8. Cīvarakkhandhakavaṇṇanā
Jīvakavatthukathāvaṇṇanā
326. Rājagahakoti
M0.496V0.452 rājagahavāsī . 328. Amohajātikattā na cirasseva viññutaṃ pāpuṇi .
Ahaṃ te pitā , kenaṭṭhena ?
Yasmā tvaṃ mayā posāpito .
329.‘‘ Sakke vissaṭṭhamatte ’’ ti pāṭho , aṭṭhamasikkhāpade vissaṭṭhamattova .
Pajjotarājavatthukathāvaṇṇanā
334. Bhuñjituṃ nisinnassāti ettha ‘‘ dhammapade ‘ bahinagare disvā ’ ti vuttaṃ , tasmā dvīsu divasesu dinnaṃ tena tesu ekekaṃ gahetvā dvīsu aṭṭhakathāsu vuttanti yujjatī ’’ ti vadanti .
Samattiṃsavirecanakathāvaṇṇanā
336. Kabaḷe kabaḷeti ettha kiñcāpi guḷādīsu pakkhittaṃ , taṃ pana bhagavāva paribhuñji , tasmā natthi doso .
Varayācanakathāvaṇṇanā
337. Mahāpiṭṭhiyakojavaṃ nāma atirekacaturaṅgulapupphaṃ kira .
Kambalānujānanādikathāvaṇṇanā
340. Upacāreti
V0.453 susānassa upacāre .Bahipi vaṭṭatīti eke .
Katikakaraṇaṃ dassetvā ‘‘ mayhaṃ santakaṃ tava ca mama ca hotūti vatvā itarena ca tathāvutte vaṭṭatī ’’ ti samānaparikkhāravidhiṃ vadanti .
342.‘‘ Khaṇḍasīmāyapi sammannituṃ vaṭṭatīti vuttattā sesakammānipi tattha nisīditvā kātuṃ vaṭṭatī ’’ ti vuttaṃ .
‘‘ Evaṃ sante corikāya katasadisaṃ hoti
M0.497 , tasmā na vaṭṭatī ’’ ti dīpavāsino vadanti kira .‘‘ Corikāya gahitattā na pāpuṇātīti senāsanakkhandhake āgatasuttañca sādhakan ’’ ti vadanti , tasmā tesaṃ matena idaṃ āveṇikalakkhaṇanti veditabbaṃ .
Bhaṇḍāgārasammutiādikathāvaṇṇanā
343.‘‘ Idaṃ pana bhaṇḍāgāran ti āveṇikalakkhaṇan ’’ ti vuttaṃ .
Cīvararajanakathāvaṇṇanā
344. Gomaye āpatti natthi , virūpattāvāritaṃ .
‘‘ Kuṅkumapupphaṃ na vaṭṭatī ’’ ti vadanti .
‘‘ Allikāyā ’’ tipi pāṭho atthi .
Nisīdanādianujānanakathāvaṇṇanā
353. Aṭṭhānametan ti ettha rūpakaṇḍe ‘‘ catusamuṭṭhānikan ’’ ti vuttattā kammasamuṭṭhānaṃ rāgacittābhāvā na muccatīti vā rāgapaccaye sati kammasamuṭṭhānaṃ hotīti vā vicāretvā gahetabbaṃ kathāvatthunā ca .
362. Aggaḷaguttiyeva pamāṇan ti imehi catūhi nikkhepakāraṇehi ṭhapentena aggaḷaguttivihāreyeva ṭhapetuṃ vaṭṭatīti adhippāyo .
Saṅghikacīvaruppādakathāvaṇṇanā
363. No
V0.454 ce atthataṃ hoti ‘‘ ekaṃ cīvaramāsan ’’ ti na vattabbaṃ .Kasmā ?
‘‘ Anujānāmi , bhikkhave , tasseva tāni cīvarāni yāva cīvaramāsā ’’ ti vacanassa abhāvato , tasmā anatthatakathinassa ananuññātanti ce ?
Na , heṭṭhā anuññātattā , tato līnatthadīpanatthamidha tathā vuttattā ca .
Heṭṭhā hi ‘‘ akālacīvaraṃ nāma anatthate kathine ekādasamāse uppannaṃ , atthate kathine sattamāse uppannaṃ , kālepi ādissa dinnaṃ , etaṃ akālacīvaraṃ nāmā ’’ ti ( pārā .500) vacanato anatthatakathinānaṃ ekacīvaramāse uppannaṃ , tesaṃyeva hotīti siddhaṃ , tasmā idha taṃ avatvā ekopi tayo gaṇapūrake labhitvā kathinaṃ attharituṃ labhatīti imaṃ līnatthaṃ pakāsetuṃ ‘‘ yāva kathinassa ubbhārāyā ’’ ti vuttaṃ .
Itarathā ayamattho na ñāyati .
‘‘ Jānitabbo
M0.498 ca vinayadharehīti tathā vuttoti apare ’’ ti vuttaṃ .Atthataṃ hoti , pañca māse sabbaṃ tasseva bhikkhuno hotīti sambandho .
Accantasaṃyogavasena upayogavacanaṃ .
‘‘ Idha vassaṃvutthasaṅghassā ’’ ti niyamitattā ‘‘ vassāvāsikaṃ demā ’’ ti ettha ca ‘‘ idhā ’’ ti adhikārattā tasmiṃ vutte labhati .
‘‘ Piṭṭhisamaye uppannattāti cīvarakālassāsannattā ca anatthatakathinānampi vutthavassānañca anuññātaṭṭhānattā eva vuttan ’’ ti aññatarasmiṃ gaṇṭhipade likhitaṃ .
Keci pana ‘‘ yaṃ pana idaṃ ‘ idha vassaṃvutthasaṅghassā ’ tiādiṃ katvā yāva ‘ anāgatavasse ’ ti padaṃ , tāva pucchitvā ‘ kasmā ?
Piṭṭhisamaye uppannattā ’ ti idaṃ parato ‘ tatra sammukhībhūtānaṃ sabbesaṃ pāpuṇātī ’ ti imassa pariyosāne ‘ kasmā ?
Piṭṭhisamaye uppannattā ’ ti likhitabbaṃ .
Kasmāti ce ?
Parato ‘ cīvaramāsato paṭṭhāya yāva hemantassā ’ ti vuttena nibbisesattā , tasmā eva ekaccesu paṇḍitanti vadantī ’’ ti vadanti .
Idha pana idha-saddena visesitaṃ , tattha natthi , tasmā aññamaññavirodho natthīti gahetabbaṃ .
‘‘ Mayhimāni cīvarāni pāpuṇantī ’’ ti vacanamevādhiṭṭhānaṃ , idamettha ukkaṭṭhavasena vuttaṃ .
‘‘ Mayhimāni cīvarānī ’ ti vuttepi adhiṭṭhitameva hotī ’’ ti vuttaṃ .
‘‘ Mayhimānī ’ ti vutte tassa cīvarāni nāma natthi , tasmā ‘ cīvarāni pāpuṇantī ’ ti vattabbamevā ’’ ti vadanti .
Duggahitānīti saṅghikāneva honti .
‘‘ Gahitameva nāmā ’ ti imassa idaṃ pattanti kiñcāpi na viditaṃ , te pana bhāgā tesaṃ atthato pattāyevāti adhippāyo ’’ ti likhitaṃ .
‘‘ Ekasmiṃ apatite puna āgatā labhantī ’’ ti vuttaṃ .
Upanandasakyaputtavatthukathāvaṇṇanā
364.‘‘ Na , bhikkhave , aññatra vassaṃvutthenā ’’ ti cīvarasamayaṃ upādāya paṭikkhepo kato
V0.455 .Ekasmiṃ vihāre ‘‘ rājavihāre viya nānāpariveṇesu vā idha vā vutthā labhatū ’’ ti vatvā dinnaṃ .
‘‘ Sattāhavārena aruṇameva uṭṭhāpetīti etaṃ vacanamattameva ekavihāre sattāhakiccābhāvā ’’ ti ca likhitaṃ .
Matasantakakathāvaṇṇanā
369. Bhikkhussāti bhikkhusmiṃ kālaṃkate .
Tattha ‘‘ pattacīvare ’’ ti padhānaparikkhāradassanamukhena sabbaparikkhāranidassananti veditabbaṃ .
Adhammena uppannañcetaṃ
M0.499 hoti , saṅghassa kappiyameva matattāti eke .Noti takko pattacatukke sabbathā akappiyapattanayavirodhato .
Adhammena uppannasenāsane ca vasato anāpatti .
Aññatarasmiṃ āvāse dve bhikkhū vasanti , tattha ceko kālaṃkato , itaro tassa parikkhāraṃ apāpetvā taṃ theyyacittena gaṇhāti , saṅghasantakaṃ gahitaṃ hoti , bhaṇḍagghena kāretabbo .
Anāvāse gaṇhāti , na kāretabbo assāmikassa gahitattā .
Maraṇasamaye vattuṃ asahanto ce citteneva deti , puññaṃ pasavati , saṅghova tassa sāmī .
Paro vā avissāsiko sayameva gaṇhāti , gahaṇaṃ na ruhati , theyyacittena ce , bhaṇḍagghena kāretabbo .
Tassa ca āvāsagatassa ko sāmī .
‘‘ Saṅgho sāmī ’’ ti vacanato saṅghena balakkārena so vāretabboti eke .
Jīvamānakāle gahitattā na saṅgho sāmīti eke .
Sāmiko ce sayaṃ passitvā acchindituṃ labhati , saṅghopi labhati sāmiṭhāne ṭhitattāti itare , vicāretvā gahetabbaṃ .
Matakassa hiraññādiakappiyabhaṇḍaṃ hoti .
Uggahitañcetaṃ hoti , uggahite vuttanayena paṭipajjitabbaṃ .
Dhammena uppannaṃ ce , kappiyakārako ācikkhitabbo .
Dāso ce gahito hoti , na saṅgho sāmī , ārāmiko ce , saṅgho sāmī .
Gāvīmahiṃsīādayo honti , āvāsagatānaṃ saṅgho sāmī , anāvāsagatānaṃ na saṅgho sāmī .
Saṅgho ce āvāsaṃ ānetvā attano santakaṃ katvā pacchā samīpe bahisīmāya ṭhapeti , kārakasaṅgho sāmī , tathā ārāmike .
Matakassa parikkhāro nikkhepavasena ṭhapito hoti , esova sāmī .
Mahaggho ce hoti , sesassa saṅgho sāmī .
‘‘ Kenaci gilānupaṭṭhākenā ’’ ti vattabbakkamo etena dassito .
Puna upaṭṭhākānaṃ bahubhāve sati sabbesaṃ dātabbakammaṃ dassentena bhagavatā kammavācāyaṃ ‘‘ gilānupaṭṭhākānan ’’ ti vuttaṃ .
Sāmaṇeravāre ‘‘ cīvaran ’’ ti pāṭho .
‘‘ Imaṃ tuyhaṃ demi dadāmi dajjāmi oṇojemi pariccajāmi vissajjāmi nissajjāmī ’ ti vā ‘ itthannāmassa demi … pe … nissajjāmī ’ ti vā vadati ,‘ sammukhā vā parammukhā vā vutte dinnaṃyeva hotī ’ ti
V0.456 dānalakkhaṇassa ca ‘ tuyhaṃ gaṇhāhī ’ ti vutte ‘ mayhaṃ gaṇhāmī ’ ti vadati ,‘ sudinnaṃ suggahitañcā ’ ti ( pārā . aṭṭha .2.469) gahaṇalakkhaṇassa ca vuttattā ‘ mamaM0.500 santakaṃ tava ca mama ca hotū ’ ti evamādivacanena samānaparikkhāraṃ kātuṃ vaṭṭatīti ācariyā ’’ ti likhitaṃ .Anugaṇṭhipade pana atīva papañcaṃ katvā puna ‘‘ idamettha ācariyānaṃ sanniṭṭhānaṃ – sacesambahulā , dve vā samānaparikkhāraṃ kattukāmā honti , te sabbe attano santakaṃ vattamānaṃ uppajjanakena saddhiṃ pesalassa ekassa pariccajanti , so puna tesameva pariccajati , ettāvatā te samānaparikkhārikā hontīti .
Idaṃ samānaparikkhāralakkhaṇaṃ pāḷiādīsu vuttalakkhaṇeyeva patanato acalappattaṃ hoti , tathāpi porāṇavidhiṃ ajjhottharitvā vattanato paṭisedhetabbo , ācariyānaṃ matānusārena kātabbaṃ kātukāmenāti apare ’’ ti vuttaṃ ,‘‘ vassaṃvutthasāmaṇero pañcasu sikkhāpadesu ekaṃ atikkamitvā puna gahito lābhaṃ na labhati , antimavatthuṃ ajjhāpanno nāma hotī ’’ ti vadanti .
Vassaṃvutthānaṃanuppannacīvarakathāvaṇṇanā
375. Uppanne cīvare abhājite pakkamatīti ettha ‘‘ saṅghena tatruppādato ekekassa bhikkhuno ettakaṃ vassāvāsikaṃ dātuṃ saṅghassa ruccatī ’’ ti sāvitepi vibbhamati , tato na labhati , puna pabbajitvā upasampajjitvā cīvarabhājanaṃ sambhāventopi na labhatiyeva pubbapakatito bhaṭṭhattā .
Atha pāpite vibbhamati , labhatī ’’ ti ca vuttaṃ .
Saṅghebhinnecīvaruppādakathāvaṇṇanā
376. Parasamuddeti jambudīpe .
Aṭṭhacīvaramātikākathāvaṇṇanā
379. Yasmā aparikkhittassa parikkhepārahaṭṭhānaṃ dubbijānaṃ , tasmā ‘‘ apicā ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha dhuvasannipātaṭṭhānampi pariyantagatameva gahetabbaṃ .
‘‘ Mahāpaccariyaṃ pana bhikkhūsupi … pe … pāpuṇātīti ‘ upacārasīmāya demā ’ ti evaṃ dinnameva sandhāyā ’’ ti likhitaṃ
V0.457 .‘‘ Samānasaṃvāsakasīmāyā ’’ ti vutte khaṇḍasīmādīsu ṭhitānaṃ na pāpuṇāti tāsaṃ visuṃ samānasaṃvāsakasīmattā .
Samānasaṃvāsakaavippavāsasīmānaṃ idaṃ nānattaṃ –
‘‘ avippavāsasīmāya dammī ’’ ti dinnaṃ gāmaṭṭhānaṃ na pāpuṇāti .
Kasmā ?
‘‘ Ṭhapetvā gāmañca
M0.501 gāmūpacārañcā ’’ ti vuttattā .‘‘ Samānasaṃvāsakasīmāyā ’’ ti dinnaṃ pana yasmiṃ ṭhāne avippavāsasīmā atthi , tattha ṭhitānaṃ , itaratra ṭhitānañca pāpuṇāti .
‘‘ Khaṇḍasīmāyaṃ ṭhatvā ‘ sīmaṭṭhakasaṅghassa dammī ’ ti vutte upacārasīmāya eva paricchinditvā dātabban ’’ ti vuttaṃ .
‘‘ Avippavāsasīmāya demā ’’ ti khaṇḍasīmāyaṃ ṭhatvā dinne tattheva pāpuṇātīti keci .
Yojanasatampi pūretvā nisīdantīti ettha vihārūpacāre hatthapāsena , bahigāmādīsu dvādasahatthena upacāroti eke .
‘‘ Imasmiṃ vihāre saṅghassā ’’ ti vutte ekābaddhā hutvāpi parikkhepaparikkhepārahaṭṭhānaṃ atikkamitvā ṭhitānaṃ na pāpuṇātīti eke .
‘‘ Bhikkhunivihārato bahi yattha katthaci ṭhatvā ‘ saṅghassā ’ ti vutte bhikkhusaṅghova sāmī ’’ ti vadanti .
Ekopi gantvāti ettha sabbesaṃ vā pāpetvā gantabbaṃ , ānetvā vā pāpetabbaṃ , itarathā gatassa na pāpuṇāti .
Samānalābhakatikā mūlāvāse sati siyā , mūlāvāsavināsena katikāpi vinassati .
Samānalābhavacanaṃ sati dvīsu , bahūsu vā yujjati .
Teneva ekasmiṃ avasiṭṭhe yujjatīti no mati .
‘‘ Tāvakālikakālena , mūlacchedavasena vā ;
Aññesaṃ kammaṃ aññassa , siyā nāvāsasaṅgamo ’’ ti .
–
Ācariyo .
Sabbattha dinnamevāti ‘‘ samānabhāgova hotī ’’ ti vadanti .
‘‘ Ekamekaṃ amhākaṃ pāpuṇātīti ce vadati , vaṭṭatī ’’ ti vadanti vibhāgassa katattā .
‘‘ Bhikkhusaṅghassa cīvare dinne paṃsukūlikānaṃ na vaṭṭatī ’’ ti vadanti .
‘‘ Ubhatosaṅghassā ’’ ti vutte ‘‘ bhikkhusaṅghassā ’’ ti avuttattā bhikkhunisaṅghena missitattā , tattha apariyāpannattā ca puggalo visuṃ labhati .
Evaṃ sante ‘‘ bhikkhusaṅghassa ca bhikkhunisaṅghassa ca dammī ’’ ti vuttepi ‘‘ ubhatosaṅghassa dinnameva hotī ’’ ti iminā virujjhatīti ce ?
Na virujjhati , taṃ dvinnaṃ saṅghānaṃ dinnabhāvameva dīpeti , na ubhatosaṅghapaññattiṃ , tasmā eva ‘‘ bhikkhusaṅghassa ca bhikkhunisaṅghassa ca tuyhañcā ’’ ti vāro na vutto .
Atha vā aṭṭhakathāvacanameva pamāṇaṃ , na vicāraṇāti eke .
Yasmā eko addhānādiyako viya duvidho na hoti , tasmā ubhatosaṅghaggahaṇena eko bhikkhu na gahitoti
V0.458 .‘‘ Sabbāvāsassa ca cetiyassa ca dhammassa
M0.502 cā ’ ti vutte sabbavihāresu cetiyadhammānaṃ ekekassa bhikkhuno bhāgo dātabbo ’’ ti vadanti .‘‘ Bhikkhusaṅghassa ca cetiyassa cā ’’ ti vutte na virujjhatīti ce ?
Na , tattha ‘‘ bhikkhusaṅghassā ’’ ti vuttattā , idha vihārena ghaṭitattā ca tamhi tamhi vihāre ekabhāgaṃ labhitabbamevāti pariharanti .
Attano pāpetvāti vikāle aparibhogattā sakalopi vaṭṭeyyāti ce ?
‘‘ Bhikkhusaṅghassa harā ’’ ti vuttattā , tena ‘‘ harāmī ’’ ti gahitattā ca na vaṭṭati .
Pacchimavassaṃvutthānampīti ettha api -saddo avadhāraṇattho , pacchimavassaṃvutthānamevāti attho , itarathā samuccayatthe gahite ‘‘ lakkhaṇaññū vadantī ’’ ti vacanaṃ niratthakaṃ siyā .
Kasmāti ārabhitvā papañcaṃ karonti .
Kiṃ tena , parato ‘‘ cīvaramāsato paṭṭhāya … pe … atītavassaṃvutthānameva pāpuṇātī ’’ ti iminā siddhattā na vicāritaṃ , tena vuttaṃ ‘‘ lakkhaṇaññū ’’ ti acalavasena .
Sace pana bahiupacārasīmāya ṭhito … pe … sampattānaṃ sabbesaṃ pāpuṇātīti yattha katthaci vutthavassānanti adhippāyo ‘‘ yattha katthaci vutthavassānaṃ sabbesaṃ sampattānaṃ pāpuṇātī ’’ ti ( kaṅkhā . aṭṭha . akālacīvarasikkhāpadavaṇṇanā ) kaṅkhāvitaraṇiyaṃ vuttattā .
Gimhānaṃ paṭhamadivasato paṭṭhāya vutte pana yasmā anantarātītaṃ hemantaṃ eva vutthā nāma honti , na vassaṃ , tasmā ‘‘ mātikā āropetabbā ’’ ti vuttaṃ .
Ye vā therehi pesitā , tesaṃ pāpuṇātīti kira attho .
Cīvarakkhandhakavaṇṇanā niṭṭhitā .