10. Puṇṇamasuttaṃ
82. Ekaṃ
P3.100 samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati pubbārāme migāramātupāsāde mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ .Tena kho pana samayena bhagavā tadahuposathe pannarase puṇṇāya puṇṇamāya rattiyā bhikkhusaṅghaparivuto ajjhokāse nisinno hoti .
Atha kho aññataro bhikkhu uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā yena bhagavā tenañjaliṃ
V2.92 paṇāmetvā bhagavantaṃ etadavoca –‘‘ puccheyyāhaṃ , bhante , bhagavantaṃ kiñcideva [ kañcideva (?)] desaṃ , sace me bhagavā okāsaṃ karoti pañhassa veyyākaraṇāyā ’’ ti ?
‘‘ Tena hi tvaṃ , bhikkhu , sake āsane nisīditvā puccha yadākaṅkhasī ’’ ti .
‘‘ Evaṃ , bhante ’’ ti kho so bhikkhu bhagavato paṭissutvā sake āsane nisīditvā bhagavantaṃ etadavoca
T3.122 –‘‘ ime nu kho , bhante , pañcupādānakkhandhā , seyyathidaṃ – rūpupādānakkhandho , vedanupādānakkhandho , saññupādānakkhandho , saṅkhārupādānakkhandho , viññāṇupādānakkhandho ’’ ti .
‘‘ Ime kho pana , bhikkhu , pañcupādānakkhandhā ;
seyyathidaṃ – rūpupādānakkhandho … pe … viññāṇupādānakkhandho ’’ ti .
‘‘ Sādhu , bhante ’’ ti kho so bhikkhu bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā bhagavantaṃ uttariṃ pañhaṃ apucchi –
‘‘ Ime kho pana , bhante , pañcupādānakkhandhā kiṃmūlakā ’’ ti ?
‘‘ Ime kho , bhikkhu , pañcupādānakkhandhā chandamūlakā ’’ ti … pe … taññeva nu kho , bhante , upādānaṃ te pañcupādānakkhandhā udāhu aññatra pañcahi upādānakkhandhehi upādānanti ?
‘‘ Na kho , bhikkhu , taññeva upādānaṃ te pañcupādānakkhandhā
P3.101 nāpi aññatra pañcahi upādānakkhandhehi upādānaṃ , api ca yo tattha chandarāgo taṃ tattha upādānan ’’ ti .‘‘ Sādhu , bhante ’’ ti kho so bhikkhu … pe … uttariṃ pañhaṃ apucchi –
‘‘ Siyā
M2.83 pana , bhante , pañcupādānakkhandhesu chandarāgavemattatā ’’ ti ?‘‘ Siyā , bhikkhū ’’ ti bhagavā avoca –
‘‘ idha , bhikkhu , ekaccassa evaṃ hoti –
‘ evaṃrūpo siyaṃ anāgatamaddhānaṃ , evaṃvedano siyaṃ anāgatamaddhānaṃ , evaṃsañño siyaṃ anāgatamaddhānaṃ , evaṃsaṅkhāro siyaṃ anāgatamaddhānaṃ
T3.123 , evaṃviññāṇo siyaṃ anāgatamaddhānan ’ ti .Evaṃ kho , bhikkhu , siyā pañcupādānakkhandhesu chandarāgavemattatā ’’ ti ?
‘‘ Sādhu , bhante ’’ ti kho so bhikkhu … pe … uttariṃ pañhaṃ apucchi –
‘‘ Kittāvatā nu kho , bhante , khandhānaṃ khandhādhivacanan ’’ ti ?
‘‘ Yaṃ kiñci , bhikkhu , rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā , ayaṃ vuccati rūpakkhandho .
Yā kāci vedanā … yā kāci saññā
V2.93 … ye keci saṅkhārā … yaṃ kiñci viññāṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā , ayaṃ vuccati viññāṇakkhandho .Ettāvatā kho , bhikkhu , khandhānaṃ khandhādhivacanan ’’ ti .
‘‘ Sādhu , bhante ’’ ti kho so bhikkhu … pe … apucchi –
‘‘ Ko nu kho , bhante , hetu ko paccayo rūpakkhandhassa paññāpanāya ;
ko hetu ko paccayo vedanākkhandhassa paññāpanāya ;
ko hetu ko paccayo saññākkhandhassa paññāpanāya ;
ko hetu ko paccayo saṅkhārakkhandhassa paññāpanāya ;
ko hetu ko paccayo viññāṇakkhandhassa paññāpanāyā ’’ ti ?
‘‘ Cattāro kho , bhikkhu , mahābhūtā hetu , cattāro mahābhūtā paccayo rūpakkhandhassa paññāpanāya .
Phasso hetu phasso paccayo vedanākkhandhassa paññāpanāya .
Phasso hetu phasso paccayo saññākkhandhassa paññāpanāya .
Phasso
P3.102 hetuT3.124 , phasso paccayo saṅkhārakkhandhassa paññāpanāya .Nāmarūpaṃ hetu , nāmarūpaṃ paccayo viññāṇakkhandhassa paññāpanāyā ’’ ti .
‘‘ Sādhu , bhante ’’ ti kho so bhikkhu … pe … apucchi –
‘‘ Kathaṃ nu kho , bhante , sakkāyadiṭṭhi hotī ’’ ti ?
‘‘ Idha , bhikkhu , assutavā puthujjano ariyānaṃ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto , sappurisānaṃ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto rūpaṃ attato samanupassati , rūpavantaṃ vā attānaṃ ;
attani vā rūpaṃ , rūpasmiṃ vā attānaṃ ;
vedanaṃ … saññaṃ … saṅkhāre … viññāṇaṃ … attato samanupassati , viññāṇavantaṃ vā attānaṃ ;
attani vā viññāṇaṃ , viññāṇasmiṃ
M2.84 vā attānaṃ .Evaṃ kho , bhikkhu , sakkāyadiṭṭhi hotī ’’ ti .
‘‘ Sādhu , bhante ’’ ti kho so bhikkhu … pe … apucchi –
‘‘ Kathaṃ pana , bhante , sakkāyadiṭṭhi na hotī ’’ ti ?
‘‘ Idha , bhikkhu , sutavā ariyasāvako ariyānaṃ dassāvī ariyadhammassa kovido ariyadhamme suvinīto , sappurisānaṃ dassāvī sappurisadhammassa kovido sappurisadhamme suvinīto na rūpaṃ attato samanupassati , na rūpavantaṃ vā attānaṃ ;
na attani vā rūpaṃ , na rūpasmiṃ vā attānaṃ ;
na vedanaṃ … na saññaṃ … na saṅkhāre … na viññāṇaṃ attato samanupassati , na viññāṇavantaṃ vā attānaṃ ;
na
V2.94 attani vā viññāṇaṃ , na viññāṇasmiṃ vā attānaṃ .Evaṃ kho , bhikkhu , sakkāyadiṭṭhi na hotī ’’ ti .
‘‘ Sādhu
T3.125 , bhante ’’ ti kho so bhikkhu … pe … apucchi –‘‘ Ko nu kho , bhante , rūpassa assādo , ko ādīnavo , kiṃ nissaraṇaṃ ;
ko vedanāya … ko saññāya … ko saṅkhārānaṃ … ko viññāṇassa assādo , ko ādīnavo , kiṃ nissaraṇan ’’ ti ?
‘‘ Yaṃ kho , bhikkhu , rūpaṃ paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ – ayaṃ rūpassa assādo .
Yaṃ rūpaṃ aniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ – ayaṃ rūpassa ādīnavo .
Yo rūpasmiṃ chandarāgavinayo chandarāgappahānaṃ – idaṃ rūpassa nissaraṇaṃ .
Yaṃ vedanaṃ paṭicca … yaṃ saññaṃ
P3.103 paṭicca … ye saṅkhāre paṭicca … yaṃ viññāṇaṃ paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ – ayaṃ viññāṇassa assādo .Yaṃ viññāṇaṃ aniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ – ayaṃ viññāṇassa ādīnavo .
Yo viññāṇasmiṃ chandarāgavinayo chandarāgappahānaṃ – idaṃ viññāṇassa nissaraṇan ’’ ti .
‘‘ Sādhu , bhante ’’ ti kho so bhikkhu bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā bhagavantaṃ uttariṃ pañhaṃ apucchi –
‘‘ Kathaṃ nu kho , bhante , jānato , kathaṃ passato imasmiñca saviññāṇake kāye bahiddhā ca sabbanimittesu ahaṅkāramamaṅkāramānānusayā na hontī ’’ ti ?
‘‘ Yaṃ kiñci , bhikkhu , rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā , sabbaṃ rūpaṃ –
‘ netaṃ mama , nesohamasmi , na meso attā ’ ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya passati .
Yā
M2.85 kāci vedanā … yāT3.126 kāci saññā … ye keci saṅkhārā … yaṃ kiñci viññāṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā , sabbaṃ viññāṇaṃ –‘ netaṃ mama , nesohamasmi , na meso attā ’ ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya passati .
Evaṃ kho , bhikkhu , jānato evaṃ passato imasmiñca saviññāṇake kāye bahiddhā ca sabbanimittesu ahaṅkāramamaṅkāramānānusayā na hontī ’’ ti .
Tena
V2.95 kho pana samayena aññatarassa bhikkhuno evaṃ cetaso parivitakko udapādi –‘‘ iti kira bho rūpaṃ anattā , vedanā … saññā … saṅkhārā … viññāṇaṃ anattā ;
anattakatāni kammāni kathamattānaṃ [ katamattānaṃ ( pī .), kammattānaṃ ( syā . kaṃ . ka .)] phusissantī ’’ ti .
Atha kho bhagavā tassa bhikkhuno cetasā ceto parivitakkamaññāya bhikkhū āmantesi –
‘‘ Ṭhānaṃ kho panetaṃ , bhikkhave , vijjati yaṃ idhekacco moghapuriso avidvā avijjāgato taṇhādhipateyyena cetasā satthusāsanaṃ atidhāvitabbaṃ maññeyya .
Iti kira , bho , rūpaṃ anattā , vedanā … saññā … saṅkhārā … viññāṇaṃ anattā .
Anattakatāni kammāni
P3.104 kathamattānaṃ phusissantīti ?Paṭipucchāvinītā kho me tumhe , bhikkhave , tatra tatra tesu tesu dhammesu .
‘‘ Taṃ kiṃ maññatha , bhikkhave , rūpaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Aniccaṃ , bhante ’’.
‘‘ Vedanā … saññā … saṅkhārā … viññāṇaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā ’’ ti
T3.127 ?‘‘ Aniccaṃ , bhante ’’.
‘‘ Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Dukkhaṃ , bhante ’’.
‘‘ Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ , kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ –
‘ etaṃ mama , esohamasmi , eso me attā ’’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
Tasmātiha … pe … evaṃ passaṃ … pe … nāparaṃ itthattāyāti pajānātī ’’ ti .
‘‘ Dve khandhā taññeva siyaṃ , adhivacanañca hetunā ;
Sakkāyena duve vuttā , assādaviññāṇakena ca ;
Ete dasavidhā vuttā , hoti bhikkhu pucchāyā ’’ ti .
dasamaṃ ;
Khajjanīyavaggo aṭṭhamo .
Tassuddānaṃ –
Assādo
V2.96M2.86 dve samudayā , arahantehi apare dve ;Sīho khajjanī piṇḍolyaṃ , pālileyyena puṇṇamāti .