4. Sukhindriyavaggo
1-5.Suddhikasuttādivaṇṇanā
501-505.
Yathā cakkhu dassane adhipateyyaṭṭhena cakkhundriyaṃ , evaṃ sukhavedanā sukhane adhipateyyaṭṭhena
V2.198 sukhindriyaṃ .Esa nayo sesesupi .
Sesaṃ tebhūmakan ti sesaṃ bhūmittayavasena tebhūmakaṃ .
6. Paṭhamavibhaṅgasuttavaṇṇanā
506. Kāyikan ti ayamassa nissayavasena niddesoti āha –
‘‘ kāyapasādavatthukan ’’ ti .
Sarūpaniddeso sukhaṃ sukhindriyassa sarūpanti .
Sādanīyaṭṭhena dhammapadāni attani assādayatīti sātaṃ , madhuraṃ .
Vedayitan ti vediyanaṃ , anubhavananti attho .
Aññadhammavisiṭṭhoti phassādīhi aññehi dhammehi visadiso .
Kāyikan ti pasādakāyasannissitaṃ .
Cetasikan ti cetosannissitaṃ , tena vuttaṃ ‘‘ ettha panā ’’ tiādi .
Kāyapasāda … pe … natthi , tasmā ‘‘ cattāro pasādakāye vatthuṃ katvā ’’ ti vuttaṃ .
9. Kaṭṭhopamasuttavaṇṇanā
509. Dvinnaṃ
M2.497 araṇīnan ti adharuttarāraṇīnaṃ .Kiñci dvayaṃ saṅghaṭṭitamattaṃ hutvā na samodhānagataṃ hotīti taṃnivattanatthaṃ ‘‘ saṅghaṭṭanasamodhānā ’’ ti vuttaṃ .
Punappunaṃ saṅghaṭṭanena hi tejopātubhāvo .
Adharāraṇī viya vatthārammaṇaṃ asatipi vāyāme tajjasamphassapaccayato .
Uttarāraṇī viya phasso vatthārammaṇādiphassena pavattanato .
Saṅghaṭṭo viya phassasaṅghaṭṭanaṃ araṇidvayasaṅghaṭṭanā viya phassasseva vatthārammaṇesu saṅghaṭṭanākārena pavattito .
Aggi viya vedanā anudahanaṭṭhena khaṇikāvāyañca .
Vatthārammaṇaṃ vā uttarāraṇī viya indhanāpātagahaṇādīsu ussāhassa viya pavattisambhavato .
Phasso adharāraṇī viya nirussāhanirīhatāvasena attasādhanato .
10. Uppaṭipāṭikasuttavaṇṇanā
510. Rasanaṃ bhañjanaṃ nirujjhanaṃ raso .
Yo yo dhammānaṃ raso yathādhammaraso , tena yathādhammarasena .
Paṭipāṭiyāti kamena , ubhayenapi dhammānaṃ pahānakkamenāti vuttaṃ hoti .
Imasmiṃ indriyavibhaṅgeti imasmiṃ indriyasaṃyuttasaññite indriyavibhaṅge .
Adesitattāti sesasuttāni viya ‘‘ sukhindriyan ’’ tiādinā adesitattā idaṃ uppaṭipāṭikasuttaṃ nāma .
Valiyā kharasamphassāya phuṭṭhassa .
Tan ti kaṇṭakavedanādiṃ .
Etassa dukkhindriyassa .
Tesaṃ
V2.199 tesan ti domanassindriyādīnaṃ .Kāraṇavasenevāti taṃtaṃasādhāraṇakāraṇavasena .
Tesañhi visesakāraṇaṃ dassento ‘‘ pattacīvarādīnaṃ vā ’’ ti āha .
Ekatovāti punappunaṃ paduddhāraṇaṃ akatvā ekajjhameva .
Dutiyajjhānādīnaṃ upacārakkhaṇe eva nirujjhantīti ānetvā sambandho .
Tesaṃ dukkhindriyadomanassādīnaṃ .
Atisayanirodhoti suṭṭhu pahānaṃ ujuppaṭipakkhena vūpasamo .
Nirodhoyevāti nirodhamattameva .
Nānāvajjaneti yena āvajjanena appanāvīthi hoti , tato bhijjāvajjane , anekāvajjane vā .
Appanāvīthiyañhi upacāro ekāvajjano , itaro anekāvajjano anekakkhattuṃ pavattanato .
Visamanisajjāya uppannakilamatho visamāsanupatāpo
M2.498 .Pītipharaṇenāti pītiyā pharaṇarasattā .
Pītisamuṭṭhānānaṃ vā paṇītarūpānaṃ kāyassa byāpanato vuttaṃ .
Tenāha ‘‘ sabbo kāyo sukhokkanto hotī ’’ ti .
Vitakkavicārapaccayepīti pi -saddo aṭṭhānapayutto , so ‘‘ pahīnassā ’’ ti ettha ānetvā sambandhitabbo ‘‘ pahīnassapi domanassindriyassā ’’ ti .
Etaṃ domanassindriyaṃ uppajjatīti sambandho .
‘‘ Tassa mayhaṃ aticiraṃ vitakkayato vicārayato kāyopi kilami , cittampi vihaññī ’’ ti ca vacanato kāyacittakhedānaṃ vitakkavicārapaccayatā veditabbā .
Vitakkavicārabhāve uppajjati domanassindriyanti ānetvā sambandhitabbaṃ .
Tatthassa siyā uppattīti tattha dutiyajjhānupacāre assa domanassassa uppatti bhaveyya .
‘‘ Tatthassa siyā uppattī ’’ ti idaṃ parikappavacanaṃ upacārakkhaṇe domanassassa suppahīnabhāvadassanatthaṃ .
Tathā hi vuttaṃ ‘‘ na tveva dutiyajjhāne pahīnapaccayattā ’’ ti .
Pahīnampi somanassindriyaṃ pīti viya na dūreti katvā ‘‘ āsannattā ’’ ti vuttaṃ .
Nānāvajjanupacāre pahīnampi pahānaṅgaṃ paṭipakkhena avihatattā antarantarā uppajjeyyāti imamatthaṃ dassento ‘‘ appanāppattāyā ’’ tiādimāha .
‘‘ Tādisāya āsevanāya icchitabbattā yathā maggavīthito pubbe dve tayo javanavārā sadisānupassanāva pavattanti , evamidhāpi appanāvārato pubbe dve tayo javanavārā upekkhāsahagatāva pavattantī ’’ ti vadanti .
Aparisesan ti suvikkhambhitanti katvā vikkhambhanena anavasesaṃ .
Tathattāyāti tathabhāvāya paṭhamajjhānasamaṅgitāya .
Sā panassa uppādanena vā uppannassa samāpajjanena vā hotīti vuttaṃ ‘‘ uppādanatthāya samāpajjanatthāyā ’’ ti .
Dvīsūti navamadasamesu suttantesu .
Sukhindriyavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .