Issues
Select Version
Khandhavaggo
Khandhavaggo

7. Khemakasuttaṃ

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

7. Khemakasuttaṃ

89. Ekaṃ samayaṃ sambahulā therā bhikkhū kosambiyaṃ viharanti ghositārāme .
Tena kho pana samayena āyasmā khemako badarikārāme viharati ābādhiko dukkhito bāḷhagilāno .
AthaP3.127 kho therā bhikkhū sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhitā āyasmantaṃ dāsakaṃ āmantesuṃ –
‘‘ ehi tvaṃ , āvuso dāsaka , yena khemako bhikkhu tenupasaṅkama ;
upasaṅkamitvāT3.155 khemakaṃ bhikkhuṃ evaṃ vadehi –
‘ therā taṃ , āvuso khemaka , evamāhaṃsu – kacci te , āvuso , khamanīyaṃ , kacci yāpanīyaṃ , kacci dukkhā vedanā paṭikkamanti no abhikkamanti , paṭikkamosānaṃ paññāyati no abhikkamo ’’’ ti ?
‘‘ Evamāvuso ’’ ti kho āyasmā dāsako therānaṃ bhikkhūnaṃ paṭissutvā yenāyasmā khemako tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā āyasmantaṃ khemakaṃ etadavoca –
‘‘ therā taṃ , āvusoM2.104 khemaka , evamāhaṃsu –
‘ kacci te , āvuso , khamanīyaṃ … pe … no abhikkamo ’’’ ti ?
‘‘ Na me , āvuso , khamanīyaṃ na yāpanīyaṃ … pe … abhikkamosānaṃ paññāyati no paṭikkamo ’’ ti .
Atha kho āyasmā dāsako yena therā bhikkhū tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā there bhikkhū etadavoca –
‘‘ khemako , āvuso , bhikkhu evamāha –
‘ na me , āvuso , khamanīyaṃ … pe … abhikkamosānaṃ paññāyati no paṭikkamo ’’’ ti .
‘‘ Ehi tvaṃ , āvuso dāsaka , yena khemako bhikkhu tenupasaṅkama ;
upasaṅkamitvā khemakaṃ bhikkhuṃ evaṃ vadehi –
‘ therā taṃ , āvuso khemaka , evamāhaṃsu – pañcime , āvuso , upādānakkhandhā vuttā bhagavatā , seyyathidaṃ – rūpupādānakkhandho , vedanupādānakkhandho , saññupādānakkhandho , saṅkhārupādānakkhandho , viññāṇupādānakkhandhoV2.116 .
Imesu āyasmāT3.156 khemako pañcasu upādānakkhandhesu kiñci attaṃ vā attaniyaṃ vā samanupassatī ’’’ ti ?
‘‘ Evamāvuso ’’ ti kho āyasmā dāsako therānaṃ bhikkhūnaṃ paṭissutvā yenāyasmā khemako tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā … pe … therā taṃ , āvuso khemaka , evamāhaṃsu –
‘‘ pañcime , āvuso , upādānakkhandhā vuttā bhagavatā , seyyathidaṃ – rūpupādānakkhandho … pe … viññāṇupādānakkhandho .
Imesu āyasmā khemako pañcasu upādānakkhandhesu kiñci attaṃ vā attaniyaṃ vā samanupassatī ’’ ti ?
‘‘ PañcimeP3.128 , āvuso , upādānakkhandhā vuttā bhagavatā , seyyathidaṃ – rūpupādānakkhandho … pe … viññāṇupādānakkhandho .
Imesu khvāhaṃ , āvuso , pañcasu upādānakkhandhesu na kiñci attaṃ vā attaniyaṃ vā samanupassāmī ’’ ti .
Atha kho āyasmā dāsako yena therā bhikkhū tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā there bhikkhū etadavoca –
‘‘ khemako , āvuso , bhikkhu evamāha –
‘ pañcime , āvuso , upādānakkhandhā vuttā bhagavatā , seyyathidaṃ – rūpupādānakkhandho … pe … viññāṇupādānakkhandho .
