3. Yamakasuttaṃ
85. Ekaṃ samayaṃ āyasmā sāriputto sāvatthiyaṃ viharati jetavane
T3.133 anāthapiṇḍikassa ārāme .Tena kho pana samayena yamakassa nāma bhikkhuno evarūpaṃ pāpakaṃ diṭṭhigataṃ uppannaṃ hoti –
‘‘ tathāhaṃ bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmi , yathā khīṇāsavo bhikkhu kāyassa bhedā ucchijjati vinassati , na hoti paraṃ maraṇā ’’ ti .
Assosuṃ kho sambahulā bhikkhū yamakassa kira nāma bhikkhuno evarūpaṃ pāpakaṃ diṭṭhigataṃ uppannaṃ hoti –
‘‘ tathāhaṃ bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmi , yathā khīṇāsavo bhikkhu kāyassa bhedā ucchijjati vinassati , na hoti paraṃ maraṇā ’’ ti .
Atha kho te bhikkhū yenāyasmā yamako
M2.90 tenupasaṅkamiṃsu ;upasaṅkamitvā āyasmatā yamakena saddhiṃ sammodiṃsu .
Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdiṃsu .
Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū āyasmantaṃ yamakaṃ etadavocuṃ –
‘‘ Saccaṃ kira te , āvuso yamaka , evarūpaṃ pāpakaṃ diṭṭhigataṃ uppannaṃ –
‘ tathāhaṃ
P3.110 bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmi , yathā khīṇāsavo bhikkhu kāyassa bhedā ucchijjati vinassati , na hoti paraṃ maraṇā ’’’ ti ?‘‘ Evaṃ khvāhaṃ , āvuso , bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmi –
‘ khīṇāsavo bhikkhu kāyassa bhedā ucchijjati vinassati , na hoti paraṃ maraṇā ’’’ ti .
‘‘ Mā , āvuso yamaka , evaṃ avaca , mā bhagavantaṃ abbhācikkhi .
Na hi sādhu bhagavato abbhācikkhanaṃ .
Na hi bhagavā evaṃ vadeyya –
‘ khīṇāsavo bhikkhu kāyassa bhedā ucchijjati vinassati , na hoti paraṃ maraṇā ’’’ ti .
Evampi kho āyasmā
T3.134 yamako tehi bhikkhūhi vuccamāno tatheva taṃ pāpakaṃ diṭṭhigataṃ thāmasā parāmāsā abhinivissa voharati –‘‘ tathāhaṃ
V2.101 bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmi , yathā khīṇāsavo bhikkhu kāyassa bhedā ucchijjati vinassati , na hoti paraṃ maraṇā ’’ ti .Yato kho te bhikkhū nāsakkhiṃsu āyasmantaṃ yamakaṃ etasmā pāpakā diṭṭhigatā vivecetuṃ , atha kho te bhikkhū uṭṭhāyāsanā yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkamiṃsu ;
upasaṅkamitvā āyasmantaṃ sāriputtaṃ etadavocuṃ –
‘‘ yamakassa nāma , āvuso sāriputta , bhikkhuno evarūpaṃ pāpakaṃ diṭṭhigataṃ uppannaṃ –
‘ tathāhaṃ bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmi yathā khīṇāsavo bhikkhu kāyassa bhedā ucchijjati vinassati , na hoti paraṃ maraṇā ’ ti .
Sādhāyasmā sāriputto yena yamako bhikkhu tenupasaṅkamatu anukampaṃ upādāyā ’’ ti .
Adhivāsesi kho āyasmā sāriputto tuṇhībhāvena .
Atha kho āyasmā sāriputto sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yenāyasmā yamako tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā āyasmatā yamakena saddhiṃ sammodi … pe … ekamantaṃ nisinno kho āyasmā sāriputto āyasmantaṃ yamakaṃ etadavoca –
‘‘ Saccaṃ kira te , āvuso yamaka , evarūpaṃ pāpakaṃ diṭṭhigataṃ uppannaṃ –
‘ tathāhaṃ bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmi , yathā khīṇāsavo
P3.111 bhikkhu kāyassa bhedā ucchijjati vinassati , na hoti paraṃ maraṇā ’’’ ti ?‘‘ Evaṃ
M2.91 khvāhaṃ , āvuso , bhagavatā dhammaṃT3.135 desitaṃ ājānāmi , yathā khīṇāsavo bhikkhu kāyassa bhedā ucchijjati vinassati , na hoti paraṃ maraṇā ’’ ti .‘‘ Taṃ kiṃ maññasi , āvuso yamaka , rūpaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Aniccaṃ , āvuso ’’.
‘‘ Vedanā niccā … saññā … saṅkhārā … viññāṇaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Aniccaṃ , āvuso ’’.
Tasmātiha … pe … evaṃ passaṃ … pe … nāparaṃ itthattāyāti pajānātī ’’ ti .
‘‘ Taṃ kiṃ maññasi , āvuso yamaka , rūpaṃ tathāgatoti samanupassasī ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , āvuso ’’
V2.102 …‘‘ vedanaṃ tathāgatoti samanupassasī ’’ ti ?‘‘ No hetaṃ , āvuso ’’…‘‘ saññaṃ … saṅkhāre … viññāṇaṃ tathāgatoti samanupassasī ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , āvuso ’’.
‘‘ Taṃ kiṃ maññasi , āvuso yamaka , rūpasmiṃ tathāgatoti samanupassasī ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , āvuso ’’.
‘‘ Aññatra rūpā tathāgatoti samanupassasī ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , āvuso ’’.
‘‘ Vedanāya … aññatra vedanāya … pe … saññāya … aññatra saññāya … saṅkhāresu … aññatra saṅkhārehi … viññāṇasmiṃ tathāgatoti samanupassasī ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , āvuso ’’.
‘‘ Aññatra viññāṇā tathāgatoti samanupassasī ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , āvuso ’’.
‘‘ Taṃ kiṃ maññasi , āvuso yamaka , rūpaṃ … vedanaṃ … saññaṃ … saṅkhāre … viññāṇaṃ tathāgatoti samanupassasī ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , āvuso ’’.
‘‘ Taṃ
T3.136P3.112 kiṃ maññasi , āvuso yamaka , ayaṃ so arūpī … avedano … asaññī … asaṅkhāro … aviññāṇo tathāgatoti samanupassasī ’’ ti ?‘‘ No hetaṃ , āvuso ’’.
‘‘ Ettha ca te , āvuso yamaka , diṭṭheva dhamme saccato thetato [ tathato ( syā . kaṃ .)] tathāgate anupalabbhiyamāne [ tathāgate anupalabbhamāne (?)], kallaṃ nu te taṃ veyyākaraṇaṃ –
‘ tathāhaṃ bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmi , yathā khīṇāsavo bhikkhu kāyassa bhedā ucchijjati vinassati , na hoti paraṃ maraṇā ’’’ ti ?
‘‘ Ahu kho me taṃ , āvuso sāriputta , pubbe aviddasuno pāpakaṃ diṭṭhigataṃ ;
idañca panāyasmato sāriputtassa dhammadesanaṃ sutvā tañceva pāpakaṃ diṭṭhigataṃ pahīnaṃ , dhammo ca me abhisamito ’’ ti .
‘‘ Sace
M2.92 taṃ , āvuso yamaka , evaṃ puccheyyuṃ –‘ yo so , āvuso yamaka , bhikkhu arahaṃ khīṇāsavo so kāyassa bhedā paraṃ maraṇā kiṃ hotī ’ ti ?
Evaṃ puṭṭho tvaṃ , āvuso yamaka , kinti byākareyyāsī ’’ ti ?
‘‘ Sace maṃ , āvuso , evaṃ puccheyyuṃ –
‘ yo so , āvuso yamaka , bhikkhu arahaṃ khīṇāsavo so kāyassa bhedā paraṃ maraṇā kiṃ hotī ’ ti ?
Evaṃ puṭṭhohaṃ , āvuso , evaṃ byākareyyaṃ –
‘ rūpaṃ kho , āvuso , aniccaṃ .
Yadaniccaṃ taṃ dukkhaṃ ;
yaṃ dukkhaṃ taṃ
V2.103 niruddhaṃ tadatthaṅgataṃ .Vedanā … saññā … saṅkhārā … viññāṇaṃ aniccaṃ .
Yadaniccaṃ taṃ dukkhaṃ ;
yaṃ dukkhaṃ taṃ niruddhaṃ tadatthaṅgatan ’ ti .
Evaṃ puṭṭhohaṃ
T3.137 , āvuso , evaṃ byākareyyan ’’ ti .‘‘ Sādhu sādhu , āvuso yamaka !
Tena hāvuso , yamaka , upamaṃ te karissāmi etasseva atthassa bhiyyosomattāya ñāṇāya .
Seyyathāpi , āvuso yamaka , gahapati vā gahapatiputto vā aḍḍho mahaddhano mahābhogo ;
so ca ārakkhasampanno .
