10. Kimilasuttavaṇṇanā
986. Theroti
V2.224 ānandatthero .Ayaṃ desanāti ‘‘ kathaṃ vibhāvito nu kho kimilā ’’ tiādinā pavattā desanā .
Kāyaññataran ti rūpakāye aññatarakoṭṭhāse .
Evan ti yathā ānāpānaṃ anussaranto bhikkhu kāye kāyānupassī jāto , evaṃ sabbattha vāresu vedanānupassītiādi attho veditabbo .
Desanāsīsan ti desanāpadesaṃ .
Manasikārapadesena vedanā vuttāti taṃ sabbaṃ sarūpato aññāpadesato apadisati .
Yatheva hītiādinā tattha nidassanaṃ dasseti .
Cittasaṅkhārapadadvayeti ‘‘ cittasaṅkhārapaṭisaṃvedī passambhayaṃ cittasaṅkhāran ’’ ti etasmiṃ padadvaye .
Evaṃ santepīti pītimanasikāracittasaṅkhārapadesena yadi vedanā vuttā , evaṃ santepi .
Esā yathāvuttā vedanā ārammaṇaṃ na hoti .
Vedanārammaṇā ca anupassanā , tasmā vedanānupassanā na yujjati .
Yadi evaṃ mahāsatipaṭṭhānādīsu ‘‘ vedanā vediyatī ’’ ti vuttaṃ , taṃ kathanti āha –
‘‘ mahāsatipaṭṭhānādīsupī ’’ tiādi .
Tattha sukhādīnaṃ vatthun ti sukhādīnaṃ uppattiyā vatthubhūtaṃ rūpasaddādiṃ ārammaṇaṃ katvā vedanā vediyati , na puggalo puggalasseva abhāvato .
Vedanāppavattiṃ upādāya nissāya yathā ‘‘ puggalo vedanaṃ vediyatī ’’ ti vohāramattaṃ hoti .
Evaṃ idhāpi vedanāya assāsapassāse ārabbha pavatti , tathā pavattamanasikārasīsena ‘‘ vedanāsu vedanānupassī bhikkhu tasmiṃ samaye viharatī ’’ ti vutto .
Taṃ sandhāyāti taṃ vedanāya ārammaṇabhāvaṃ sandhāya
M2.523 .Ādīnaṃ padānaṃ .
Etassa ‘‘ vedanānupassanā na yujjatī ’’ ti vuttaanuyogassa .
Sappītike dve jhāne samāpajjatīti pītisahagatāni paṭhamadutiyajjhānāni paṭipāṭiyā samāpajjati .
Tassāti tena .
Paṭisaṃviditasaddāpekkhāya hi kattuatthe etaṃ sāmivacanaṃ .
Samāpattikkhaṇeti samāpajjanakkhaṇe .
Jhānapaṭilābhenāti jhānena samaṅgībhāvena .
Ārammaṇatoti ārammaṇamukhena tadārammaṇajhānapariyāpannā pīti paṭisaṃviditā hoti , ārammaṇassa paṭisaṃviditattāti vuttaṃ hoti .
Yathā nāma sappapariyesanaṃ carantena tassa āsaye paṭisaṃvidite sopi paṭisaṃvidito hoti mantāgadabalena tassa gahaṇassa sukarattā , evaṃ pītiyā āsayabhūte ārammaṇe paṭisaṃvidite sā pīti paṭisaṃviditāva hoti salakkhaṇato sāmaññalakkhaṇato ca tassā gahaṇassa sukarattā .
Vipassanakkhaṇeti vipassanāpaññāya tikkhavisadabhāvappattāya
V2.225 visayato dassanakkhaṇe .Lakkhaṇappaṭivedhenāti pītiyā salakkhaṇassa sāmaññalakkhaṇassa ca paṭivijjhanena .
Yañhi pītiyā visesato sāmaññato ca lakkhaṇaṃ , tasmiṃ vidite sā yāthāvato viditā eva hoti .
Tenāha ‘‘ asammohato pīti paṭisaṃviditā hotī ’’ ti .
Idāni tamatthaṃ pāḷiyā eva vibhāvetuṃ ‘‘ vuttañhetan ’’ tiādimāha .
Tattha dīghaṃ assāsavasenāti dīghassa assāsassa ārammaṇabhūtassa vasena .
Pajānato sā pīti paṭisaṃviditā hotīti sambandho .
Cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānatoti jhānapariyāpannaṃ ‘‘ avikkhepo ’’ ti laddhanāmaṃ cittassekaggataṃ taṃsampayuttāya paññāya pajānato .
Yathā hi ārammaṇamukhena pīti paṭisaṃviditā hoti , evaṃ taṃsampayuttadhammāpi ārammaṇamukhena paṭisaṃviditā eva hontīti .
Sati upaṭṭhitā hotīti dīghaṃ assāsavasena jhānasampayuttā sati tasmiṃ ārammaṇe upaṭṭhitā ārammaṇamukhena jhānepi upaṭṭhitā nāma hoti .
Tāya satiyāti evaṃ upaṭṭhitāya tāya satiyā yathāvuttena tena ñāṇena suppaṭividitattā ārammaṇassa tassa vasena tadārammaṇā sā pīti paṭisaṃviditā hoti .
Dīghaṃ passāsavasenātiādīsupi imināva nayena attho veditabbo .
Tena vuttaṃ ‘‘ eteneva nayena avasesapadānipi atthato veditabbānī ’’ ti .
Yathevātiādīsu
M2.524 ayaṃ saṅkhepattho – jhānapaṭilābhena yathā ārammaṇato pītiādayo paṭisaṃviditā honti tena vinā tesaṃ appavattanato .Evaṃ jhānasampayuttena taṃpariyāpannena vedanāsaṅkhātamanasikārapaṭilābhena ārammaṇato vedanā paṭisaṃviditā hoti aruṇuggamena viya sūriyassa tena vinā vedanāya appavattanato .
Tasmā vuttanayena atisayappavatti vedanā suppaṭividitā , tasmā suvuttametanti pubbe vuttacodanaṃ nirākaroti .
Ārammaṇeti assāsapassāsanimittaṃ vadati .
Cittānupassīyeva nāmesa hoti asammohato cittassa paṭisaṃviditattā .
Tenāha ‘‘ tasmā ’’ tiādi .
Cittapaṭisaṃviditavasenāti ādi -saddena itarā tissopi cittānupassanā saṅgaṇhāti .
Soti dhammānupassanaṃ anuyutto bhikkhu .
Yaṃ taṃ pahānaṃ pahāyakañāṇaṃ .
Paññāyāti aparāya vipassanāpaññāya aniccavirāgādito disvā duvidhāyapi ajjhupekkhitā hoti .
Idañhi catukkan ti aniccānupassanādivasena vuttaṃ catukkaṃ .
Tassāpi dhammānupassanāya .
Pajahatīti
V2.226 pahānan ti āha ‘‘ niccasaññaṃ … pe … pahānakarañāṇaṃ adhippetan ’’ ti .Vipassanāparamparan ti paṭipāṭiyā vipassanamāha .
Pathapaṭipannaṃ ajjhupekkhatīti majjhimāya paṭipattiyā sammadeva vīthipaṭipannaṃ bhāvanācittaṃ paggahaniggahānaṃ akaraṇena ajjhupekkhati .
Ekato upaṭṭhānan ti yasmā majjhimasamathavīthinātivattiyā tattha ca pakkhandanena indriyānaṃ ekarasabhāvena , tatramajjhattatāya bhāvato avisesaṃ ekaggabhāvūpagamanena ekantato upaṭṭhāti , tasmā na tattha kiñci kātabbanti ajjhupekkhati .
Tatthāti evaṃ ajjhupekkhane .
Sahajātānampi ajjhupekkhanā hoti tesaṃ pavattanākārassa ajjhupekkhanato .
‘‘ Paññāya disvā ’’ ti vuttattā ārammaṇaajjhupekkhanā adhippetā .
Na kevalaṃ nīvaraṇādidhamme ajjhupekkhitā , atha kho abhijjhā … pe … paññāya disvā ajjhupekkhitā hotīti yojanā .
Paṃsupuñjaṭṭhāniyassa kilesassa uppattiṭṭhānadassanatthaṃ ‘‘ catumahāpatho viya cha āyatanāni ’’ icceva vuttaṃ .
Kāyādayo cattāro ārammaṇasatipaṭṭhānā .
Catūsu ārammaṇesūti kāyādīsu catūsu ārammaṇesu pavattā
M2.525 cattāro satipaṭṭhānā paṃsupuñjaṭṭhāniyassa kilesassa upahananato .Ekadhammavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .