2. Pāsādakampanavaggo
1-2.Pubbasuttādivaṇṇanā
823-824.
Parato imasmiṃ pāsādakampanavagge dasamasutte āvi bhavissanti .
Chaabhiññāpādakāti channaṃ abhiññānaṃ pādakabhūtā padhānabhūtā .
Yathā paṭhamasutte , tathā dutiyatatiyasuttesupi ca chaabhiññāpādakā iddhipādā kathitāti attho .
3. Chandasamādhisuttavaṇṇanā
825. Yo samādhissa nissayabhūto chando , so idhādhippetoti āha ‘‘ chandanti kattukamyatāchandan ’’ ti .
Tassa ca adhipateyyaṭṭho nissayaṭṭho , na vinā taṃ chandaṃ nissāyāti āha –
‘‘ nissāyāti nissayaṃ katvā , adhipatiṃ katvāti attho ’’ ti .
Padhānabhūtāti seṭṭhabhūtā , seṭṭhabhāvo ca ekassapi catukiccasādhanavasena pavattiyā , tato eva bahuvacananiddeso , padhānasaṅkhāraṭṭhena padhānasaṅkharaṇato .
‘‘ Chandaṃ ce nissāya … pe … ayaṃ vuccati chandasamādhī ’’ ti imāya pāḷiyā chandādhipati samādhi chandasamādhīti adhipatisaddalopaṃ katvā samāso vuttoti viññāyati , adhipatisaddatthadassanavasena vā chandahetuko , chandādhiko vā samādhi chandasamādhi .
Tena ‘‘ chandasamādhinā ceva padhānasaṅkhārehi padhānabhūtasaṅkhārehi ca samannāgatā ’’ ti vakkhati , taṃ ānetvā
V2.212 sambandho .Padhānabhūtāti vīriyabhūtā .
Keci vadanti –
‘‘ saṅkhatasaṅkhārādinivattanatthaṃ padhānaggahaṇan ’’ ti .
Atha vā taṃ taṃ visesaṃ saṅkharotīti saṅkhāro , sabbampi vīriyaṃ .
Tattha catukiccasādhakato tadaññassa nivattanatthaṃ padhāna ggahaṇanti .
Yathā chando chandasamādhinā ceva padhānasaṅkhārehi ca samannāgato , evaṃ chandasamādhi chandena ceva padhānasaṅkhārehi ca samannāgato .
Padhānasaṅkhārāpi chandena
M2.511 ceva chandasamādhinā ca samannāgatāti tīsupi padesu samannāgatasaddo yojetabbo .Tasmāti yasmā tayopi chandādayo ekacittuppādapariyāpannā , tasmā sabbe te dhammā ekato katvā ‘‘ ayaṃ vuccati … pe … iddhipādo ’’ ti vuttanti .
Evaṃ chandādīnaṃyeva cettha iddhipādabhāvo vutto , vibhaṅge pana tesaṃ iddhibhāvo sampayuttānaṃ iddhipādabhāvo vuttoti dassento ‘‘ iddhipādavibhaṅge panā ’’ tiādimāha .
Idāni nesaṃ iddhipādatāpi sambhavatīti dassento ‘‘ apicā ’’ tiādimāha .
Tattha chandañhi bhāvayato padhānaṃ katvā bhāventassa tathā pavattapubbābhisaṅkhāravasena ijjhamāno chando iddhi nāma , tassa nissayabhūtā padhānasaṅkhārā iddhipādo nāma .
Sesadvayepi eseva nayo .
Tathā bhāvayantassa mukhyatāmattaṃ sandhāya vuttaṃ , ijjhanattho pana sabbesaṃ samānanti dassento ‘‘ sampayutta … pe … ijjhantiyevā ’’ ti āha .
Iddhipāde asaṅkarato dassetuṃ ‘‘ apicā ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha chandādayoti chandasamādhipadhānasaṅkhārā .
Sesiddhipādesūti vīriyiddhipādādīsu .
Tattha vīriyasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgatoti dvikkhattuṃ vīriyaṃ āgataṃ , tattha purimaṃ samādhivisesaṃ , vīriyādhipatisamādhi eva vīriyasamādhīti dutiyaṃ samannāgamaṅgadassanaṃ .
Dveyeva hi sabbattha samannāgamaṅgāni samādhi padhānasaṅkhāro ca , chandādayo samādhivisesanāni , padhānasaṅkhāro pana padhānavacaneneva visesito , na chandādīhīti na idha vīriyādhipatitā padhānasaṅkhārassa vuttā hoti .
Vīriyañca samādhiṃ visesetvā ṭhitameva samannāgamaṅgavasena padhānasaṅkhāravacanena vuttanti nāpi dvīhi vīriyehi samannāgamo vutto hoti .