Tassa kocideva puriso uppajjeyya anatthakāmo ahitakāmo ayogakkhemakāmo jīvitā voropetukāmo .
Tassa evamassa
P3.113 –‘ ayaṃ kho gahapati vā gahapatiputto vā aḍḍho mahaddhano mahābhogo ;
so ca ārakkhasampanno ;
nāyaṃ [ na hāyaṃ ( syā . kaṃ .)] sukaro pasayha jīvitā voropetuṃ .
Yaṃnūnāhaṃ anupakhajja jīvitā voropeyyan ’ ti .
So taṃ gahapatiṃ vā gahapatiputtaṃ vā upasaṅkamitvā evaṃ vadeyya –
‘ upaṭṭhaheyyaṃ taṃ , bhante ’ ti .
Tamenaṃ so gahapati vā gahapatiputto vā upaṭṭhāpeyya .
So upaṭṭhaheyya pubbuṭṭhāyī pacchānipātī kiṃkārapaṭissāvī manāpacārī piyavādī .
Tassa so gahapati vā gahapatiputto vā mittatopi naṃ saddaheyya [ daheyya ( syā . kaṃ . pī . ka .)];
suhajjatopi naṃ saddaheyya ;
tasmiñca vissāsaṃ āpajjeyya .
Yadā kho , āvuso , tassa purisassa evamassa –
‘ saṃvissattho kho myāyaṃ gahapati vā gahapatiputto vā ’ ti , atha naṃ rahogataṃ viditvā tiṇhena satthena jīvitā voropeyya .
‘‘ Taṃ kiṃ maññasi , āvuso yamaka , yadā hi so puriso amuṃ gahapatiṃ vā gahapatiputtaṃ vā upasaṅkamitvā evaṃ āha –
‘ upaṭṭhaheyyaṃ taṃ , bhante ’ ti , tadāpi so vadhakova .
Vadhakañca pana
T3.138 santaṃ na aññāsi –‘ vadhako me ’ ti .
Yadāpi so upaṭṭhahati pubbuṭṭhāyī pacchānipātī kiṃkārapaṭissāvī manāpacārī piyavādī , tadāpi so vadhakova .
Vadhakañca pana santaṃ
M2.93 na aññāsi –‘ vadhako me ’ ti .
Yadāpi naṃ rahogataṃ viditvā tiṇhena satthena jīvitā voropeti , tadāpi so vadhakova .
Vadhakañca pana santaṃ na aññāsi –
‘ vadhako me ’’’ ti .
‘‘ Evamāvuso ’’ ti .
‘‘ Evameva kho , āvuso , assutavā puthujjano ariyānaṃ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto , sappurisānaṃ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto rūpaṃ attato samanupassati , rūpavantaṃ vā attānaṃ ;
attani vā rūpaṃ , rūpasmiṃ vā attānaṃ .
Vedanaṃ … saññaṃ … saṅkhāre … viññāṇaṃ attato
P3.114 samanupassati , viññāṇavantaṃ vā attānaṃ ;attani vā viññāṇaṃ , viññāṇasmiṃ vā attānaṃ ’’.
‘‘ So
V2.104 aniccaṃ rūpaṃ ‘ aniccaṃ rūpan ’ ti yathābhūtaṃ nappajānāti .Aniccaṃ vedanaṃ ‘ aniccā vedanā ’ ti yathābhūtaṃ nappajānāti .
Aniccaṃ saññaṃ ‘ aniccā saññā ’ ti yathābhūtaṃ nappajānāti .
Anicce saṅkhāre ‘ aniccā saṅkhārā ’ ti yathābhūtaṃ nappajānāti .
Aniccaṃ viññāṇaṃ ‘ aniccaṃ viññāṇan ’ ti yathābhūtaṃ nappajānāti .
‘‘ Dukkhaṃ rūpaṃ ‘ dukkhaṃ rūpan ’ ti yathābhūtaṃ nappajānāti .
Dukkhaṃ vedanaṃ … dukkhaṃ saññaṃ … dukkhe saṅkhāre … dukkhaṃ viññāṇaṃ ‘ dukkhaṃ viññāṇan ’ ti yathābhūtaṃ nappajānāti .
‘‘ Anattaṃ rūpaṃ ‘ anattā rūpan ’ ti yathābhūtaṃ nappajānāti .
Anattaṃ
T3.139 vedanaṃ … anattaṃ saññaṃ … anatte saṅkhāre … anattaṃ viññāṇaṃ ‘ anattaṃ viññāṇan ’ ti yathābhūtaṃ nappajānāti .‘‘ Saṅkhataṃ rūpaṃ ‘ saṅkhataṃ rūpan ’ ti yathābhūtaṃ nappajānāti .
Saṅkhataṃ vedanaṃ … saṅkhataṃ saññaṃ … saṅkhate saṅkhāre … saṅkhataṃ viññāṇaṃ ‘ saṅkhataṃ viññāṇan ’ ti yathābhūtaṃ nappajānāti .
‘‘ Vadhakaṃ rūpaṃ ‘ vadhakaṃ rūpan ’ ti yathābhūtaṃ nappajānāti .
Vadhakaṃ vedanaṃ ‘ vadhakā vedanā ’ ti … vadhakaṃ saññaṃ ‘ vadhakā saññā ’ ti … vadhake saṅkhāre ‘ vadhakā saṅkhārā ’ ti yathābhūtaṃ nappajānāti .
Vadhakaṃ viññāṇaṃ ‘ vadhakaṃ viññāṇan ’ ti yathābhūtaṃ nappajānāti .
‘‘ So rūpaṃ upeti upādiyati adhiṭṭhāti ‘ attā me ’ ti .
Vedanaṃ … saññaṃ … saṅkhāre … viññāṇaṃ upeti upādiyati adhiṭṭhāti ‘ attā me ’ ti .
Tassime pañcupādānakkhandhā upetā upādinnā dīgharattaṃ ahitāya dukkhāya saṃvattanti .
‘‘ Sutavā
M2.94 ca kho , āvuso , ariyasāvako ariyānaṃ dassāvī … pe … sappurisadhamme suvinīto na rūpaṃ attato samanupassati , na rūpavantaṃ attānaṃ ;na attani rūpaṃ , na rūpasmiṃ attānaṃ .
Na vedanaṃ … na saññaṃ … na saṅkhāre … na viññāṇaṃ attato samanupassati , na viññāṇavantaṃ attānaṃ ;
na attani viññāṇaṃ , na viññāṇasmiṃ attānaṃ .
‘‘ So
P3.115 aniccaṃ rūpaṃ ‘ aniccaṃ rūpan ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti .Aniccaṃ vedanaṃ
V2.105 … aniccaṃ saññaṃ … anicce saṅkhāreT3.140 … aniccaṃ viññāṇaṃ ‘ aniccaṃ viññāṇan ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti .‘‘ Dukkhaṃ rūpaṃ ‘ dukkhaṃ rūpan ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti .
Dukkhaṃ vedanaṃ … dukkhaṃ saññaṃ … dukkhe saṅkhāre … dukkhaṃ viññāṇaṃ ‘ dukkhaṃ viññāṇan ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti .
‘‘ Anattaṃ rūpaṃ ‘ anattā rūpan ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti .
Anattaṃ vedanaṃ … anattaṃ saññaṃ … anatte saṅkhāre … anattaṃ viññāṇaṃ ‘ anattā viññāṇan ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti .
‘‘ Saṅkhataṃ rūpaṃ ‘ saṅkhataṃ rūpan ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti .
Saṅkhataṃ vedanaṃ … saṅkhataṃ saññaṃ … saṅkhate saṅkhāre … saṅkhataṃ viññāṇaṃ ‘ saṅkhataṃ viññāṇan ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti .
‘‘ Vadhakaṃ rūpaṃ ‘ vadhakaṃ rūpan ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti .
Vadhakaṃ vedanaṃ … vadhakaṃ saññaṃ … vadhake saṅkhāre ‘‘ vadhakā saṅkhārā ’’ ti yathābhūtaṃ pajānāti .
Vadhakaṃ viññāṇaṃ ‘ vadhakaṃ viññāṇan ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti .
‘‘ So rūpaṃ na upeti , na upādiyati , nādhiṭṭhāti –
‘ attā me ’ ti .
Vedanaṃ … saññaṃ … saṅkhāre … viññāṇaṃ na upeti , na upādiyati , nādhiṭṭhāti –
‘ attā me ’ ti .
Tassime pañcupādānakkhandhā anupetā anupādinnā dīgharattaṃ hitāya sukhāya saṃvattantī ’’ ti .
‘‘ Evametaṃ , āvuso sāriputta , hoti yesaṃ āyasmantānaṃ tādisā sabrahmacārino anukampakā atthakāmā ovādakā anusāsakā .
Idañca pana me āyasmato
T3.141 sāriputtassa dhammadesanaṃ sutvā anupādāya āsavehi cittaṃ vimuttan ’’ ti .Tatiyaṃ .