti attho .
Viheṭhanatthopi hi vadha-saddo dissati ‘‘ atthānaṃ vadhitvā vadhitvā rodeyyā ’’ tiādīsu .
Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ māraṇan ’’ ti vuttaṃ , taṃ pana pothanaṃ sandhāyāti sakkā viññātuṃ māraṇasaddassa vihiṃsanepi dissanato .
Sesaṃ suviññeyyameva .
Āmakadhaññapeyyālavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .
Sāratthappakāsiniyā saṃyuttanikāya-aṭṭhakathāya
Mahāvaggavaṇṇanāya līnatthappakāsanā niṭṭhitā .
Nigamanakathāvaṇṇanā
Sakalarūpārūpasammasane
M2.551 saṇhasukhumavisayañāṇatāya vipassanācāranipuṇabuddhīnaṃ susaṃyatakāyavacīsamācāratāya samathavipassanāsu sammadeva yatanato ca yatīnaṃ bhikkhūnaṃ khandhāyatanadhātusaccindriyapaṭiccasamuppādabhede paramatthadhamme nānānayehi ñāṇavibhāgassa sannissayena bahukārassa saṃyuttāgamavarassa atthasaṃvaṇṇanaṃ kātuṃ sāratthappakāsanato eva nipuṇā yā mayā aṭṭhakathā āraddhāti sambandho .Savisesaṃ paññāvahaguṇattā eva hissa ganthārambhe āditopi ‘‘ paññāpabhedajananassā ’’ ti
V2.253 vuttaṃ .Mahāaṭṭhakathāya sāran ti saṃyuttamahāaṭṭhakathāya sāraṃ .
Ekūnasaṭṭhimattoti thokaṃ ūnabhāvato matta -saddaggahaṇaṃ .
Mūlaṭṭhakathāya sāran ti pubbe vuttasaṃyuttamahāaṭṭhakathāya sārameva puna nigamanavasena vuttanti .
Atha vā mūlaṭṭhakathāya sāran ti porāṇaṭṭhakathāsu atthasāraṃ .
Tena etaṃ dasseti ‘‘ saṃyuttamahāaṭṭhakathāya atthasāraṃ ādāya imaṃ sāratthappakāsiniṃ karontena sesamahānikāyānampi mūlaṭṭhakathāsu idha viyogakkhamaṃ atthasāraṃ ādāya akāsin ’’ ti .
‘‘ Mahāvihārādhivāsīnan ’’ ti ca idaṃ purimapacchimapadehi saddhiṃ sambandhitabbaṃ ‘‘ mahāvihārādhivāsīnaṃ samayaṃ pakāsayantiṃ mahāvihārādhivāsīnaṃ mūlaṭṭhakathāya sāraṃ ādāyā ’’ ti ca .
Tena puññena .
Hotu sabbo sukhī lokoti kāmāvacarādivibhāgo sabbo sattaloko yathārahaṃ bodhittayādhigamavasena sampayuttena nibbānasukhena sukhito hotūti sadevakassa lokassa accantaṃ sukhādhigamāya attano puññaṃ pariṇāmeti .
Ettāvatā sāratthappakāsiniyā
Saṃyuttanikāya-aṭṭhakathāya līnatthappakāsanā niṭṭhitā .
Saṃyuttaṭīkā samattā .