Yasmā pana chandādīhi visiṭṭho samādhi , tathāpi visiṭṭheneva ca tena sampayutto padhānasaṅkhāro sesadhammā ca , tasmā samādhivisesanānaṃ vasena cattāro iddhipādā vuttā , visesanabhāvo ca chandādīnaṃ taṃtaṃavassayadassanavasena hotīti ‘‘ chandasamādhi … pe … iddhipādo ’’ ti ettha nissayatthepi pāda-sadde upādāyaṭṭhena chandādīnaṃ iddhipādatā vuttā hoti , teneva abhidhamme uttaracūḷabhājaniye ‘‘ cattāro iddhipādā chandiddhipādo ’’ tiādinā ( vibha .457) chandādīnaṃyeva iddhipādatā vuttā , pañhapucchake ca –
‘‘ cattāro iddhipādā idha bhikkhu chandasamādhī ’’ tiādināva ( vibha .431) uddesaṃ katvāpi puna
V2.213 chandādīnaṃyeva kusalādibhāvoM2.512 vibhatto .Upāyiddhipādadassanatthameva hi nissayiddhipādadassanaṃ kataṃ , aññathā catubbidhatā na hotīti ayamettha pāḷivasena atthavinicchayo .
Tattha upāyiddhipādadassanatthamevāti chandādike dhure jeṭṭhake pubbaṅgame katvā nibbattitasamādhi chandādhipatisamādhīti chandādīnaṃ iddhiyā adhigamūpāyadassanaṃ upāyiddhipādadassanaṃ , tadatthameva ‘‘ tathābhūtassa vedanākkhandho … pe … viññāṇakkhandho ’’ ti tattha tattha pāḷiyaṃ nissayiddhipādadassanaṃ kataṃ chandādivisiṭṭhānaṃyeva vedanākkhandhādīnaṃ adhippetattā .
Evañcetaṃ sampaṭicchitabbaṃ , aññathā kevalaṃ iddhisampayuttānaṃyeva khandhānaṃ vasena iddhipādabhāve gayhamāne tesaṃ catubbidhatā na hoti visesakāraṇabhāvatoti adhippāyo .
Kecīti uttaravihāravāsino .
Anibbattoti hetupaccayehi na nibbatto , na sabhāvadhammo , paññattimattanti adhippāyo .
Vādamaddanatthāya hoti , abhidhamme ca āgato uttaracūḷavāroti yojanā .
Cattāro iddhipādātiādi uttaracūḷavāradassanaṃ .
Ime pana uttaracūḷavāre āgatā iddhipādā .
Raṭṭhapālatthero chande sati kathaṃ nānujānissantīti sattāhāni bhattāni abhuñjitvā mātāpitaro anujānāpetvā pabbajitvā chandameva nissāya arahattaṃ pāpuṇīti āha –
‘‘ raṭṭhapālatthero chandaṃ dhuraṃ katvā lokuttaradhammaṃ nibbattesī ’’ ti .
Soṇattheroti sukhumālasoṇatthero .
So hi āyasmā attano sukhumālabhāvaṃ acintetvā ativelaṃ caṅkamanena pādesu uṭṭhitesupi ussāhaṃ avissajjento vīriyaṃ dhuraṃ katvā lokuttaradhammaṃ nibbattesi .
Sambhutatthero ‘‘ cittavato ce alamariyañāṇadassanaviseso ijjheyya , mayhaṃ ijjheyyāti cittaṃ dhuraṃ katvā lokuttaradhammaṃ nibbattesi .
Mogharājā ‘‘ paññavato ce maggabhāvanā ijjheyya , mayhaṃ ijjheyyā ’’ ti paññāpubbaṅgamaṃ paññādhuraṃ paññājeṭṭhakaṃ katvā arahattaṃ pāpuṇīti āha ‘‘ mogharājā vīmaṃsaṃ dhuraṃ katvā lokuttaradhammaṃ nibbattesī ’’ ti .
Idāni nesaṃ ariyānaṃ upaṭṭhānussāhamantajātisampadaṃ nissāya rañño santike laddhavisese amaccaputte nidassanabhāvena dassetuṃ ‘‘ tattha yathā ’’ tiādimāha .
Ettha
M2.513 ca punappunaṃ chanduppādanaṃ tosanaṃ viya hotīti chandassa upaṭṭhānasadisatā vuttā , thāmabhāvato ca vīriyassa sūrattasadisatā , cintanappadhānattā cittassa mantasaṃvidhānasadisatā , yonisomanasikāra-sambhūtesu kusaladhammesu paññā seṭṭhāti vīmaṃsāya jātisampattisadisatā vuttā .4. Moggallānasuttavaṇṇanā
826. Uddhaccapakatikāti
V2.214 vikkhittasabhāvā , vibbhantacittāti attho .Anavaṭṭhitatāya vipphanditacittatāya vipphandamānacittā .
Tucchatāya naḷo viyāti naḷo , māno , uggato naḷo etesanti unnaḷāti āha –
‘‘ unnaḷāti … pe … vuttaṃ hotī ’’ ti .
Capalāti cāpalyatā nāma lolabhāvo .
Murāti kharavacanā , pharusavacanāti attho .
Vikiṇṇavācā nāma samphappalāpinoti vuttaṃ ‘‘ asaṃyatavacanā ’’ tiādi .
Paṭipattidhamme pamuṭṭhā vinaṭṭhā paṭivinaṭṭhā sati etesanti muṭṭhasatīti āha –
‘‘ naṭṭhassatino ’’ ti .
Ubbhantacittāti samādhino abhāvena uddhacceneva uparūpari bhantacittā .
Pākatindriyā abhāvitakāyatāya gāmadārakā viya pakatibhūtaindriyā .
Nemo vuccati bhūmiyā baddhabhāvanimittapadeso , gambhīro nemo etassāti gambhīranemo .
Suṭṭhu nikhātotiādi tassa pādassa suppatiṭṭhitabhāvadassanaṃ .
5. Uṇṇābhabrāhmaṇasuttavaṇṇanā
827. Pahānatthan ti anuppādapahānatthaṃ .
9. Iddhādidesanāsuttavaṇṇanā
831. Abhiññāpādakaṃ catutthajjhānaṃ adhippetaṃ ‘‘ iddhilābhāya pavattatī ’’ ti vacanato .
10. Vibhaṅgasuttavaṇṇanā
832. Chandaṃ uppādetvāti bhāvanāchandaṃ uppādetvā .
Līnākāroti bhāvanācittassa layāpatti .
Kosajjena vokiṇṇāpajjanaṃ vuttaṃ .
Evaṃ
M2.514 pasādābhāvena cittassa vikkhepāpatti , tattha pasāduppādanena yaṃ sampahaṃsanaṃ icchitabbaṃ , tassa uppādanākāraṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘ so buddhadhammasaṅghaguṇe āvajjetvā ’’ tiādi .Vatthukāme ārabbha vikkhitto punappunaṃ vikkhitto hotiyevāti vuttaṃ ‘‘ anuvikkhitto ’’ ti .
Uppathaṃ paṭipannassa cittassa daṇḍanaṭṭhena niggaṇhanaṭṭhena suttāni eva daṇḍoti suttadaṇḍo , tena suttadaṇḍena
V2.215 cittaṃ tajjetvā .Pañcakāmaguṇe ārabbha pavatto cittavikkhepo punappunaṃ uppajjatevāti vuttaṃ ‘‘ anuvikkhitto anuvisaṭo ’’ ti .
Purepacchābhāvo kammaṭṭhānassa manasikāravasena uggahavasena vāti tadubhayaṃ dassetuṃ ‘‘ kathan ’’ tiādi vuttaṃ .
Atilīnādīsu catūsu ṭhānesūti atilīnātipaggahitasaṃkhittaanuvikkhittasaññitesu catūsu ṭhānesu .
Tattha bhāvanaṃ anajjhogāhetvāva saṅkoco atilīnatā , ajjhogāhetvā anto saṅkoco saṃkhittatā , antosaṅkhepo atipaggahitatā , accāraddhavīriyatā anuvikkhittatā .
Bahiddhā visamavitakkānubhāvanaṃ āpajjanto dvattiṃsākāravasena aṭṭhikasaññāvasena vā gahetabbanti āha –
‘‘ sarīravasena veditabban ’’ ti .
Tenāha ‘‘ uddhaṃ pādatalā ’’ tiādi ( dī . ni .2.377; ma . ni .1.110).
Aññamaññaṃ asaṅkarato ākirīyanti pakārato ṭhapīyantīti ākārā , bhāgāti āha –
‘‘ yehi ākārehīti yehi koṭṭhāsehī ’’ ti .
Liṅgīyati sallakkhīyatīti liṅgaṃ , saṇṭhānaṃ .
Nimīyati niddhāretvā paricchindīyatīti nimittaṃ , upaṭṭhānaṃ .
Yo bhikkhūtiādi ālokasaññaṃ yo uggaṇhāti , taṃ dassanaṃ .
Aṅgaṇeti vivaṭaṅgaṇe .
Ālokasaññaṃ manasikaroti rattiyaṃ .
Vīriyādīsupīti yathā ‘‘ idha bhikkhu chandaṃ uppādetvā ’’ ti chande vitthāranayo vutto , vīriyādīsupi eso eva vitthāranayo yojetabbo .
Pāsādakampanavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .