7. Khemakasuttaṃ
89. Ekaṃ samayaṃ sambahulā therā bhikkhū kosambiyaṃ viharanti ghositārāme .
Tena kho pana samayena āyasmā khemako badarikārāme viharati ābādhiko dukkhito bāḷhagilāno .
Atha
P3.127 kho therā bhikkhū sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhitā āyasmantaṃ dāsakaṃ āmantesuṃ –‘‘ ehi tvaṃ , āvuso dāsaka , yena khemako bhikkhu tenupasaṅkama ;
upasaṅkamitvā
T3.155 khemakaṃ bhikkhuṃ evaṃ vadehi –‘ therā taṃ , āvuso khemaka , evamāhaṃsu – kacci te , āvuso , khamanīyaṃ , kacci yāpanīyaṃ , kacci dukkhā vedanā paṭikkamanti no abhikkamanti , paṭikkamosānaṃ paññāyati no abhikkamo ’’’ ti ?
‘‘ Evamāvuso ’’ ti kho āyasmā dāsako therānaṃ bhikkhūnaṃ paṭissutvā yenāyasmā khemako tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā āyasmantaṃ khemakaṃ etadavoca –
‘‘ therā taṃ , āvuso
M2.104 khemaka , evamāhaṃsu –‘ kacci te , āvuso , khamanīyaṃ … pe … no abhikkamo ’’’ ti ?
‘‘ Na me , āvuso , khamanīyaṃ na yāpanīyaṃ … pe … abhikkamosānaṃ paññāyati no paṭikkamo ’’ ti .
Atha kho āyasmā dāsako yena therā bhikkhū tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā there bhikkhū etadavoca –
‘‘ khemako , āvuso , bhikkhu evamāha –
‘ na me , āvuso , khamanīyaṃ … pe … abhikkamosānaṃ paññāyati no paṭikkamo ’’’ ti .
‘‘ Ehi tvaṃ , āvuso dāsaka , yena khemako bhikkhu tenupasaṅkama ;
upasaṅkamitvā khemakaṃ bhikkhuṃ evaṃ vadehi –
‘ therā taṃ , āvuso khemaka , evamāhaṃsu – pañcime , āvuso , upādānakkhandhā vuttā bhagavatā , seyyathidaṃ – rūpupādānakkhandho , vedanupādānakkhandho , saññupādānakkhandho , saṅkhārupādānakkhandho , viññāṇupādānakkhandho
V2.116 .Imesu āyasmā
T3.156 khemako pañcasu upādānakkhandhesu kiñci attaṃ vā attaniyaṃ vā samanupassatī ’’’ ti ?‘‘ Evamāvuso ’’ ti kho āyasmā dāsako therānaṃ bhikkhūnaṃ paṭissutvā yenāyasmā khemako tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā … pe … therā taṃ , āvuso khemaka , evamāhaṃsu –
‘‘ pañcime , āvuso , upādānakkhandhā vuttā bhagavatā , seyyathidaṃ – rūpupādānakkhandho … pe … viññāṇupādānakkhandho .
Imesu āyasmā khemako pañcasu upādānakkhandhesu kiñci attaṃ vā attaniyaṃ vā samanupassatī ’’ ti ?
‘‘ Pañcime
P3.128 , āvuso , upādānakkhandhā vuttā bhagavatā , seyyathidaṃ – rūpupādānakkhandho … pe … viññāṇupādānakkhandho .Imesu khvāhaṃ , āvuso , pañcasu upādānakkhandhesu na kiñci attaṃ vā attaniyaṃ vā samanupassāmī ’’ ti .
Atha kho āyasmā dāsako yena therā bhikkhū tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā there bhikkhū etadavoca –
‘‘ khemako , āvuso , bhikkhu evamāha –
‘ pañcime , āvuso , upādānakkhandhā vuttā bhagavatā , seyyathidaṃ – rūpupādānakkhandho … pe … viññāṇupādānakkhandho .
Imesu khvāhaṃ , āvuso , pañcasu upādānakkhandhesu na kiñci attaṃ vā attaniyaṃ vā samanupassāmī ’’’ ti .
‘‘ Ehi tvaṃ , āvuso dāsaka , yena khemako bhikkhu tenupasaṅkama ;
upasaṅkamitvā khemakaṃ bhikkhuṃ evaṃ vadehi –
‘ therā taṃ , āvuso khemaka , evamāhaṃsu – pañcime , āvuso , upādānakkhandhā vuttā bhagavatā , seyyathidaṃ – rūpupādānakkhandho … pe … viññāṇupādānakkhandho .
No ce kirāyasmā khemako imesu
M2.105 pañcasuT3.157 upādānakkhandhesu kiñci attaṃ vā attaniyaṃ vā samanupassati .Tenahāyasmā khemako arahaṃ khīṇāsavo ’’’ ti .
‘‘ Evamāvuso ’’ ti kho āyasmā dāsako therānaṃ bhikkhūnaṃ paṭissutvā yenāyasmā khemako … pe … therā taṃ , āvuso khemaka , evamāhaṃsu –
‘‘ pañcime , āvuso , upādānakkhandhā vuttā bhagavatā , seyyathidaṃ – rūpupādānakkhandho … pe … viññāṇupādānakkhandho ;
no ce kirāyasmā khemako imesu pañcasu upādānakkhandhesu kiñci attaṃ vā attaniyaṃ vā samanupassati , tenahāyasmā khemako arahaṃ khīṇāsavo ’’ ti .
‘‘ Pañcime , āvuso , upādānakkhandhā vuttā bhagavatā , seyyathidaṃ – rūpupādānakkhandho … pe … viññāṇupādānakkhandho .
Imesu khvāhaṃ , āvuso , pañcasu upādānakkhandhesu na kiñci attaṃ vā attaniyaṃ vā samanupassāmi
V2.117 , na camhi arahaṃ khīṇāsavo ;api ca me , āvuso , pañcasu upādānakkhandhesu ‘ asmī ’ ti adhigataṃ ,‘ ayamahamasmī ’ ti na ca samanupassāmī ’’ ti .
Atha
P3.129 kho āyasmā dāsako yena therā bhikkhū … pe … there bhikkhū etadavoca –‘‘ khemako , āvuso , bhikkhu evamāha – pañcime , āvuso , upādānakkhandhā vuttā bhagavatā , seyyathidaṃ – rūpupādānakkhandho … pe … viññāṇupādānakkhandho .
Imesu khvāhaṃ , āvuso , pañcasu upādānakkhandhesu na kiñci attaṃ vā attaniyaṃ vā samanupassāmi , na camhi arahaṃ khīṇāsavo ;
api ca me
T3.158 , āvuso , pañcasu upādānakkhandhesu ‘ asmī ’ ti adhigataṃ ,‘ ayamahamasmī ’ ti na ca samanupassāmī ’’ ti .‘‘ Ehi tvaṃ , āvuso dāsaka , yena khemako bhikkhu tenupasaṅkama ;
upasaṅkamitvā khemakaṃ bhikkhuṃ evaṃ vadehi –
‘ therā taṃ , āvuso khemaka , evamāhaṃsu – yametaṃ , āvuso khemaka , asmīti vadesi , kimetaṃ asmīti vadesi ?
Rūpaṃ asmīti vadesi , aññatra rūpā asmīti vadesi , vedanaṃ … saññaṃ … saṅkhāre … viññāṇaṃ asmīti vadesi , aññatra viññāṇā asmīti vadesi .
Yametaṃ , āvuso khemaka , asmīti vadesi .
Kimetaṃ asmīti vadesī ’’’ ti ?
‘‘ Evamāvuso ’’ ti kho āyasmā dāsako therānaṃ bhikkhūnaṃ paṭissutvā yenāyasmā khemako tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā āyasmantaṃ khemakaṃ etadavoca – therā taṃ , āvuso khemaka , evamāhaṃsu –
‘‘ yametaṃ , āvuso
M2.106 khemaka ,‘ asmī ’ ti vadesi , kimetaṃ ‘ asmī ’ ti vadesi ?Rūpaṃ ‘ asmī ’ ti vadesi aññatra rūpā ‘ asmī ’ ti vadesi ?
Vedanaṃ … saññaṃ … saṅkhāre … viññāṇaṃ ‘ asmī ’ ti vadesi aññatra viññāṇā ‘ asmī ’ ti vadesi ?
Yametaṃ , āvuso khemaka ,‘ asmī ’ ti vadesi , kimetaṃ ‘ asmī ’ ti vadesi ’’ ti ?
‘‘ Alaṃ , āvuso dāsaka , kiṃ imāya sandhāvanikāya !
Āharāvuso , daṇḍaṃ ;
ahameva yena therā bhikkhū tenupasaṅkamissāmī ’’ ti .
Atha kho āyasmā khemako daṇḍamolubbha yena therā bhikkhū tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā therehi bhikkhūhi saddhiṃ sammodi .
Sammodanīyaṃ
T3.159 kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi .Ekamantaṃ
V2.118P3.130 nisinnaṃ kho āyasmantaṃ khemakaṃ therā bhikkhū etadavocuṃ –‘‘ yametaṃ , āvuso khemaka ,‘ asmī ’ ti vadesi , kimetaṃ ‘ asmī ’ ti vadesi ?
Rūpaṃ ‘ asmī ’ ti vadesi , aññatra rūpā ‘ asmī ’ ti vadesi ?
Vedanaṃ … saññaṃ … saṅkhāre … viññāṇaṃ ‘ asmī ’ ti vadesi , aññatra viññāṇā ‘ asmī ’ ti vadesi ?
Yametaṃ , āvuso khemaka ,‘ asmī ’ ti vadesi , kimetaṃ ‘ asmī ’ ti vadesī ’’ ti ?
‘‘ Na khvāhaṃ , āvuso , rūpaṃ ‘ asmī ’ ti vadāmi ;
napi aññatra rūpā ‘ asmī ’ ti vadāmi .
Na vedanaṃ … na saññaṃ … na saṅkhāre … na viññāṇaṃ ‘ asmī ’ ti vadāmi ;
napi aññatra viññāṇā ‘ asmī ’ ti vadāmi .
Api ca me , āvuso , pañcasu upādānakkhandhesu ‘ asmī ’ ti adhigataṃ ‘ ayamahamasmī ’ ti na ca samanupassāmi ’’.
‘‘ Seyyathāpi , āvuso , uppalassa vā padumassa vā puṇḍarīkassa vā gandho .
Yo nu kho evaṃ vadeyya –
‘ pattassa gandho ’ ti vā ‘ vaṇṇassa [ vaṇḍassa ( katthaci )] gandho ’ ti vā ‘ kiñjakkhassa gandho ’ ti vā sammā nu kho so vadamāno vadeyyā ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , āvuso ’’.
‘‘ Yathā kathaṃ , panāvuso , sammā byākaramāno byākareyyā ’’ ti ?
‘‘‘ Pupphassa gandho ’ ti kho , āvuso , sammā byākaramāno byākareyyā ’’ ti .
‘‘ Evameva khvāhaṃ , āvuso , na rūpaṃ ‘ asmī ’ ti vadāmi , napi aññatra rūpā ‘ asmī ’ ti vadāmi .
Na vedanaṃ … na saññaṃ … na saṅkhāre … na
T3.160 viññāṇaṃ ‘ asmī ’ ti vadāmi , napi aññatra viññāṇā ‘ asmī ’ ti vadāmi .Api ca me , āvuso , pañcasu upādānakkhandhesu ‘ asmī ’ ti adhigataṃ ‘ ayamahamasmī ’ ti na ca samanupassāmi ’’.
‘‘ Kiñcāpi , āvuso , ariyasāvakassa pañcorambhāgiyāni saṃyojanāni pahīnāni bhavanti , atha khvassa hoti –
‘ yo ca pañcasu upādānakkhandhesu anusahagato
M2.107 asmīti māno , asmīti chando , asmīti anusayo asamūhato .So aparena samayena pañcasu upādānakkhandhesu udayabbayānupassī viharati – iti rūpaṃ , iti rūpassa samudayo , iti rūpassa
P3.131 atthaṅgamo ;iti vedanā … iti saññā … iti saṅkhārā … iti viññāṇaṃ , iti viññāṇassa samudayo , iti viññāṇassa atthaṅgamo ’ ti .
Tassimesu pañcasu upādānakkhandhesu udayabbayānupassino viharato yopissa hoti pañcasu upādānakkhandhesu anusahagato ‘ asmī ’ ti , māno ‘ asmī ’ ti , chando ‘ asmī ’ ti anusayo asamūhato , sopi samugghātaṃ gacchati .
‘‘ Seyyathāpi
V2.119 , āvuso , vatthaṃ saṃkiliṭṭhaṃ malaggahitaṃ .Tamenaṃ sāmikā rajakassa anupadajjuṃ .
Tamenaṃ rajako ūse vā khāre vā gomaye vā sammadditvā acche udake vikkhāleti .
Kiñcāpi taṃ hoti vatthaṃ parisuddhaṃ pariyodātaṃ , atha khvassa hoti yeva anusahagato ūsagandho vā khāragandho vā gomayagandho vā asamūhato .
Tamenaṃ rajako sāmikānaṃ deti .
Tamenaṃ sāmikā gandhaparibhāvite karaṇḍake nikkhipanti .
Yopissa hoti anusahagato ūsagandho
T3.161 vā khāragandho vā gomayagandho vā asamūhato , sopi samugghātaṃ gacchati .Evameva kho , āvuso , kiñcāpi ariyasāvakassa pañcorambhāgiyāni saṃyojanāni pahīnāni bhavanti , atha khvassa hoti yeva pañcasu upādānakkhandhesu anusahagato ‘ asmī ’ ti , māno ‘ asmī ’ ti , chando ‘ asmī ’ ti anusayo asamūhato .
So aparena samayena pañcasu upādānakkhandhesu udayabbayānupassī viharati .
‘ Iti rūpaṃ , iti rūpassa samudayo , iti rūpassa atthaṅgamo ;
iti vedanā … iti saññā … iti saṅkhārā … iti viññāṇaṃ , iti viññāṇassa samudayo , iti viññāṇassa atthaṅgamo ’ ti .
Tassa imesu pañcasu upādānakkhandhesu udayabbayānupassino viharato yopissa hoti pañcasu upādānakkhandhesu anusahagato ‘ asmī ’ ti , māno ‘ asmī ’ ti , chando ‘ asmī ’ ti anusayo asamūhato , sopi samugghātaṃ gacchatī ’’ ti .
Evaṃ vutte , therā bhikkhū āyasmantaṃ khemakaṃ etadavocuṃ –
‘‘ na kho [ na kho pana ( ka .)] mayaṃ āyasmantaṃ khemakaṃ
P3.132 vihesāpekhā pucchimha , api cāyasmā khemako pahosi tassa bhagavato sāsanaṃ vitthārena ācikkhituṃ desetuṃ paññāpetuṃM2.108 paṭṭhapetuṃ vivarituṃ vibhajituṃ uttānīkātuṃ .Tayidaṃ āyasmatā khemakena tassa bhagavato sāsanaṃ vitthārena ācikkhitaṃ desitaṃ paññāpitaṃ paṭṭhapitaṃ vivaritaṃ vibhajitaṃ uttānīkatan ’’ ti .
Idamavoca āyasmā khemako .
Attamanā therā bhikkhū āyasmato khemakassa bhāsitaṃ abhinanduṃ .
Imasmiñca pana veyyākaraṇasmiṃ
T3.162 bhaññamāne saṭṭhimattānaṃ therānaṃ bhikkhūnaṃ anupādāya āsavehi cittāni vimucciṃsu , āyasmato khemakassa cāti .Sattamaṃ .