10. Niruttipathasuttaṃ
62. Sāvatthinidānaṃ .
‘‘ Tayome , bhikkhave , niruttipathā adhivacanapathā paññattipathā asaṅkiṇṇā asaṅkiṇṇapubbā , na saṅkīyanti , na saṅkīyissanti , appaṭikuṭṭhā samaṇehi brāhmaṇehi viññūhi .
Katame tayo ?
Yaṃ , bhikkhave , rūpaṃ atītaṃ niruddhaṃ vipariṇataṃ ‘ ahosī ’ ti tassa saṅkhā ,‘ ahosī ’ ti tassa samaññā ,‘ ahosī ’ ti tassa paññatti ;
na tassa saṅkhā ‘ atthī ’ ti , na tassa saṅkhā ‘ bhavissatī ’’’ ti .
‘‘ Yā vedanā atītā niruddhā vipariṇatā ‘ ahosī ’ ti tassā saṅkhā ,‘ ahosī ’ ti tassā samaññā ,‘ ahosī ’ ti tassā paññatti ;
na tassā saṅkhā ‘ atthī ’ ti , na tassā saṅkhā ‘ bhavissatī ’’’ ti .
‘‘ Yā saññā … ye saṅkhārā atītā niruddhā vipariṇatā ‘ ahesun ’ ti tesaṃ saṅkhā ,‘ ahesun ’ ti tesaṃ samaññā ,‘ ahesun ’ ti tesaṃ paññatti ;
na tesaṃ saṅkhā ‘ atthī ’ ti , na tesaṃ saṅkhā ‘ bhavissantī ’’’ ti .
‘‘ Yaṃ
P3.72 viññāṇaṃ atītaṃ niruddhaṃ vipariṇataṃ ,‘ ahosī ’ ti tassa saṅkhā ,‘ ahosī ’ ti tassa samaññā ,‘ ahosī ’ ti tassa paññatti ;na tassa saṅkhā ‘ atthī ’ ti , na
T3.89 tassa saṅkhā ‘ bhavissatī ’’’ ti .‘‘ Yaṃ , bhikkhave , rūpaṃ ajātaṃ apātubhūtaṃ ,‘ bhavissatī ’ ti tassa saṅkhā ,‘ bhavissatī ’ ti tassa samaññā ,‘ bhavissatī ’ ti tassa paññatti ;
na tassa saṅkhā ‘ atthī ’ ti , na tassa saṅkhā ‘ ahosī ’’’ ti .
‘‘ Yā
V2.67 vedanā ajātā apātubhūtā ,‘ bhavissatī ’ ti tassā saṅkhā ,‘ bhavissatī ’ ti tassā samaññā ,‘ bhavissatī ’ ti tassā paññatti ;na tassā saṅkhā ‘ atthī ’ ti , na tassā saṅkhā ‘ ahosī ’’’ ti .
‘‘ Yā saññā … ye saṅkhārā ajātā apātubhūtā ,‘ bhavissantī ’ ti tesaṃ saṅkhā ,‘ bhavissantī ’ ti tesaṃ samaññā ,‘ bhavissantī ’ ti tesaṃ paññatti ;
na tesaṃ saṅkhā ‘ atthī ’ ti , na tesaṃ saṅkhā ‘ ahesun ’’’ ti .
‘‘ Yaṃ
M2.60 viññāṇaṃ ajātaṃ apātubhūtaṃ ,‘ bhavissatī ’ ti tassa saṅkhā ,‘ bhavissatī ’ ti tassa samaññā ,‘ bhavissatī ’ ti tassa paññatti ;na tassa saṅkhā ‘ atthī ’ ti , na tassa saṅkhā ‘ ahosī ’’’ ti .
‘‘ Yaṃ , bhikkhave , rūpaṃ jātaṃ pātubhūtaṃ ,‘ atthī ’ ti tassa saṅkhā ,‘ atthī ’ ti tassa samaññā ,‘ atthī ’ ti tassa paññatti ;
na tassa saṅkhā ‘ ahosī ’ ti , na tassa saṅkhā ‘ bhavissatī ’’’ ti .
‘‘ Yā vedanā jātā pātubhūtā ,‘ atthī ’ ti tassā saṅkhā ,‘ atthī ’ ti tassā samaññā ,‘ atthī ’ ti tassā paññatti ;
na tassā saṅkhā ‘ ahosī ’ ti , na tassā saṅkhā ‘ bhavissatī ’’’ ti .
‘‘ Yā saññā … ye saṅkhārā jātā pātubhūtā ,‘ atthī ’ ti tesaṃ saṅkhā ,‘ atthī ’ ti tesaṃ samaññā ,‘ atthī ’ ti tesaṃ paññatti ;
na tesaṃ saṅkhā ‘ ahesun ’ ti , na tesaṃ
T3.90 saṅkhā ,‘ bhavissantī ’’’ ti .‘‘ Yaṃ viññāṇaṃ jātaṃ pātubhūtaṃ ,‘ atthī ’ ti tassa saṅkhā ,‘ atthī ’ ti tassa samaññā ,‘ atthī ’ ti tassa paññatti ;
na tassa saṅkhā ‘ ahosī ’ ti , na tassa saṅkhā ‘ bhavissatī ’’’ ti .
‘‘ Ime kho , bhikkhave , tayo niruttipathā adhivacanapathā paññattipathā asaṅkiṇṇā asaṅkiṇṇapubbā , na saṅkīyanti , na
P3.73 saṅkīyissanti , appaṭikuṭṭhā samaṇehi brāhmaṇehi viññūhiV2.68 .Yepi te , bhikkhave , ahesuṃ ukkalā vassabhaññā [ okkalā vayabhiññā ( ma . ni .3.343)] ahetukavādā akiriyavādā natthikavādā , tepime tayo niruttipathe adhivacanapathe paññattipathe na garahitabbaṃ nappaṭikkositabbaṃ amaññiṃsu .
Taṃ kissa hetu ?
Nindāghaṭṭanabyārosaupārambhabhayā ’’ ti [ nindābyārosaupārambhabhayāti ( sī . syā . kaṃ . pī .) ma . ni .3.343].
Upayavaggo chaṭṭho .
Tassuddānaṃ –
Upayo bījaṃ udānaṃ , upādānaparivattaṃ ;
Sattaṭṭhānañca sambuddho , pañcamahāli ādittā .
Vaggo niruttipathena cāti .