Imesu khvāhaṃ , āvuso , pañcasu upādānakkhandhesu na kiñci attaṃ vā attaniyaṃ vā samanupassāmī ’’’ ti .
‘‘ Ehi tvaṃ , āvuso dāsaka , yena khemako bhikkhu tenupasaṅkama ;
upasaṅkamitvā khemakaṃ bhikkhuṃ evaṃ vadehi –
‘ therā taṃ , āvuso khemaka , evamāhaṃsu – pañcime , āvuso , upādānakkhandhā vuttā bhagavatā , seyyathidaṃ – rūpupādānakkhandho … pe … viññāṇupādānakkhandho .
No ce kirāyasmā khemako imesuM2.105 pañcasuT3.157 upādānakkhandhesu kiñci attaṃ vā attaniyaṃ vā samanupassati .
Tenahāyasmā khemako arahaṃ khīṇāsavo ’’’ ti .
‘‘ Evamāvuso ’’ ti kho āyasmā dāsako therānaṃ bhikkhūnaṃ paṭissutvā yenāyasmā khemako … pe … therā taṃ , āvuso khemaka , evamāhaṃsu –
‘‘ pañcime , āvuso , upādānakkhandhā vuttā bhagavatā , seyyathidaṃ – rūpupādānakkhandho … pe … viññāṇupādānakkhandho ;
no ce kirāyasmā khemako imesu pañcasu upādānakkhandhesu kiñci attaṃ vā attaniyaṃ vā samanupassati , tenahāyasmā khemako arahaṃ khīṇāsavo ’’ ti .
‘‘ Pañcime , āvuso , upādānakkhandhā vuttā bhagavatā , seyyathidaṃ – rūpupādānakkhandho … pe … viññāṇupādānakkhandho .
Imesu khvāhaṃ , āvuso , pañcasu upādānakkhandhesu na kiñci attaṃ vā attaniyaṃ vā samanupassāmiV2.117 , na camhi arahaṃ khīṇāsavo ;
api ca me , āvuso , pañcasu upādānakkhandhesu ‘ asmī ’ ti adhigataṃ ,‘ ayamahamasmī ’ ti na ca samanupassāmī ’’ ti .
AthaP3.129 kho āyasmā dāsako yena therā bhikkhū … pe … there bhikkhū etadavoca –
‘‘ khemako , āvuso , bhikkhu evamāha – pañcime , āvuso , upādānakkhandhā vuttā bhagavatā , seyyathidaṃ – rūpupādānakkhandho … pe … viññāṇupādānakkhandho .
Imesu khvāhaṃ , āvuso , pañcasu upādānakkhandhesu na kiñci attaṃ vā attaniyaṃ vā samanupassāmi , na camhi arahaṃ khīṇāsavo ;
api ca meT3.158 , āvuso , pañcasu upādānakkhandhesu ‘ asmī ’ ti adhigataṃ ,‘ ayamahamasmī ’ ti na ca samanupassāmī ’’ ti .
‘‘ Ehi tvaṃ , āvuso dāsaka , yena khemako bhikkhu tenupasaṅkama ;
upasaṅkamitvā khemakaṃ bhikkhuṃ evaṃ vadehi –
‘ therā taṃ , āvuso khemaka , evamāhaṃsu – yametaṃ , āvuso khemaka , asmīti vadesi , kimetaṃ asmīti vadesi ?
Rūpaṃ asmīti vadesi , aññatra rūpā asmīti vadesi , vedanaṃ … saññaṃ … saṅkhāre … viññāṇaṃ asmīti vadesi , aññatra viññāṇā asmīti vadesi .
Yametaṃ , āvuso khemaka , asmīti vadesi .
Kimetaṃ asmīti vadesī ’’’ ti ?
‘‘ Evamāvuso ’’ ti kho āyasmā dāsako therānaṃ bhikkhūnaṃ paṭissutvā yenāyasmā khemako tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā āyasmantaṃ khemakaṃ etadavoca – therā taṃ , āvuso khemaka , evamāhaṃsu –
‘‘ yametaṃ , āvusoM2.106 khemaka ,‘ asmī ’ ti vadesi , kimetaṃ ‘ asmī ’ ti vadesi ?
Rūpaṃ ‘ asmī ’ ti vadesi aññatra rūpā ‘ asmī ’ ti vadesi ?
Vedanaṃ … saññaṃ … saṅkhāre … viññāṇaṃ ‘ asmī ’ ti vadesi aññatra viññāṇā ‘ asmī ’ ti vadesi ?
Yametaṃ , āvuso khemaka ,‘ asmī ’ ti vadesi , kimetaṃ ‘ asmī ’ ti vadesi ’’ ti ?
‘‘ Alaṃ , āvuso dāsaka , kiṃ imāya sandhāvanikāya !
Āharāvuso , daṇḍaṃ ;
ahameva yena therā bhikkhū tenupasaṅkamissāmī ’’ ti .
Atha kho āyasmā khemako daṇḍamolubbha yena therā bhikkhū tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā therehi bhikkhūhi saddhiṃ sammodi .
SammodanīyaṃT3.159 kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi .
EkamantaṃV2.118P3.130 nisinnaṃ kho āyasmantaṃ khemakaṃ therā bhikkhū etadavocuṃ –
‘‘ yametaṃ , āvuso khemaka ,‘ asmī ’ ti vadesi , kimetaṃ ‘ asmī ’ ti vadesi ?
Rūpaṃ ‘ asmī ’ ti vadesi , aññatra rūpā ‘ asmī ’ ti vadesi ?
Vedanaṃ … saññaṃ … saṅkhāre … viññāṇaṃ ‘ asmī ’ ti vadesi , aññatra viññāṇā ‘ asmī ’ ti vadesi ?
Yametaṃ , āvuso khemaka ,‘ asmī ’ ti vadesi , kimetaṃ ‘ asmī ’ ti vadesī ’’ ti ?
‘‘ Na khvāhaṃ , āvuso , rūpaṃ ‘ asmī ’ ti vadāmi ;
napi aññatra rūpā ‘ asmī ’ ti vadāmi .
Na vedanaṃ … na saññaṃ … na saṅkhāre … na viññāṇaṃ ‘ asmī ’ ti vadāmi ;
napi aññatra viññāṇā ‘ asmī ’ ti vadāmi .
Api ca me , āvuso , pañcasu upādānakkhandhesu ‘ asmī ’ ti adhigataṃ ‘ ayamahamasmī ’ ti na ca samanupassāmi ’’.
‘‘ Seyyathāpi , āvuso , uppalassa vā padumassa vā puṇḍarīkassa vā gandho .
Yo nu kho evaṃ vadeyya –
‘ pattassa gandho ’ ti vā ‘ vaṇṇassa [ vaṇḍassa ( katthaci )] gandho ’ ti vā ‘ kiñjakkhassa gandho ’ ti vā sammā nu kho so vadamāno vadeyyā ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , āvuso ’’.
‘‘ Yathā kathaṃ , panāvuso , sammā byākaramāno byākareyyā ’’ ti ?
‘‘‘ Pupphassa gandho ’ ti kho , āvuso , sammā byākaramāno byākareyyā ’’ ti .
‘‘ Evameva khvāhaṃ , āvuso , na rūpaṃ ‘ asmī ’ ti vadāmi , napi aññatra rūpā ‘ asmī ’ ti vadāmi .
Na vedanaṃ … na saññaṃ … na saṅkhāre … naT3.160 viññāṇaṃ ‘ asmī ’ ti vadāmi , napi aññatra viññāṇā ‘ asmī ’ ti vadāmi .
Api ca me , āvuso , pañcasu upādānakkhandhesu ‘ asmī ’ ti adhigataṃ ‘ ayamahamasmī ’ ti na ca samanupassāmi ’’.
‘‘ Kiñcāpi , āvuso , ariyasāvakassa pañcorambhāgiyāni saṃyojanāni pahīnāni bhavanti , atha khvassa hoti –
‘ yo ca pañcasu upādānakkhandhesu anusahagatoM2.107 asmīti māno , asmīti chando , asmīti anusayo asamūhato .
So aparena samayena pañcasu upādānakkhandhesu udayabbayānupassī viharati – iti rūpaṃ , iti rūpassa samudayo , iti rūpassaP3.131 atthaṅgamo ;
iti vedanā … iti saññā … iti saṅkhārā … iti viññāṇaṃ , iti viññāṇassa samudayo , iti viññāṇassa atthaṅgamo ’ ti .
Tassimesu pañcasu upādānakkhandhesu udayabbayānupassino viharato yopissa hoti pañcasu upādānakkhandhesu anusahagato ‘ asmī ’ ti , māno ‘ asmī ’ ti , chando ‘ asmī ’ ti anusayo asamūhato , sopi samugghātaṃ gacchati .
‘‘ SeyyathāpiV2.119 , āvuso , vatthaṃ saṃkiliṭṭhaṃ malaggahitaṃ .
Tamenaṃ sāmikā rajakassa anupadajjuṃ .
Tamenaṃ rajako ūse vā khāre vā gomaye vā sammadditvā acche udake vikkhāleti .
Kiñcāpi taṃ hoti vatthaṃ parisuddhaṃ pariyodātaṃ , atha khvassa hoti yeva anusahagato ūsagandho vā khāragandho vā gomayagandho vā asamūhato .
Tamenaṃ rajako sāmikānaṃ deti .
Tamenaṃ sāmikā gandhaparibhāvite karaṇḍake nikkhipanti .
Yopissa hoti anusahagato ūsagandhoT3.161 vā khāragandho vā gomayagandho vā asamūhato , sopi samugghātaṃ gacchati .
Evameva kho , āvuso , kiñcāpi ariyasāvakassa pañcorambhāgiyāni saṃyojanāni pahīnāni bhavanti , atha khvassa hoti yeva pañcasu upādānakkhandhesu anusahagato ‘ asmī ’ ti , māno ‘ asmī ’ ti , chando ‘ asmī ’ ti anusayo asamūhato .
So aparena samayena pañcasu upādānakkhandhesu udayabbayānupassī viharati .
‘ Iti rūpaṃ , iti rūpassa samudayo , iti rūpassa atthaṅgamo ;
iti vedanā … iti saññā … iti saṅkhārā … iti viññāṇaṃ , iti viññāṇassa samudayo , iti viññāṇassa atthaṅgamo ’ ti .
Tassa imesu pañcasu upādānakkhandhesu udayabbayānupassino viharato yopissa hoti pañcasu upādānakkhandhesu anusahagato ‘ asmī ’ ti , māno ‘ asmī ’ ti , chando ‘ asmī ’ ti anusayo asamūhato , sopi samugghātaṃ gacchatī ’’ ti .
Evaṃ vutte , therā bhikkhū āyasmantaṃ khemakaṃ etadavocuṃ –
‘‘ na kho [ na kho pana ( ka .)] mayaṃ āyasmantaṃ khemakaṃP3.132 vihesāpekhā pucchimha , api cāyasmā khemako pahosi tassa bhagavato sāsanaṃ vitthārena ācikkhituṃ desetuṃ paññāpetuṃM2.108 paṭṭhapetuṃ vivarituṃ vibhajituṃ uttānīkātuṃ .
Tayidaṃ āyasmatā khemakena tassa bhagavato sāsanaṃ vitthārena ācikkhitaṃ desitaṃ paññāpitaṃ paṭṭhapitaṃ vivaritaṃ vibhajitaṃ uttānīkatan ’’ ti .
Idamavoca āyasmā khemako .
Attamanā therā bhikkhū āyasmato khemakassa bhāsitaṃ abhinanduṃ .
Imasmiñca pana veyyākaraṇasmiṃT3.162 bhaññamāne saṭṭhimattānaṃ therānaṃ bhikkhūnaṃ anupādāya āsavehi cittāni vimucciṃsu , āyasmato khemakassa cāti .
Sattamaṃ .