Issues
Select Version
Vajirabuddhi-ṭīkā
Vajirabuddhi-ṭīkā

Makkaṭīvatthukathāvaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Makkaṭīvatthukathāvaṇṇanā
40-1.
DutiyapaññattiyaṃM0.75 ‘‘ idha mallā yujjhantī ’’ tiādīsu viya paṭisevatīti vattamānavacanaṃ pacurapaṭisevanavasena vuttaṃ ,‘‘ tañca kho manussitthiyā , no tiracchānagatāyā ’’ ti paripuṇṇatthampi paṭhamaṃ paññattiṃ attano micchāgāhena vā lesaoḍḍanatthāya vā evamāha .
Paripuṇṇatthataṃyeva niyametuṃ ‘‘ nanu āvuso tatheva taṃ hotī ’’ ti vuttaṃ , teneva makkaṭīvatthu vinītavatthūsu pakkhittaṃ avisesattā , tathā vajjiputtakavatthu .
Vicāraṇā panettha tatiyapaññattiyaṃ āvi bhavissati .
‘‘ Nanu , āvuso , bhagavatā anekapariyāyenā ’’ tiādi na kevalaṃ sauddesasikkhāpadeneva siddhaṃ ,‘‘ tiracchānagatādīsupi pārājikan ’’ ti anuddesasikkhāpadenapi siddhantiV0.69 dassanatthaṃ vuttaṃ .
Atha vā yadi sauddesasikkhāpadaṃ sāvasesanti paññapesi , iminā anuddesasikkhāpadenāpi kiṃ na siddhanti dassanatthaṃ vuttaṃ .
‘‘ Tena hi , bhikkhave , bhikkhūnaṃ sikkhāpadaṃ paññapessāmī ’’ ti tadeva sikkhāpadaṃ paṭhamapaññattameva lesatthikānaṃ alesokāsaṃ katvā āmeḍitatthaṃ katvā paññapessāmīti attho .
Aññathā ‘‘ aññavādake vihesake pācittiyan ’’ tiādīsu ( pāci .101) viya vatthudvayena āpattidvayaṃ āpajjati , na cāpajjati , so evattho aññenāpi vacanena suppakāsito , suparibyattakaraṇatthena daḷhataro katoti adhippāyo .
Tatiyapaññattiyampi aññesu ca evaṃ visuddho .
Yassa sacittakapakkhetiādimhi pana gaṇṭhipadanayo tāva paṭhamaṃ vuccati , sacittakapakkheti surāpānādiacittake sandhāya vuttaṃ .
Sacittakesu pana yaṃ ekantamakusaleneva samuṭṭhāpitañca .
Ubhayaṃ lokavajjaṃ nāma .
Surāpānasmiñhi ‘‘ surā ’’ ti vā ‘‘ pātuṃ na vaṭṭatī ’’ ti vā jānitvā pivane akusalameva , tathā bhikkhunīnaṃ gandhavaṇṇakatthāya lepane , bhesajjatthāya lepane adosattā ‘‘ avicāraṇīyan ’’ ti ettakaṃ vuttaṃ .
Tattha na vaṭṭatīti ‘‘ jānitvā ’’ ti vuttavacanaṃ na yujjati paṇṇattivajjassāpi lokavajjabhāvappasaṅgato .
Imaṃ aniṭṭhappasaṅgaṃ pariharitukāmatāya vajirabuddhittherassa gaṇṭhipade vuttaṃ ‘‘ idha sacittakanti ca acittakanti ca vicāraṇā vatthuvijānaneyeva hoti , na paññattivijānane .
Yadi paññattivijānane hoti , sabbasikkhāpadāni lokavajjāneva siyuṃ , na ca sabbasikkhāpadāni lokavajjāniM0.76 , tasmā vatthuvijānaneyeva hotī ’’ ti , idaṃ yujjati .
Kasmā ?
Yasmā sekhiyesu paññattijānanameva pamāṇaṃ , na vatthumattajānananti , yaṃ pana tattheva vuttaṃ ‘‘ pasuttassa mukhe koci suraṃ pakkhipeyya , anto ce paviseyya , āpatti , tattha yathā bhikkhuniyā adhakkhakaṃ ubbhajāṇumaṇḍalaṃ parassa āmasanādikāle kāyaṃ acāletvā citteneva sādiyantiyā āpatti ‘ kiriyāva hotī ’ ti vuttā yebhuyyena kiriyasambhavato , tathā ayampi tadā kiriyāva hotī ’’ ti , taṃ suvicāritaṃ anekantākusalabhāvasādhanato .
Surāpānāpattiyā ekantākusalatā pana majjasaññinopi sakiṃ payogena pivato hotīti katvā vuttā .
Ayaṃ panettha attho – sikkhāpadasīsena āpattiṃ gahetvā yassa sikkhāpadassa sacittakassa cittaṃ akusalameva hoti , taṃ lokavajjaṃ .
Sacittakācittakasaṅkhātassa acittakassa ca sacittakapakkhe cittaṃ akusalameva hoti , tampi surāpānādi lokavajjanti imamatthaṃ sampiṇḍetvā ‘‘ yassa sacittakapakkhe cittaṃ akusalameva hoti , taṃ lokavajjan ’’ ti vuttaṃ .
Sacittakapakkheti hi idaṃ vacanaṃ acittakaṃ sandhāyāha .
Na hi ekaṃsato sacittakassa sacittakapakkhetiV0.70 visesane payojanaṃ atthi .
Yasmā panettha paṇṇattivajjassa paññattijānanacittena sacittakapakkhe cittaṃ akusalameva , vatthujānanacittena sacittakapakkhe cittaṃ siyā kusalaṃ siyā akusalaṃ siyā abyākataṃ , tasmā ‘‘ tassa sacittakapakkhe cittaṃ akusalamevā ’’ ti na vuccatīti ‘‘ sesaṃ paṇṇattivajjan ’’ ti vuttaṃ .
Adhimāne vītikkamābhāvā , supinante abbohārikattā supinante vijjamānāpi vītikkamachāyā abbohārikabhāvenāti vuttaṃ hoti .
Idaṃ pana vacanaṃ daḷhīkammasithilakaraṇappayojanattā ca vuttaṃ , tena yaṃ vuttaṃ bāhiranidānakathādhikāre ‘‘ daḷhīkammasithilakaraṇappayojanāti yebhuyyatāya vuttan ’’ tiādi , taṃ suvuttamevāti veditabbaṃ .
Makkaṭīvatthukathāvaṇṇanā niṭṭhitā .