8-9.Paṭhamagiñjakāvasathasuttādivaṇṇanā
1004-5.
Dve gāmā dvinnaṃ ñātīnaṃ gāmāti katvā .
Ñātiketi evaṃladdhanāme ekasmiṃ
V2.231 gāmake .Giñjakāvasatheti giñjakā vuccanti iṭṭhakā , giñjakāhi eva kato āvasatho , tasmiṃ .
So kira āvāso yathā
M2.530 sudhāhi parikammena payojanaṃ natthi , evaṃ iṭṭhakāhi eva cinitvā kato .Tena vuttaṃ ‘‘ iṭṭhakāmaye āvasathe ’’ ti .
Tulāthambhadvārabandhakavāṭaphalakāni pana dārumayā eva .
Oraṃ vuccati kāmadhātu , paccayabhāvena taṃ oraṃ bhajantīti orambhāgiyāni , orambhāgassa vā hitāni orambhāgiyāni .
Tenāha ‘‘ heṭṭhābhāgiyānan ’’ tiādi .
Tīhi maggehīti heṭṭhimehi tīhi maggehi .
Tehi pahātabbatāya hi tesaṃ saññojanānaṃ orambhāgiyatā , oraṃ bhañjiyāni vā orambhāgiyāni vuttāni niruttinayena .
Idāni byatirekamukhena nesaṃ orambhāgiyabhāvaṃ vibhāvetuṃ ‘‘ tatthā ’’ tiādi vuttaṃ .
Vikkhambhitāni samatthatāvighātena puthujjanānaṃ , samucchinnāni sabbaso abhāvena ariyānaṃ rūpārūpabhavūpapattiyā vibandhanāya na hontīti vuttaṃ ‘‘ avikkhambhitāni maggena vā asamucchinnānī ’’ ti .
Nibbattivasenāti paṭisandhiggahaṇavasena gantuṃ na denti .
Mahaggatabhavagāmikammāyūhanassa vibandhanato sakkāyadiṭṭhiādīni tīṇi saññojanāni kāmacchandabyāpādā viya mahaggatabhavūpapattiyā visesapaccayattā tattha mahaggatabhave nibbattampi tannibbattihetukammaparikkhaye kāmabhavūpapattipaccayatāya mahaggatabhavato ānetvā idheva kāmabhave eva nibbattāpenti .
Tasmā sabbānipi pañcapi saṃyojanāni orambhāgiyāneva .
Paṭisandhivasena anāgamanasabhāvoti paṭisandhiggahaṇavasena tasmā lokā idha na āgamanasabhāvo .
Buddhadassana-theradassana-dhammassavanānaṃ pana atthāya assa āgamanaṃ anivāritaṃ .
Kadāci uppattiyā viraḷākāratā , pariyuṭṭhānamandatāya abahalatāti dvedhāpi tanubhāvo .
Abhiṇhan ti bahuso .
Bahalabahalāti tibbatibbā .
Yattha uppajjanti , taṃ santānaṃ maddantā pharantā sādhentā andhakāraṃ karontā uppajjanti , dvīhi pana maggehi pahīnattā tanukatanukā mandamandā uppajjanti .
Puttadhītaro hontīti idaṃ akāraṇaṃ .
Tathā hi aṅgapaccaṅgaparāmasanamattenapi te honti .
Idan ti ‘‘ rāgadosamohānaṃ tanuttā ’’ ti idaṃ vacanaṃ .
Bhavatanukavasenāti appakabhavavasena .
Tan ti mahāsīvattherassa vacanaṃ paṭikkhittanti sambandho .
Ye bhavā ariyānaṃ labbhanti , te paripuṇṇalakkhaṇabhavā eva .
Ye na labbhanti , tattha kīdisaṃ taṃ bhavatanukaṃ .
Tasmā ubhayathāpi bhavatanukassa asambhavo evāti dassetuṃ ‘‘ sotāpannassā ’’ tiādi vuttaṃ .
Aṭṭhame bhave bhavatanukaṃ natthi aṭṭhamasseva bhavassa sabbasseva abhāvato .
Sesesupi eseva nayo .
Kāmāvacaralokaṃ
M2.531 sandhāya vuttaṃ itarassa lokassa vasena tathā vattuṃ asakkuṇeyyattā .Yo hi
V2.232 sakadāgāmī devamanussalokesu vomissakavasena nibbattati , sopi kāmabhavavaseneva paricchinditabbo .Bhagavatā ca kāmaloke ṭhatvā –
‘‘ sakideva imaṃ lokaṃ āgantvā ’’ ti vuttaṃ .
Imaṃ lokaṃ āgantvāti ca iminā pañcasu sakadāgāmīsu cattāro vajjetvā ekova gahito .
Ekacco hi idha sakadāgāmiphalaṃ patvā idheva parinibbāyati , ekacco idha patvā devaloke parinibbāyati , ekacco devaloke patvā tattheva parinibbāyati , ekacco devaloke patvā idhūpapajjitvā parinibbāyati , ime cattāro idha na labbhanti .
Yo pana idha patvā devaloke yāvatāyukaṃ vasitvā puna idhūpapajjitvā parinibbāyati , ayamidha adhippeto .
Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ imaṃ lokanti kāmabhavo adhippeto ’’ ti imamatthaṃ vibhāvetuṃ ‘‘ sace hī ’’ tiādinā aññaṃyeva catukkaṃ dassitaṃ .
Catūsu … pe … sabhāvoti attho apāyagamanīyānaṃ pāpadhammānaṃ sabbaso pahīnattā .
Dhammaniyāmenāti maggadhammaniyāmena niyato uparimaggādhigamassa avassaṃbhāvibhāvato .
Tenāha ‘‘ sambodhiparāyaṇo ’’ ti .
Tesaṃ tesaṃ ñāṇagatin ti tesaṃ tesaṃ sattānaṃ ‘‘ asuko sotāpanno , asuko sakadāgāmī ’’ tiādinā taṃtaṃñāṇādhigamanaṃ ñāṇūpapattiṃ .
Ñāṇābhisamparāyan ti tato parampi –
‘‘ niyato sambodhiparāyaṇo sakideva imaṃ lokaṃ āgantvā dukkhassantaṃ karissatī ’’ tiādinā ñāṇasahitaṃ upapattipaccayabhavaṃ .
Olokentassa ñāṇacakkhunā apekkhantassa .
Kevalaṃ kāyakilamathova , na tena kāci paresaṃ atthasiddhīti adhippāyo .
Cittavihesā cittakhedo , sā kilesūpasaṃhitattā buddhānaṃ natthi .
Ādissati ālokīyati attā etenāti ādāsaṃ , dhammabhūtaṃ ādāsaṃ dhammādāsaṃ , ariyamaggañāṇassetaṃ adhivacanaṃ .
Tena hi ariyasāvako catūsu ariyasaccesu viddhastasammohattā attānaṃ yāthāvato ñatvā yāthāvato byākareyya , tappakāsanato pana dhammapariyāyassa suttassa dhammādāsatā veditabbāti .
Yena dhammādāsenāti idha pana maggadhammameva vadati .
Sesaṃ uttānatthattā suviññeyyamevāti .
Veḷudvāravaggavaṇṇanā niṭṭhitā .