13. Avijjāvaggo
1. Samudayadhammasuttaṃ
126. Sāvatthinidānaṃ
T3.209 .Atha
P3.171 kho aññataro bhikkhu yena bhagavā tenupasaṅkami ;upasaṅkamitvā … pe … ekamantaṃ nisinno kho so bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘‘ avijjā avijjā ’ ti , bhante , vuccati .
Katamā nu kho , bhante , avijjā , kittāvatā ca avijjāgato hotī ’’ ti ?
‘‘ Idha
M2.140 , bhikkhu , assutavā puthujjano samudayadhammaṃ rūpaṃ ‘ samudayadhammaṃ rūpan ’ ti yathābhūtaṃ nappajānātiV2.155 ;vayadhammaṃ rūpaṃ ‘ vayadhammaṃ rūpan ’ ti yathābhūtaṃ nappajānāti ;
samudayavayadhammaṃ rūpaṃ ‘ samudayavayadhammaṃ rūpan ’ ti yathābhūtaṃ nappajānāti .
Samudayadhammaṃ vedanaṃ ‘ samudayadhammā vedanā ’ ti yathābhūtaṃ nappajānāti ;
vayadhammaṃ vedanaṃ ‘ vayadhammā vedanā ’ ti yathābhūtaṃ nappajānāti ;
samudayavayadhammaṃ vedanaṃ ‘ samudayavayadhammā vedanā ’ ti yathābhūtaṃ nappajānāti .
Samudayadhammaṃ saññaṃ … pe … samudayadhamme saṅkhāre ‘ samudayadhammā saṅkhārā ’ ti yathābhūtaṃ nappajānāti ;
vayadhamme saṅkhāre ‘ vayadhammā saṅkhārā ’ ti yathābhūtaṃ nappajānāti ;
samudayavayadhamme saṅkhāre ‘ samudayavayadhammā saṅkhārā ’ ti yathābhūtaṃ nappajānāti .
Samudayadhammaṃ viññāṇaṃ ‘ samudayadhammaṃ viññāṇan ’ ti yathābhūtaṃ nappajānāti ;
vayadhammaṃ viññāṇaṃ ‘ vayadhammaṃ viññāṇan ’ ti yathābhūtaṃ nappajānāti ;
samudayavayadhammaṃ viññāṇaṃ ‘ samudayavayadhammaṃ viññāṇan ’ ti yathābhūtaṃ nappajānāti .
Ayaṃ vuccati , bhikkhu , avijjā ;
ettāvatā ca avijjāgato hotī ’’ ti .
Evaṃ vutte , so bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘‘ vijjā vijjā ’ ti , bhante , vuccati .
Katamā nu kho , bhante , vijjā , kittāvatā ca vijjāgato hotī ’’ ti ?
‘‘ Idha , bhikkhu , sutavā ariyasāvako samudayadhammaṃ rūpaṃ ‘ samudayadhammaṃ rūpan ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti ;
vayadhammaṃ rūpaṃ ‘ vayadhammaṃ rūpan ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti
P3.172 ;samudayavayadhammaṃ rūpaṃ ‘ samudayavayadhammaṃ rūpan ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti .
Samudayadhammaṃ vedanaṃ ‘ samudayadhammā vedanā ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti ;
vayadhammaṃ vedanaṃ ‘ vayadhammā vedanā ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti ;
samudayavayadhammaṃ vedanaṃ ‘ samudayavayadhammā vedanā ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti .
Samudayadhammaṃ saññaṃ … samudayadhamme saṅkhāre ‘ samudayadhammā saṅkhārā ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti ;
vayadhamme saṅkhāre ‘ vayadhammā saṅkhārā ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti ;
samudayavayadhamme saṅkhāre ‘ samudayavayadhammā saṅkhārā ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti .
Samudayadhammaṃ viññāṇaṃ ‘ samudayadhammaṃ viññāṇan ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti ;
vayadhammaṃ viññāṇaṃ ‘ vayadhammaṃ viññāṇan ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti ;
samudayavayadhammaṃ viññāṇaṃ ‘ samudayavayadhammaṃ viññāṇan ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti .
Ayaṃ vuccati , bhikkhu , vijjā ;
ettāvatā ca vijjāgato hotī ’’ ti .
Paṭhamaṃ .
2. Dutiyasamudayadhammasuttaṃ
127. Ekaṃ
V2.156M2.141 samayaṃ āyasmā ca sāriputto āyasmā ca mahākoṭṭhiko bārāṇasiyaṃ viharanti isipatane migadāye .Atha kho āyasmā mahākoṭṭhiko sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito … pe … ekamantaṃ
T3.211 nisinno kho āyasmā mahākoṭṭhiko āyasmantaṃ sāriputtaṃ etadavoca –‘‘‘ avijjā , avijjā ’ ti , āvuso sāriputta , vuccati .
Katamā nu kho , āvuso , avijjā , kittāvatā ca avijjāgato hotī ’’ ti ?
‘‘ Idhāvuso assutavā puthujjano samudayadhammaṃ rūpaṃ ‘ samudayadhammaṃ rūpan ’ ti yathābhūtaṃ nappajānāti ;
vayadhammaṃ rūpaṃ … pe …‘ samudayavayadhammaṃ rūpan ’ ti yathābhūtaṃ nappajānāti .
Samudayadhammaṃ vedanaṃ … pe … vayadhammaṃ vedanaṃ … pe …‘ samudayavayadhammā vedanā ’ ti yathābhūtaṃ nappajānāti .
Samudayadhammaṃ saññaṃ … pe … samudayadhamme saṅkhāre … pe … vayadhamme saṅkhāre … pe … samudayavayadhamme saṅkhāre ‘ samudayavayadhammā saṅkhārā ’ ti yathābhūtaṃ nappajānāti .
Samudayadhammaṃ viññāṇaṃ … pe … samudayavayadhammaṃ viññāṇaṃ ‘ samudayavayadhammaṃ viññāṇan ’ ti yathābhūtaṃ nappajānāti .
Ayaṃ vuccati , āvuso , avijjā ;
ettāvatā ca avijjāgato hotī ’’ ti .
Dutiyaṃ .
3. Tatiyasamudayadhammasuttaṃ
128. Ekaṃ samayaṃ āyasmā ca sāriputto āyasmā ca mahākoṭṭhiko bārāṇasiyaṃ
P3.173 viharanti isipatane migadāye … pe … ekamantaṃ nisinno kho āyasmā mahākoṭṭhiko āyasmantaṃ sāriputtaṃ etadavoca –‘‘‘ vijjā , vijjā ’ ti , āvuso sāriputta , vuccati .
Katamā nu kho , āvuso , vijjā , kittāvatā ca vijjāgato hotī ’’ ti ?
‘‘ Idhāvuso , sutavā ariyasāvako samudayadhammaṃ rūpaṃ ‘ samudayadhammaṃ rūpan ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti ;
vayadhammaṃ rūpaṃ … pe … samudayavayadhammaṃ rūpaṃ ‘ samudayavayadhammaṃ rūpan ’ ti yathābhūtaṃ
T3.212 pajānāti ;samudayadhammaṃ vedanaṃ … pe … samudayavayadhammā vedanā
V2.157 … samudayadhammaṃ saññaṃ … pe … samudayadhamme saṅkhāre … vayadhamme saṅkhāre … samudayavayadhamme saṅkhāre ‘ samudayavayadhammā saṅkhārā ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti .Samudayadhammaṃ viññāṇaṃ … vayadhammaṃ viññāṇaṃ … samudayavayadhammaṃ viññāṇaṃ ‘ samudayavayadhammaṃ viññāṇan ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti .
Ayaṃ vuccatāvuso , vijjā ;
ettāvatā ca vijjāgato hotī ’’ ti .
Tatiyaṃ .
4. Assādasuttaṃ
129. Bārāṇasiyaṃ
M2.142 viharanti isipatane migadāye … pe … ekamantaṃ nisinno kho āyasmā mahākoṭṭhiko āyasmantaṃ sāriputtaṃ etadavoca –‘‘‘ avijjā , avijjā ’ ti , āvuso sāriputta , vuccati .
Katamā nu kho , āvuso , avijjā , kittāvatā ca avijjāgato hotī ’’ ti ?
‘‘ Idhāvuso assutavā puthujjano rūpassa assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ nappajānāti .
Vedanāya … pe … saññāya … saṅkhārānaṃ … viññāṇassa assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ nappajānāti .
Ayaṃ vuccatāvuso , avijjā ;
ettāvatā ca avijjāgato hotī ’’ ti .
Catutthaṃ .
5. Dutiyaassādasuttaṃ
130. Bārāṇasiyaṃ viharanti isipatane migadāye … pe …‘‘‘ vijjā ,
P3.174 vijjā ’ ti , āvuso sāriputta , vuccati .Katamā nu kho , āvuso , vijjā , kittāvatā ca vijjāgato hotī ’’ ti ?
‘‘ Idhāvuso , sutavā ariyasāvako rūpassa assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ pajānāti .
Vedanāya … pe … saññāya … saṅkhārānaṃ … viññāṇassa
T3.213 assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ pajānāti .Ayaṃ vuccatāvuso , vijjā ;
ettāvatā ca vijjāgato hotī ’’ ti .
Pañcamaṃ .
6. Samudayasuttaṃ
131. Bārāṇasiyaṃ
V2.158 viharanti isipatane migadāye … pe …‘‘‘ avijjā , avijjā ’ ti , āvuso sāriputta , vuccati .Katamā nu kho , āvuso , avijjā , kittāvatā ca avijjāgato hotī ’’ ti ?
‘‘ Idhāvuso , assutavā puthujjano rūpassa samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ nappajānāti .
Vedanāya … pe … saññāya … saṅkhārānaṃ … viññāṇassa samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ nappajānāti .
Ayaṃ vuccatāvuso , avijjā ;
ettāvatā ca avijjāgato hotī ’’ ti .
Chaṭṭhaṃ .
7. Dutiyasamudayasuttaṃ
132. Bārāṇasiyaṃ
M2.143 viharanti isipatane migadāye … pe … ekamantaṃ nisinno kho āyasmā mahākoṭṭhiko āyasmantaṃ sāriputtaṃ etadavoca –‘‘‘ vijjā , vijjā ’ ti , āvuso sāriputta , vuccati .
Katamā nu kho , āvuso , vijjā , kittāvatā ca vijjāgato hotī ’’ ti ?
‘‘ Idhāvuso , sutavā ariyasāvako rūpassa samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ pajānāti .
Vedanāya … pe … saññāya … saṅkhārānaṃ … viññāṇassa samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ pajānāti .
Ayaṃ vuccatāvuso , vijjā ;
ettāvatā ca vijjāgato hotī ’’ ti .
Sattamaṃ .
8. Koṭṭhikasuttaṃ
133. Bārāṇasiyaṃ
T3.214P3.175 viharanti isipatane migadāye .Atha kho āyasmā sāriputto sāyanhasamayaṃ … pe … ekamantaṃ nisinno kho āyasmā sāriputto āyasmantaṃ mahākoṭṭhikaṃ etadavoca
V2.159 –‘‘‘ avijjā , avijjā ’ ti , āvuso koṭṭhika , vuccati .
Katamā nu kho , āvuso , avijjā , kittāvatā ca avijjāgato hotī ’’ ti ?
‘‘ Idhāvuso , assutavā puthujjano rūpassa assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ nappajānāti .
Vedanāya … pe … saññāya … saṅkhārānaṃ … viññāṇassa assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ nappajānāti .
Ayaṃ vuccatāvuso , avijjā ;
ettāvatā ca avijjāgato hotī ’’ ti .
Evaṃ vutte , āyasmā sāriputto āyasmantaṃ mahākoṭṭhikaṃ etadavoca –
‘‘‘ vijjā , vijjā ’ ti , āvuso koṭṭhika , vuccati .
Katamā nu kho , āvuso , vijjā , kittāvatā ca vijjāgato hotī ’’ ti ?
‘‘ Idhāvuso sutavā ariyasāvako rūpassa assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ pajānāti .
Vedanāya … pe … saññāya … saṅkhārānaṃ … viññāṇassa assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ pajānāti .
Ayaṃ vuccatāvuso , vijjā ;
ettāvatā ca vijjāgato hotī ’’ ti .
Aṭṭhamaṃ .
9. Dutiyakoṭṭhikasuttaṃ
134. Bārāṇasiyaṃ
M2.144 viharanti isipatane migadāye … pe …‘‘‘ avijjā , avijjā ’ ti , āvusoT3.215 koṭṭhika , vuccati .Katamā nu kho , āvuso , avijjā , kittāvatā ca avijjāgato hotī ’’ ti ?
‘‘ Idhāvuso , assutavā puthujjano rūpassa samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ nappajānāti .
Vedanāya … pe … saññāya … saṅkhārānaṃ … viññāṇassa samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ nappajānāti .
Ayaṃ
P3.176 vuccatāvuso , avijjā ;ettāvatā ca avijjāgato hotī ’’ ti .
Evaṃ
V2.160 vutte , āyasmā sāriputto āyasmantaṃ mahākoṭṭhikaṃ etadavoca –‘‘‘ vijjā , vijjā ’ ti , āvuso koṭṭhika , vuccati .
Katamā nu kho , āvuso , vijjā , kittāvatā ca vijjāgato hotī ’’ ti ?
‘‘ Idhāvuso , sutavā ariyasāvako rūpassa samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ pajānāti .
Vedanāya … pe … saññāya … saṅkhārānaṃ … viññāṇassa samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ pajānāti .
Ayaṃ vuccatāvuso , vijjā ;
ettāvatā ca vijjāgato hotī ’’ ti .
Navamaṃ .
10. Tatiyakoṭṭhikasuttaṃ
135. Taññeva nidānaṃ .
Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā sāriputto āyasmantaṃ mahākoṭṭhikaṃ etadavoca –
‘‘‘ avijjā , avijjā ’ ti , āvuso koṭṭhika , vuccati .
Katamā nu kho , āvuso , avijjā , kittāvatā ca avijjāgato hotī ’’ ti ?
‘‘ Idhāvuso , assutavā puthujjano rūpaṃ nappajānāti , rūpasamudayaṃ nappajānāti , rūpanirodhaṃ nappajānāti , rūpanirodhagāminiṃ
T3.216 paṭipadaṃ nappajānāti .Vedanaṃ nappajānāti … pe … saññaṃ … saṅkhāre … viññāṇaṃ nappajānāti , viññāṇasamudayaṃ nappajānāti , viññāṇanirodhaṃ nappajānāti , viññāṇanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ nappajānāti .
Ayaṃ vuccatāvuso , avijjā ;
ettāvatā ca avijjāgato hotī ’’ ti .
Evaṃ
M2.145 vutte , āyasmā sāriputto āyasmantaṃ mahākoṭṭhikaṃ etadavoca –‘‘‘ vijjā , vijjā ’ ti , āvuso koṭṭhika , vuccati .
Katamā nu kho , āvuso , vijjā , kittāvatā ca vijjāgato hotī ’’ ti ?
‘‘ Idhāvuso , sutavā ariyasāvako rūpaṃ pajānāti , rūpasamudayaṃ
P3.177 pajānāti , rūpanirodhaṃ pajānāti , rūpanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ pajānāti .Vedanaṃ … saññaṃ … saṅkhāre … viññāṇaṃ pajānāti , viññāṇasamudayaṃ pajānāti , viññāṇanirodhaṃ pajānāti
V2.161 , viññāṇanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ pajānāti .Ayaṃ vuccatāvuso , vijjā ;
ettāvatā ca vijjāgato hotī ’’ ti .
Dasamaṃ .
Avijjāvaggo terasamo .
Tassuddānaṃ –
Samudayadhamme tīṇi , assādo apare duve ;
Samudaye ca dve vuttā , koṭṭhike apare tayoti .