Hatthacchinnādivatthukathāvaṇṇanā
119. Idaṃ tāva sabbathā hotu ,‘‘ mūgaṃ pabbājenti , badhiraṃ pabbājentī ’’ ti idaṃ kathaṃ sambhavitumarahati ādito paṭṭhāya ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , imehi tīhi saraṇagamanehi pabbajjan ’’ tiādinā ( mahāva .34) anuññātattāti ?
Vuccate –
‘‘ evañca pana , bhikkhave , pabbājetabboti .
Evaṃ vadehīti vattabbo … pe … tatiyampi saṅghaṃ saraṇaṃ gacchāmī ’’ ti ettha ‘‘ evaṃ vadehīti vattabbo ’’ ti imassa vacanassa micchā atthaṃ gahetvā mūgaṃ pabbājesuṃ .
‘‘ Evaṃ vadehī ’’ ti taṃ pabbajjāpekkhaṃ āṇāpetvā sayaṃ upajjhāyena vattabbo ‘‘ tatiyaṃ saṅghaṃ saraṇaṃ gacchāmī ’’ ti , so pabbajjāpekkho tathā āṇatto upajjhāyavacanassa anu anu vadatu vā , mā vā , tattha tattha bhagavā ‘‘ kāyena viññāpeti , vācāya viññāpeti , kāyena vācāya viññāpeti , gahito hoti upajjhāyo .
Dinno hoti chando .
Dinnā hoti pārisuddhi .
Dinnā hoti pavāraṇā ’’ ti vadati .
Tadanumānena vā kāyena tena pabbajjāpekkhena viññattaṃ hoti saraṇagamananti vā lokepi kāyena viññāpento ‘‘ evaṃ vadatī ’’ ti vuccati , taṃ pariyāyaṃ gahetvā mūgaṃ pabbājentīti veditabbaṃ .
Porāṇagaṇṭhipade ‘‘ mūgaṃ kathaṃ pabbājentī ’ ti pucchaṃ katvā tassa kāyappasādasambhavato kāyena
M0.436 pahāraṃ datvā hatthamuddāya viññāpetvā pabbājesun ’’ ti vuttaṃ .Kiṃ bahunā , ayaṃ panettha sāro – yathā pubbe pabbajjādhikāre vattamāne pabbajjābhilāpaṃ upacchinditvā ‘‘ paṇḍako , bhikkhave , anupasampanno na upasampādetabbo ’’ tiādinā nayena upasampadavaseneva abhilāpo kato .
Theyyasaṃvāsakapade asambhavato kiñcāpi so na kato pabbajjāva tattha katā , sabbattha pana upasampadābhilāpena adhippetā tadanubhāvato .
Upasampadāya pabbajjāya vāritāya upasampadā vāritā hotīti katvā .
Tathā idha upasampadādhikāre vattamāne
V0.399 upasampadābhilāpaṃ upacchinditvā upasampadameva sandhāya pabbajjābhilāpo katoti veditabbo .Kāmaṃ so na kattabbo , mūgapade asambhavato tassa vasena ādito paṭṭhāya upasampadābhilāpova kattabbo viya dissati , tathāpi tasseva mūgapadassa vasena ādito paṭṭhāya pabbajjābhilāpova kato micchāgahaṇanivāraṇatthaṃ .
Kathaṃ ?
‘‘ Mūgo , bhikkhave , appatto osāraṇaṃ , tañce saṅgho osāreti , sosārito ’’ ti ( mahāva .396) vacanato mūgo upasampanno hotīti siddhaṃ .
So ‘‘ kevalaṃ upasampannova hoti , na pana pabbajito tassa pabbajjāya asambhavato ’’ ti micchāgāho hoti .
Taṃ pariccajāpetvā yo upasampanno , so pabbajitova hoti .
Pabbajito pana atthi koci upasampanno , atthi koci anupasampanno .
Imaṃ sammāgāhaṃ uppādeti bhagavāti veditabbaṃ .
Apica tesaṃ hatthacchinnādīnaṃ pabbajitānaṃ supabbajitabhāvadīpanatthaṃ , pabbajjābhāvāsaṅkānivāraṇatthañcettha pabbajjābhilāpo kato .
Kathaṃ ?
‘‘ Na , bhikkhave , hatthacchinno pabbājetabbo ’’ tiādinā paṭikkhepena ,‘‘ pabbajitā supabbajitā ’’ ti vuttaṭṭhānābhāvena ca tesaṃ pabbajjābhāvappasaṅkā bhaveyya .
Yathā pasaṅkābhave , tathā pasaṅkaṃ ṭhapeyya .
Khandhake upasampadaṃ sandhāya ‘‘ hatthacchinno , bhikkhave , appatto osāraṇaṃ , tañce saṅgho osāreti , sosārito ’’ tiādinā nayena bhagavā nivāreti .
Teneva pana nayena pabbajitā te sabbepi supabbajitā evāti dīpeti , aññathā sabbepete upasampannāva honti , na pabbajitāti ayamaniṭṭhappasaṅgo āpajjati .
Kathaṃ ?
‘‘ Hatthacchinno , bhikkhave , na pabbājetabbo , pabbajito nāsetabbo ’’ ti vā ‘‘ na , bhikkhave , hatthacchinno pabbājetabbo , yo pabbājeyya , āpatti dukkaṭassa , so
M0.437 ca apabbajito ’’ ti vā tantiyā ṭhapitāya campeyyakkhandhake ‘‘ sosārito ’’ ti vuttattā kevalaṃ ‘‘ ime hatthacchinnādayo upasampannāva honti , na pabbajitā ’’ ti vā ‘‘ upasampannāpi ce pabbajitā , nāsetabbā ’’ ti vā aniṭṭhakoṭṭhāso āpajjatīti adhippāyo .Idaṃ panettha vicāretabbaṃ –
‘‘ so ca apabbajito ’’ ti vacanābhāvato mūgassa pabbajjasiddhippasaṅgato pabbajjāpi ekatosuddhiyā hotīti ayamaniṭṭhakoṭṭhāso kathaṃ nāpajjatīti ?
Pabbajjābhilāpena upasampadā idhādhippetāti sammāgāhena nāpajjati , aññathā yathābyañjanaṃ atthe gahite yathāpaññattadukkaṭābhāvasaṅkhāto aparopi aniṭṭhakoṭṭhāso āpajjati .
Kathaṃ ?
‘‘ Na , bhikkhave , mūgo pabbājetabbo , yo pabbājeyya , āpatti dukkaṭassā ’’ ti vuttadukkaṭaṃ pabbajjapariyosāne hoti , na tassāvippakatāya .
Pubbapayogadukkaṭameva hi paṭhamaṃ āpajjati
V0.400 , tasmā mūgassa pabbajjapariyosānasseva abhāvato imassa dukkaṭassa okāso ca sabbakālaṃ na sambhaveyya .Upasampadāvasena pana atthe gahite sambhavati kammanipphattito .
Teneva pāḷiyaṃ ‘‘ na , bhikkhave , paṇḍako upasampādetabbo , yo upasampādeyya , āpatti dukkaṭassā ’’ ti dukkaṭaṃ na paññattaṃ .
Apaññattattā pubbapayogadukkaṭameva cettha sambhavati , netaraṃ , ettāvatā siddhametaṃ ‘‘ pabbajjābhilāpena upasampadā ca tattha adhippetā , na pabbajjā ’’ ti .
Etthāha – sāmaṇerapabbajjā na kāyapayogato hotīti kathaṃ paññāyatīti ?
Vuccate – kāyena viññāpetītiādittikādassanato .
Hoti cettha –
‘‘ Appeva sasako koci , patiṭṭheyya mahaṇṇave ;
Na tveva catugambhīre , duggāho vinayaṇṇave ’’ ti .
Brahmujugattoti ettha ‘‘ niddosatthe , seṭṭhatthe ca brahma-saddaṃ gahetvā niddosaṃ hutvā uju gattaṃ yassa so brahmujugatto ’’ ti likhitaṃ .
Atha vā kāmabhogittā devindādayo upamāvasena aggahetvā brahmā viya ujugatto brahmujugatto .
Mahākucchito ghaṭo mahākucchighaṭo .
Tena samāno vuccati ‘‘ mahākucchighaṭasadiso ’’ ti .
Galagaṇḍīti desanāmattamevetanti kathaṃ paññāyatīti ?
‘‘ Na , bhikkhave , pañcahi ābādhehi phuṭṭho pabbājetabbo ’’ ti
M0.438 vacanato .Kilāsopi idhādhippetoti na kevalaṃ so eveko , kintu pañcahi ābādhehi phuṭṭho , pāḷiyaṃ āgatā rājabhaṭādayo dāsapariyosānā , rāhulavatthumhi āgatā ananuññātamātāpitaro cāti dasapi janā idhādhippetā .
Tadatthadīpanatthameva likhitakakasāhatalakkhaṇāhate pubbe vuttepi ānetvā upālitthero idha hatthacchinnapāḷiyaṃ āha .
Teneva campeyyakkhandhake ‘‘ atthi , bhikkhave , puggalo appatto osāraṇaṃ , tañce saṅgho osāreti , ekacco sosārito , ekacco dosārito ’’ ti ( mahāva .396) imassa vibhaṅge ‘‘ pañcahi ābādhehi phuṭṭhā , rājabhaṭā , corakārabhedakaiṇāyikadāsā , ananuññātamātāpitaro cā ’’ ti satta janā na gahitā , na ca labbhanti , aññathā imepi tassa vibhaṅge vattabbā siyuṃ .
Na vattabbā tattha abhabbattāti ce ?
Evaṃ sante ‘‘ saṅgho osāreti , ekacco dosārito ’’ ti imassa vibhaṅge vattabbā paṇḍakādayo viya , na ca vuttā .
Ubhayattha avuttattā na cime anubhayā bhavitumarahanti , tasmā avuttānameva dasannaṃ yathāvuttānaṃ saṅgaṇhanatthaṃ puna likhitakādayo vuttāti .
Atha kimatthaṃ te idha uppaṭipāṭiyā vuttāti ?
Iṇāyikadāsānaṃ sosāritabhāvepi iṇāyikadāsā sāmikānaṃ dātabbāti
V0.401 tadadhīnabhāvadassanatthaṃ .Teneva tattha vuttaṃ ‘‘ palātopi ānetvā dātabbo ’’ tiādi .
Yo panettha coro katakammo pabbajati , rājabhaṭo vā sace katadoso , iṇāyikaggahaṇeneva gahitoti veditabbo .
Atha vā yathāvuttalakkhaṇo sabbopi iṇāyikadāsānaṃ ‘‘ sosārito ’’ ti vattabbāraho na hotīti katvā tesaṃ parivajjanatthaṃ uppaṭipāṭiyā desanā upari ārohati , na heṭṭhāti dīpanato .
Likhitako ‘‘ sosārito ’’ ti vuttattā desantaraṃ netabbo .
Tathākārabhedakādayopīti veditabbaṃ .
Ettāvatā bhagavatā attano desanākusalatāya pubbe gahitaggahaṇena yathāvuttānaṃ dasannampi pabbajjupasampadākammanipphatti , uppaṭipāṭivacanena puggalavemattatañca desanāya kovidānaṃ dīpitaṃ hotīti veditabbaṃ .
Hoti cettha –
‘‘ Vattabbayuttaṃ vacanena vatvā , ayuttamiṭṭhaṃ nayadesanāya ;
Sandīpayantaṃ sugatassa vākyaṃ , cittaṃ vicittaṃva karotipī ’’ ti .
Etthāha
M0.439 – campeyyakkhandhake ūnavīsativasso ubhayattha avuttattā anubhayo siyāti ?Na siyā avuttattā eva .
Yadi hi tatiyāya koṭiyā bhavitabbaṃ , sā avassaṃ bhagavatā vattabbāva hoti , na ca vuttā , tasmā na so anubhayo hoti .
Atha kataraṃ pakkhaṃ bhajatīti ?
Dosāritapakkhaṃ bhajati .
Atha kasmā na vuttoti ?
Sikkhāpadena paṭisiddhattā .
Upanāhaṃ bandhitvāti puna bandhanaṃ katvā .
‘‘ Nānāvidhehi osadhehi pādaṃ bandhitvā āvāṭake pavesetvā kattabbavidhānassetaṃ adhivacanan ’’ ti likhitaṃ .
Kappasīso vā hatthī viya .
Gobhattanāḷikā nāma gunnaṃ bhattapānatthaṃ katanāḷikā .
Upakkamukho nāma kudhitamukho vuccati , vātaṇḍiko nāma aṇḍakesu vuḍḍhirogena samannāgato .
Vikaṭo nāma tiriyaṃ gamanakapādehi samannāgato .
‘‘ Guṇi kuṇī ’’ ti duvidho kira pāṭho .
Yesañca pabbajjā paṭikkhittā , upasampadāpi tesaṃ paṭikkhittāvātiādi yasmā hatthacchinnādayo upasampadāvaseneva vuttā , tasmā te eva hatthacchinnādayo sandhāyāha .
Hatthacchinnādivatthukathāvaṇṇanā niṭṭhitā .