5. Jarāvaggo
1. Jarādhammasuttavaṇṇanā
511. Pamukhe
V2.200 , pāsādassa ca pacchimabhāge ātapo pacchātapo , tasmiṃ pacchātape .So hi pāsādassa pamukhabhāvena kato .
Kiṃ pana bhagavato vajirasāraṃ sarīraṃ otāpetabbaṃ hotīti āha –
‘‘ sammāsambuddhassā ’’ tiādi
M2.499 .Ayañca imaṃ suttaṃ desitasamaye .
Na sakkoti byāmappabhāya kāyaci pabhāya anabhibhavanīyattā .
Kiñcāpi buddhābhā sūriyābhāya anabhibhavanīyā , ghammasabhāvatāya pana rasmīnaṃ parito pharantī sūriyābhā tikhiṇā uṇhāti āha ‘‘ rasmitejan ’’ ti .
Idāni tamatthaṃ upamāya vibhāvetuṃ ‘‘ yatheva hī ’’ tiādi vuttaṃ .
Suvaṇṇāvaṭṭaṃ viyāti acche suvaṇṇapatte vinivattaāvaṭṭaṃ viya .
Garahaṇacchariyaṃ nāma kiretaṃ ‘‘ acchariyametaṃ avisicchephalavadan ’’ tiādīsu viya .
Na evametarahīti attano pākaṭavasena vadati , na itaresampīti .
Sirājālāti sirāsantānā .
Evarūpaṃ na hotīti aññesaṃ pākatikasattānaṃ vuttākāraṃ viya na hoti puññasambhārassa uḷāratamattā vipaccanassa pariyantagatattā .
Tenāha ‘‘ aññesaṃ apākaṭan ’’ ti .
Valiyāvaṭṭakan ti appakaṃ valiyāvaṭṭaṃ .
Tenāha ‘‘ kesaggappamāṇan ’’ ti .
Sabbānīti sirājālāni .
Purato vaṅkoti thokaṃ purato natamattaṃ sandhāyāha .
Tena vuttaṃ ‘‘ svāyaṃ aññesaṃ apākaṭo ’’ ti .
Nayaggāhatoti anumānato .
Dhī tan ti dhī -saddayoge upayogavacanaṃ .
Dhīti jigucchanatthe nipāto .
Dhikkāroti jigucchāpayogo .
Taṃ phusatūti tuyhaṃ pāpuṇātu .
2. Uṇṇābhabrāhmaṇasuttavaṇṇanā
512. Aññamaññassāti añño aññassa .
Na paccanubhoti attano avisayabhāvato .
Idāni taṃ aññavisayataṃ anvayato byatirekato vibhāvetuṃ ‘‘ sace hī ’’ tiādi vuttaṃ .
Visayāni paṭisaranti etthāti paṭisaraṇaṃ .
Indriyaviññāṇāni hi asatipi tādise adhippāye attano ārammaṇassa yāthāvato sampajānanato pavedanavijānanāni karontāni viya pavattanti , tathā lokassa aññattha siddhito .
Tenāha bhagavā –
‘‘ mano paṭisaraṇaṃ , manova nesaṃ
V2.201 gocaravisayaṃ paccanubhotī ’’ ti manodvārikajavanamano hi savisesaṃ manovisayaṃ paccanubhoti , pañcadvārikajavanamano mananamattameva paccanubhavati .Rajjanādi ggahaṇañcettha nidassanamattaṃ , tasmā saddahanādipi gahitamevāti daṭṭhabbaṃ , pañcadvārappavattivasena tathā vuttaṃ .
Ekasmiṃ pana dvāreti cakkhudvāre .
Dubbalabhojakāti
M2.500 appānubhāvā rājabhoggā .Āyan ti bhoguppattiṭṭhānaṃ .
Yottabandhādinimittaṃ laddhabbakahāpaṇo yottakahāpaṇo .
Addubandhādinimittaṃ gahetabbakahāpaṇo addukahāpaṇo .
Māghātaghosanāya katāya hiṃsānimittaṃ gahetabbakahāpaṇo māpahārakahāpaṇo .
Tassa parimāṇaṃ dassetuṃ ‘‘ aṭṭhakahāpaṇo ’’ tiādi vuttaṃ .
Satavatthukan ti satakarīsavatthukaṃ .
Maggasatīti ariyamaggasati .
Bhāvanamanuyuñjantassa hi javanamano ussakkitvāva maggasatiṃ paṭisarati tappariyosānattā .
Tan ti nibbānaṃ .
Sāti phalavimutti .
Paṭisarati aggamaggasatiyā .
Phalavimutti nibbānanti ubhayaṃ maggassa siddhāyevāti .
Ārammaṇavasena natthi etassa paṭisaraṇanti appaṭisaraṇaṃ asaṅkhatāmatassa santiniccasabhāvattā .
Sayaṃ pana sabbesaṃyeva ariyānaṃ paṭisaraṇaṃ .
Tenāha ‘‘ nibbānaṃ arahato gatī ’’ ti ( pari .339).
Nibbānaṃ anupaviṭṭhaṃ nibbānanissayattā .
Na tato paraṃ gacchati gatassa aññassa tādisassa abhāvā .
Nibbānaṃ pari sabbaso osānanti nibbānapariyosānaṃ .
Mūlajātā jātamūlā .
Tato eva patiṭṭhitā .
Kā panassāti āha ‘‘ maggena āgatasaddhā ’’ ti .
Maggo daḷhāya asaṃhāriyasaddhāya mūlaṃ diṭṭhisampayuttāni ceva vicikicchācittañcāti pañca akusalacittāni samucchedavasena pahīnāni .
Pañca nīvaraṇānīti ettha apāyagamanīyāni paṭhamamaggeneva pahīnāni , itarāni vikkhambhanavasena jhānena pahīnānīti pañcasu orambhāgiyakilesasaṃyojanesu ekadesavigameneva bahiddhāsaṃyojano viya jātoti vuttaṃ ‘‘ jhānaanāgāmiṭṭhāne ṭhito ’’ ti .
Tenāha ‘‘ so aparihīna … pe … nibbāyeyyā ’’ ti .
5. Paṭhamapubbārāmasuttavaṇṇanā
515. Pubbakoṭṭhake evaṃ āgatasuttaṃ ādiṃ katvā phalindriyāneva kathitāni aggaphalavasena desanāya āgatattā .
10. Āpaṇasuttavaṇṇanā
520. Upari
V2.202 saha vipassanāya tayo maggāti vipassanāya saha sotāpattiphalato upari tayo maggā .Maggādhigamena idāni paccakkhabhūtattā
M2.501 ‘‘ ime kho te dhammā ’’ ti vuttā .Tattha yaṃ aggabhūtaṃ , tassa vasena dassetuṃ ‘‘ arahattaphalindriyaṃ nāmā ’’ ti vuttaṃ indriyabhāvasāmaññena ekajjhaṃ katvā .
Ativijjhitvā passāmīti sacchikatvā yāthāvato passāmi .
Catūhi indriyehīti vīriyindriyādīhi catūhi indriyehi .
Sā vipassanāmaggaphalasahagatā siyāti missakā vuttā .
Jarāvaggavaṇṇanā niṭṭhitā .