Issues
Mahāvaggaṭīkā
Mahāvaggaṭīkā

8. Vibhaṅgasuttavaṇṇanā

කතුවරයා: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

8. Vibhaṅgasuttavaṇṇanā

8. Ekena pariyāyena aṭṭhaṅgikamaggaṃ vibhajitvāti ‘‘ sammādiṭṭhī ’’ tiādinā ekena pariyāyena ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ vibhāgena dassetvā ‘‘ katamā ca , bhikkhave , sammādiṭṭhī ’’ tiādināV2.109 puna aparena pariyāyena vibhajitukāmo .
Uggahadhāraṇaparicayañāṇānipi savanañāṇe eva avarodhaṃ gacchantīti ‘‘ savanasammasanapaṭivedhapaccavekkhaṇavasenā ’’ ti vuttaṃ .
Kammaṭṭhānābhinivesoti kammaṭṭhānapaṭipatti .
Purimāni dve saccāni uggaṇhitvāti sambandho .
Iṭṭhaṃ kantaṃ manāpan ti nirodhamaggesu ninnabhāvaṃ dasseti , na abhinandanaṃ , tanninnabhāvo eva ca tattha kammakaraṇaṃ daṭṭhabbaṃ .
Ekenevākārena saccānaṃ paṭivedhanimittatā , so eva abhimukhabhāvo tesaṃ samāgamoti ekābhisamayo .
AssātiM2.400 ñāṇassa , yogino vā .
Ettha ca keci ‘‘ lokiyañāṇampi paṭivedho sabbassa yāthāvabodhabhāvato ’’ ti vadanti .
Nanu uggahādipaṭivedho ca paṭivedhova , na ca so lokuttaroti ?
Taṃ na , kevalena paṭivedha-saddena uggahādipaṭivedhānaṃ avacanīyattā , paṭivedhanimittattā vā uggahādivasena pavattaṃ dukkhādīsu pubbabhāge ñāṇaṃ ‘‘ paṭivedho ’’ ti vuccati , na paṭivedhattā , paṭivedhabhūtameva pana ñāṇaṃ ujukaṃ paṭivedhoti vattabbataṃ arahati .
Kiccatoti pariññādikiccato .
Ārammaṇapaṭivedhoti sacchikiriyāpaṭivedhamāha .
Kiccatoti asammohapaṭivedhaṃ .
Uggahādīhi saccassa pariggaṇhanaṃ pariggaho .
Duddasattāti anadhigatañāṇena yāthāvasarasalakkhaṇato daṭṭhuṃ asakkuṇeyyattā uppattito pākaṭānipi .
Tenāha ‘‘ dukkhasaccaṃ hī ’’ tiādi .
Ubhayan ti purimaṃ saccadvayaṃ .
Payogoti kiriyā , vāyāmo vā .
Tassa mahantatarassa icchitabbataṃ dukkarataratañca upamāhi dasseti ‘‘ bhavaggaggahaṇatthan ’’ tiādinā .
Yathā purimaṃ saccadvayaṃ viya kenaci pariyāyena apākaṭatāya paramagambhīrattā uggahādivasena pubbabhāge pavattibhedaṃ gahetvā ‘‘ dukkhe ñāṇan ’’ tiādinā catubbidhaṃ katvā vuttaṃ .
Ekameva taṃ ñāṇaṃ hoti ekābhisamayavaseneva pavattanato .
Kāmapaccanīkaṭṭhenāti kāmānaṃ ujupaccanīkabhāvena .
Kāmato nissaṭabhāvenāti kāmehi visaṃyuttabhāvena .
Kāmaṃ sammasantassāti duvidhampi kāmaṃ aniccādito sammasantassa .
Pajjati pavattati etenāti padaṃ , kāmassa padanti kāmapadaṃ , kāmassa uppattikāraṇassa ghāto samugghāto , taṃ kāmapadaghātaṃ .
Tenāha ‘‘ kāmavūpasaman ’’ ti .
Kāmehi vivittaṃ kāmavivittaṃ .
So eva ca nesaṃ anto samucchedaviveketi katvā tasmiṃ sādhetabbe uppannoti vuttaṃ ‘‘ kāmavivittante uppanno ’’ ti .
Kāmato nikkhamatīti nikkhamo , so eva nekkhammasaṅkappo .
ImasmiñcaV2.110 nekkhammasaṅkappassa saddatthavibhāvena yathāvutto kāmapaccanīkaṭṭhādiko atthaniddhāraṇaviseso antogadho .
Eseva nayoti iminā byāpādapaccanīkaṭṭhena vihiṃsāya paccanīkaṭṭhenātiādikaṃ abyāpādāvihiṃsāsaṅkappānaṃ atthuddhāraṇavidhiṃ atidisati .
Nekkhammasaṅkappādayoti ādi -saddena abyāpādaavihiṃsāsaṅkappe eva saṅgaṇhāti .
Kāma … pe … saññānan ti kāmavitakkādiviratisampayuttānaṃ nekkhammādisaññānaṃ .
Nānattāti nānākhaṇikattā .
Tīsu ṭhānesūtiM2.401 tippakāresu kāraṇesu .
Uppannassāti uppajjanārahassa .
Bhūmiladdhauppannaṃ idhādhippetaṃ .
Esa nayo ito paresupi .
Padacchedatoti kāraṇupacchedato .
Padan ti hi uppattikāraṇanti vuttovāyamattho .
Anuppattisādhanavasenāti yathā saṅkappo āyatiṃ nuppajjati , evaṃ anuppattisādhanavasena .
Sammādiṭṭhi viya ekova kusalasaṅkappo uppajjati .
Catūsu ṭhānesūti visaṃvādanādīsu catūsu vītikkamaṭṭhānesu .
Pabbajitānaṃ micchājīvo nāma āhāranimittakoti āha ‘‘ khādanīyabhojanīyādīnaṃ atthāyā ’’ ti .
Sabbaso anesanāya pahānaṃ sammāājīvoti āha ‘‘ buddhappasatthena ājīvenā ’’ ti .
Kammapathapattānaṃ vasena ‘‘ sattasu ṭhānesū ’’ ti vuttaṃ .
Akammapathapattāya hi anesanāya so padaghātaṃ karotiyeva .
Tathārūpe vā ārammaṇeti yasmiṃ ārammaṇe imassa pubbe kilesā na uppannā , tasmiṃ eva .
Anuppannānan ti anuppādassapi patthanāvasena anuppannānaṃ .
Vīriyacchandan ti vīriyassa nibbattetukāmatāchandaṃ .
‘‘ Chandasampayuttavīriyañcā ’’ ti vadanti .
Vīriyameva pana anuppannākusalānuppādane labbhamānachandatāya dhurasampaggahatāya chandapariyāyena vuttaṃ .
Tathā hi vīriyaṃ –
‘‘ anikkhittachandatā anikkhittadhuratā ’’ ti ( dha . sa .26) niddiṭṭhaṃ .
Kosajjapakkhe patituṃ adatvā cittaṃ paggahitaṃ karoti .
Padhānan ti padhānabhūtavīriyaṃ .
Uppattipabandhavasenāti nirantaruppādanavasena .
Catūsu ṭhānesu kiccasādhanavasenāti yathāvuttesu catūsu ṭhānesu padhānakiccassa nipphādanavasena anuppādanādivasena .
Kiccasādhanavasenāti kāyavedanācittadhammesu subhasukhaniccaattagāhavidhamanavasena asubhadukkhāniccānattasādhanavasena .
Ayan ti yathāvutto sadisāsadisatāviseso .
Assāti maggassa .
Ettha kathan ti yadi rūpāvacaracatutthajjhānatoV2.111 paṭṭhāya yāva sabbabhavaggā jhānaṅgamaggaṅgabojjhaṅgānaṃ sadisatā , evaṃ sante ‘‘ āruppe catukkapañcakajjhānaṃ uppajjati , tañca lokuttaran ’’ ti ettha kathaṃ attho gahetabboti āha ‘‘ etthāpī ’’ tiādi .
Taṃjhānikāvāti paṭhamajjhānādīsu yaṃ jhānaṃ maggapaṭilābhassa pādakabhūtaṃ , taṃjhānikāva assa ariyassa uparipi tayo maggāM2.402 .
Evan ti vuttākārena .
Pādakajjhānameva niyameti āruppe catukkapañcakajjhānuppattiyaṃ .
Vipassanāya ārammaṇabhūtā khandhāti sammasitakhandhe vadanti .
Puggalajjhāsayo niyameti pādakasammasitajjhānānaṃ bhede .
Yasmā saṅkhārupekkhāñāṇameva ariyamaggassa bojjhaṅgādivisesaṃ niyameti , tato dutiyādipādakajjhānato uppannassa saṅkhārupekkhāñāṇassa pādakajjhānātikkantānaṃ aṅgānaṃ asamāpajjitukāmatāvirāgabhāvato itarassa ca atabbhāvato tīsupi vādesu vipassanāva niyametīti veditabbo , tasmā vipassanāniyameneva hi paṭhamavādepi apādakajjhānādipādakāpi maggā paṭhamajjhānikā honti .
Itarehi ca pādakajjhānehi vipassanāniyamehi taṃtaṃjhānikāva .
Evaṃ sesavādesu vipassanāniyamo yathāsambhavaṃ yojetabbo .
Dutiyavāde taṃtaṃjhānikatā sammasitasaṅkhāravipassanāniyamehi hoti .
Tatra hi vipassanā taṃtaṃvirāgabhāvanā bhāvetabbā , na somanassasahagatā upekkhāsahagatā hutvā jhānaṅgādiniyamaṃ maggassa karotīti evaṃ vipassanāniyamo vuttanayeneva veditabbo .
Imasmiñca vāde pādakasammasitajjhānupanissayasabbhāve ajjhāsayo ekantena hotīti ‘‘ puggalajjhāsayo niyametīti vadantī ’’ ti vuttaṃ , aṭṭhakathāyaṃ pana visuddhimaggassa etissā aṭṭhakathāya ekasaṅgahitattā ‘‘ tesaṃ vādavinicchayo … pe … veditabbo ’’ ti vuttaṃ .
Pubbabhāgeti vipassanākkhaṇe .
Vibhaṅgasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .