问题
选择版本
Vajirabuddhi-ṭīkā
Vajirabuddhi-ṭīkā

Pubbenivāsakathāvaṇṇanā

作者: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Pubbenivāsakathāvaṇṇanā

12. CittekaggatāsabhāgattāM0.48 jhānānaṃ ‘‘ kesañci cittekaggatatthānī ’’ ti āha .
Kusalānaṃ bhavokkamanasabhāgattā ‘‘ kesañci bhavokkamanatthānī ’’ ti .
Asabhāgattā sesaṭṭhānesu ‘‘ pādakatthānī ’’ ti avatvā ‘‘ pādakānī ’’ ti āha .
Tena pādakabhūtānampi yathāsambhavaṃ cittekaggatā bhavokkamanatāvahataṃ , itaresaṃ yathāsambhavaṃ pādakatāvahatañca dīpeti .
Asabhāgattā javanavipassanāpādakāni samānāni abhiññāpādakāni ca honti , abhiññāpādakāni ca vipassanāpādakāni hontītipi dīpeti , tathā pādakābhāvaṃ dīpeti .
Abhiññāya hi catutthameva pādakaṃ , na itarāni .
Tesu catutthassa tatiyaṃ pādakaṃ , tatiyassa dutiyaṃ , dutiyassa paṭhamanti .
Atha vā ‘‘ cattāri jhānānī ’’ ti yathālābhato vuttaṃ .
Vinayanidānanimittaṃ , verañjanivāsakappanaṃ ;
Satthu yasmā tasmā bhagavā , vijjattayamāha verañje .
Vuttañhetaṃ ‘‘ vinaye suppaṭipanno bhikkhu sīlasampattiṃ nissāyā ’’ tiādi ( pārā . aṭṭha .1. paṭhamamahāsaṅgītikathā ).
Sīlavato hi sīlapaccavekkhaṇatthaṃ rattiṭṭhānadivāṭhānesu nisinnassa nisajjanato paṭṭhāya attano atītakiriyānussaraṇabahulatāya pubbenivāsānussativijjā appakasirenaV0.44 samijjhati .
Tathā attānaṃ paṭicca sattānaṃ cutipariggahaṇasīlatāya cutūpapātañāṇaṃ appakasirena samijjhati , udakādīsu sukhumatta dassanasīlatāya dibbacakkhuñāṇaṃ samijjhati .
Yasmā sattavidhamethunasaṃyogaparivajjanena , kāmāsavādiparivajjanena vā brahmacariyaṃ akhaṇḍādibhāvaṃ pāpuṇāti , tasmāssa āsavakkhayañāṇaṃ appakasirena samijjhatīti ettha vinayanidāne vijjattayameva dassitaṃ , tasmā āha ‘‘ yesañca guṇānaṃ dāyakaṃ ahosi , tesaṃ ekadesaṃ dassento ’’ ti , aññathā vijjattayapaṭilābhamattappasaṅgo siyāti .
So evanti iminā kiñcāpi catunnaṃ jhānānaṃ pubbabhāgapaṭipadāpi saṅgahaṃ gacchati , na kevalaṃ purimajjhānattikameva , tathāpi kevalaṃ purimajjhānattikameva gaṇhanto ‘‘ evanti catutthajjhānakkamanidassanametaṃ , iminā paṭhamajjhānādhigamādinā kamena catutthajjhānaṃ paṭilabhitvāti vuttaṃ hotī ’’ ti āha , taṃ kasmātiM0.49 ce ?
Sambhārabhūmittā .
Vuttañhetaṃ aṭṭhakathāyaṃ ( visuddhi .2.381)‘‘ ettha ca purimāni tīṇi jhānāni yasmā pītipharaṇena ca sukhapharaṇena ca sukhasaññañca lahusaññañca okkamitvā lahumudukammaññakāyo hutvā iddhiṃ pāpuṇāti , tasmā iminā pariyāyena iddhilābhāya saṃvattanato sambhārabhūmiyoti veditabbāni .
Catutthajjhānaṃ pana iddhilābhāya pakatibhūmi evā ’’ ti .
Idameva vā atthaṃ sandhāyāha ‘‘ pubbe imāni cattāri jhānāni kesañci abhiññāpādakānī ’’ ti .
Yadi evaṃ catutthajjhānampi antokatvā evanti kimatthaṃ na vuttaṃ .
Tañhi pakatibhūmīti ce ?
Na vattabbaṃ , catutthajjhānato parassa samāhitādibhāvappattassa cittassa atthibhāvappasaṅgato .
Yasmā yasmiṃ sati ‘‘ pubbenivāsānussatiñāṇāya cittaṃ abhininnāmesin ’’ ti vuttaṃ , tasmā tasmiṃ catutthajjhānacitte pakatibhūmibhāvappatte abhiññāpādake jāte parikammacittaṃ ‘‘ pubbenivāsānussatiñāṇāya abhininnāmesin ’’ ti āha .
Abhinīhārakkhamaṃ hotīti ettha taṃ iddhividhādhigamatthāya parikammacittaṃ abhinīharati .
Kasiṇārammaṇato apanetvā iddhividhābhimukhaṃ pesesi .
Gaṇṭhipade pana ‘‘ abhiññāpādakajjhānato iddhividhañāṇādīnaṃ nīharaṇatthan ’’ ti vuttattā abhinīhārakkhamanti attho pakappito .
So evaṃ samāhite evaṃ āneñjappatteti yojanā veditabbā dutiyavikappe , nīvaraṇadūrībhāvena vitakkādisamatikkamenāti paṭhamajjhānādīnaṃ kiccasaṅgaṇhanato .
Ayaṃ yojanā paṭhamavikappe na sambhavati ‘‘ parisuddhetiādīsu panā ’’ ti vacanena ‘‘ evan ’’ ti padassa anuppabandhanivāraṇato .
Teneva ‘‘ upekkhāsatipārisuddhibhāvena parisuddhe ’’ tiādimāha .
Icchāvacarānan ti ‘‘ aho vatāhaṃ āpattiñceva āpanno assaṃ , na ca maṃ bhikkhū jāneyyun ’’ tiādināV0.45 ( ma . ni .1.60) nayena uppannaicchāvasena pavattānaṃ kopaapaccayānaṃ abhāvena anaṅgaṇeti attho .
Ettha ca pana yathāvuttappakārā icchāpi paṭhamajjhānādīnaṃ adhigamāya antarāyikā ‘‘ sampajānamusāvādo kho panāyasmanto antarāyiko dhammo ’’ ti ( mahāva .134) vuttattā , pageva icchāvacarā kopaapaccayā , tasmā vuttaṃ ‘‘ jhānapaṭilābhapaccanīkānaṃ pāpakānaṃ icchāvacarānan ’’ tiādi .
Katthaci pana ‘‘ jhānapaṭilābhapaccayānaṃ icchāvacarānan ’’ ti potthakesu pāṭho dissati , so pamādalekho , gaṇṭhipade ca ‘‘ aho vata satthā mamaññeva paṭipucchitvā dhammaṃ deseyyā ’’ tiM0.50 yo tadattho likhito , so dullikhito .
Na hi jhānapaṭilābhapaccayā kopādayo anaṅgaṇasutte ( ma . ni .1.57 ādayo ) vuttā ,‘‘ na ca yuttito sambhavanti jhānalābhino tadabhāvā ’’ ti ācariyo vadati , taṃ vīmaṃsitabbaṃ .
Ettha vijjattayassa uttaruttaravisesadassanatthaṃ ‘‘ so evaṃ samāhite citte ’’ tiādinā punappunaṃ aṭṭhaṅganidassanaṃ katanti veditabbaṃ .
Uttaruttaravisesā cebhāsaṃ attadukkhaparadukkhadassanatadupasamattadīpanato veditabbā .
Bhagavā hi pubbenivāsānussatiñāṇena attano anantasaṃsāradukkhaṃ passitvā , cutūpapātañāṇena parassa ca lokassa āsavakkhayañāṇena tadubhayavūpasamattañca passitvā taṃ deseti , paṭhamena vā attadukkhadassanato attasinehapariccāgaṃ dīpeti .
Dutiyena paradukkhadassanato paresu kopapariccāgaṃ , tatiyena ariyamaggadassanato mohapariccāgañca dīpeti .
Evaṃ nānāguṇavisesadīpanato imasseva lokiyābhiññādvayassa idha gahaṇaṃ katanti veditabbaṃ .
Yasmā atītajāti eva nivāso , tasmā ‘‘ atītajātīsū ’’ ti na vattabbanti ce ?
Na , jātiyā ekadesepi nivāsavohārasiddhidassanato .
Pāḷiyaṃ kiñcāpi ‘‘ ekampi jātiṃ dvepi jātiyo ’’ tiādivacanena sakalajātiyā anussaraṇameva pubbenivāsānussati viya dissati , na evaṃ daṭṭhabbaṃ .
Tadekadesānussaraṇampi pubbenivāsānussati evāti dassanatthaṃ , bhummavacanaṃ kataṃ okāsādisaṅgahatthañca .
‘‘ Chinnavaṭumakānussaraṇādīsū ’’ ti ādi -saddena anivutthalokadhātudīparaṭṭhanagaragāmādiggahaṇaṃ veditabbaṃ .
Gaṇṭhipade pana ‘‘ tesaṃ chinnavaṭumakānaṃ lokuttarasīlādīni na bhagavatā bodhisattakāle viññātānī ’’ ti vuttaṃ .
Atthāpattito lokiyāni viññātānīti āpajjati , taṃ dibbacakkhuñāṇādhikāre ‘‘ ariyānaṃ upavādakā ’’ ti vacanena samentaṃ viya dissati .
Na hi ariye apassantassa evaṃ hoti .
Kimatthaṃ panettha anussati vuttā , nanu esa vijjādhikāroti ce ?
Ādikammikassa sativasena nibbattito , atītadhammānaṃ satiyā visesādhikārattā ca .
Vuttañhi ‘‘ anussarāmī ’’ ti .
‘‘ VattamānesuV0.46 vijjāna-matītesvassa sarati ;
Anāgatesu dhammesu , sarati vijjāna paṇidhī ’’ ti .
Ācariyakumāritena silokopi vutto .
TatthaM0.51 rāge ussannatare tejosaṃvaṭṭo .
Dose āposaṃvaṭṭo .
Mohe vāyosaṃvaṭṭo .
Keci ‘‘ dose tejosaṃvaṭṭo , rāge āposaṃvaṭṭo , mohe vāyosaṃvaṭṭo ’’ ti vadanti .
Yasmā amutrāti cittaṃ , vacanaṃ vā bhavādiniyamena hoti , tasmā ‘‘ bhave vā ’’ tiādi .
Evaṃnāmo evaṃgottoti padadvayena ajjhattabahiddhāmūlakaṃ paññattisaṅkhātaṃ gocaranivāsaṃ dīpeti .
Pavattaphalabhojano sayaṃpatitaphalāhāro .
Caturāsītikappasahassaparamāyupariyanto vāti paṇidhānato pubbe .
Paṭinivattantassa paccavekkhaṇaṃ pubbenivāsānussatiñāṇaṃ na hoti .
‘‘ Pubbenivāsānussatiñāṇalābhīnaṃ panetaṃ ānubhāvaparidīpanan ’’ ti gaṇṭhipade vuttaṃ .
Amutrāti ettha paṭhamayojanāyaṃ sīhokkantavasena anussaraṇaṃ vuttaṃ , tañca kho anulomavasena .
‘‘ Paṭilomavasenā ’’ tipi likhanti , taṃ duviññeyyaṃ .
Sīhokkantaṃ dassetuṃ ‘‘ anekāsu kappakoṭīsū ’’ tiādi vuttaṃ .
Yathā tan ti nidassanena paṭipattisādhāraṇena phalasādhāraṇataṃ dassento brāhmaṇassa ādaraṃ janeti , attānamevekaṃ ukkaṃsetīti vacanaṃ nivāreti .
‘‘ Sādhu kho pana tathārūpānaṃ arahataṃ dassanaṃ hotī ’’ ti tassa pubbe uppannacitte eva niyojeti .
Paṭhamā abhinibbhidāti vacanena avijjaṇḍakosassa bahupaṭalabhāvaṃ dasseti , tena aṭṭhaguṇissariyādinā anabhinibbhidaṃ dīpeti .
Pubbenivāsakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .