4. Padasodhammasikkhāpadavaṇṇanā
45-6.
Sabbametaṃ
M0.291 padaso dhammo nāmāti ettha dhammo nāma buddhabhāsitoti evaṃ sambandho .Akkharasamūhoti asamattapade .
Paccekabuddhabhāsitaṃ buddhabhāsite eva .
Anupāsakagahaṭṭhehi bhāsito isibhāsitādisaṅgahaṃ gacchatīti veditabbaṃ .
Katthaci potthake ‘‘ devatābhāsito ’’ ti
V0.260 padaṃ natthi , yattha atthi , sā pāḷi .Gāthābandhepi ca esa nayoti ekameva akkharaṃ vatvā ṭhānaṃ labbhati eva .
‘‘ Evaṃ me sutan ’’ tiādisuttaṃ bhaṇāpiyamāno ekāraṃ vatvā tiṭṭhati ce , anvakkharena pācittiyaṃ , aparipuṇṇapadaṃ vatvā ṭhite anubyañjanena .
Padesu ekaṃ paṭhamapadaṃ virujjhati ce , anupadena pācittiyaṃ .
Aṭṭhakathānissitoti aṭṭhakathānissitavasena ṭhito .
Pubbe pakatibhāsāya vuttaṃ aṭṭhakathaṃ sandhāya .
Pāḷinissitoti pāḷiyaṃ evāgato .
Maggakathā dīnipi pakaraṇāni .
48. Upacāran ti dvādasahatthaṃ .
‘‘ Opātetīti ekato bhaṇati samāgacchatī ’’ ti likhitaṃ .
Kiñcāpi apalāladamanampi sīlupadesopi bhagavato kāle uppanno , atha kho tesu yaṃ yaṃ buddhavacanato āharitvā vuttaṃ , taṃ tadeva āpattivatthu hotīti viññāpanatthaṃ mahāaṭṭhakathāyaṃ ‘‘ vadantī ’’ ti vacanehi sithilaṃ kataṃ .
Buddhavacanato āharitvā vuttassa bahulatāya tabbahulanayena tesu āpatti vuttā , tasmā mahāpaccariyaṃ tassādhippāyo pakāsitoti attho .
‘‘ Sabbesameva vacananti apare ’’ ti vuttaṃ .
Sace ācariyo ṭhito nisinnānaṃ pāṭhaṃ deti ,‘‘ na ṭhito nisinnassa dhammaṃ desessāmī ’’ ti vuttāpattiṃ nāpajjatīti eke .
Tesampi pāṭhadānaṃ dhammadesanato na aññanti taṃ na yuttaṃ , chattapāṇikādīnaṃ pāṭhadānena anāpattippasaṅgato , āpattibhāvo ca siddho .
Vuttañhetaṃ –
‘‘ Ubho atthaṃ na jānanti , ubho dhammaṃ na passare ;
Yo cāyaṃ mantaṃ vāceti , yo cādhammenadhīyatī ’’ ti .( pāci .647);
Ettha adhīyatīti attho , tasmā pāṭhadānampi dhammadesanāva .
Sekhiyaṭṭhakathāyaṃ ( pāci . aṭṭha .634)‘‘ dhammaparicchedo panettha padasodhamme vuttanayena veditabbo ’’ ti vuttaṃ
M0.292 , tasmā ayameva dhammo sabbattha dhammapaṭisaṃyuttasikkhāpadesu veditabbo .Yadi evaṃ saṅkhārabhāsādivasena cittadhammaṃ desentassa sekhiyavasena anāpatti siyā , tato chapakajātakavirodho .
Tattha mantānaṃ bāhiraganthattāti ce ?
Na , tadadhippāyājānanato .
Ayañhi tattha adhippāyo ‘‘ bāhirakaganthasaṅkhātampi mantaṃ ucce āsane nisinnassa vācetuṃ me bhikkhave amanāpaṃ , pageva dhammaṃ desetun ’’ ti .
‘‘ Tadāpi me , bhikkhave , amanāpaṃ nīce āsane nisīditvā ucce āsane nisinnassa mantaṃ vācetuṃ , kimaṅgaṃ pana etarahi … pe … dhammaṃ desetun ’’ ti ( pāci .647) hi ayaṃ pāḷi yathāvuttameva adhippāyaṃ dīpeti , na aññaṃ .
Teneva ‘‘ mantaṃ vācetuṃ dhammaṃ desetun ’’ ti vacanabhedo kato .
Aññathā ubhayattha ‘‘ dhammaṃ desetu ’’ micceva vattabbanti .
Mayā
V0.261 saddhiṃ mā vadātiādimhi pana anugaṇṭhipade evaṃ vutto ‘‘ sace bhikkhu sāmaṇerena saddhiṃ vattukāmo , tathā sāmaṇeropi bhikkhunā saddhiṃ vattukāmo sahasā opāteti ,‘ yebhuyyena paguṇaṃ ganthaṃ bhaṇantaṃ opātetī ’’ tiādīsu viya anāpatti , na hi ettāvatā bhikkhu sāmaṇerassa uddisati nāma hoti .Yasmā mahāaṭṭhakathāyaṃ natthi , tasmāpi yuttamevetaṃ .
Sace tattha vicāretvā paṭikkhittaṃ siyā āpatti , kiriyākiriyañca nāpajjati .
Kasmā ?
Yasmā cittena ekato vattukāmo , atha kho naṃ ‘ ekato mā vadā ’ ti paṭikkhipitvāpi ekato vadanto āpajjati .
Avattukāmassa sahasā virajjhitvā ekato vadantassa anāpatti , tena vuttaṃ ‘ mayā saddhiṃ mā vadāti vutto yadi vadati , anāpattī ’ ti .
Tathāpi ācariyānaṃ matimanuvattantena evarūpesu ṭhānesu yathāvuttanayeneva paṭipajjitabbaṃ .
Kasmā ?
Yasmā mahāaṭṭhakathāyaṃ natthi , natthibhāvatoyeva āpatti .
Sace tattha anāpattiavacanaṃ na sambhavati ayamaṭṭhānattā ’’ ti .
Tatrāyaṃ vicāraṇā –
‘‘ mayā saddhiṃ mā vadā ’’ ti vutto yadi vadati , bhikkhuno anāpattīti yuttametaṃ bhikkhuno vattukāmatāyābhāvato , bhāvepi sajjhāyakaraṇādīsu tīsu anāpattito ca .
Atha sāmaṇerena byattatāya ‘‘ mayā saddhiṃ mā vadā ’’ ti vutto bhikkhu abyattatāya vadati , āpatti eva vattukāmatāsabbhāvato .
Sahasā ce vadati , anāpatti tadabhāvato .
Sace bhikkhu evaṃ ‘‘ mayā saddhiṃ mā vadā ’’ ti
M0.293 vatvā tena saddhiṃ sayaṃ vadati , āpatti eva .Na hi etaṃ sikkhāpadaṃ kiriyākiriyaṃ .
Yadi etaṃ sikkhāpadaṃ kiriyākiriyaṃ bhaveyya , yuttaṃ .
Tattha anāpattīti adhippāyo .
Mahāpaccariyaṃ imināva adhippāyena ‘‘ mayā saddhiṃ mā vadā ’’ ti vuttaṃ siyā .
Na hi sāmaṇerassa kiriyā idha pamāṇanti , imasmiṃ pana adhippāye vutte atiyuttaṃvāti attho .
Akkharattho byañjanattho .
Kiñcāpi ‘‘ yañca padaṃ yañca anupadaṃ yañca anvakkharaṃ yañca anubyañjanaṃ , sabbametaṃ padasodhammo nāmā ’’ ti vuttaṃ , tathāpi ‘‘ padena vāceti , pade pade āpatti pācittiyassa , akkharāya vāceti , akkharakkharāya āpatti pācittiyassā ’’ ti idameva dvayaṃ yojitaṃ , taṃ kasmāti ce ?
Padena anupadaanubyañjanānaṃ saṅgahitattā .
Vuttañhetaṃ ‘‘ anupadanti dutiyapādo .
Anubyañjananti purimabyañjanena sadisaṃ pacchābyañjanan ’’ ti ( pāci . aṭṭha .45), tasmā anupadekadesamattameva anubyañjananti siddhaṃ .
‘‘ Akkharānubyañjanasamūho padan ’’ ti ca vuttattā padamattameva vattabbaṃ tena anupadādittayaggahaṇatoti ce ?
Na vattabbaṃ vacanavisesato .
Padena vācento hi pade vā anupade vā anubyañjane vā āpattiṃ āpajjati .
Na akkharena .
Akkharena vācento pana padādīsu aññatarasmiṃ āpajjati .
Na hi ‘‘ varo varaññū varado varāharo ’’ tiādimhi
V0.262 paṭhamaṃ va-kāraṃ vācento dutiyādiva-kāre opāteti , paṭhamaṃ ro-kāraṃ vācento dutiyaro-kāre opāteti , paṭhamaṃ ra-kāraṃ vācento dutiyara-kāre opāteti , āpatti pācittiyassāti sambhavati .Anubyañjanānulomato sambhavati evāti ce ?
Na ,‘‘ pade pade āpatti pācittiyassā ’’ ti iminā viruddhattā .
Idañhi vacanaṃ ekasmiṃ pade ekā āpattīti dīpeti .
‘‘ Rūpaṃ aniccanti vuccamāno rūti opātetī ’’ ti vacanato sakalaṃ pādaṃ vācentassa paṭhamaakkharamatte ekato vutte āpattīti siddhanti ce ?
Na ,‘‘ akkharakkharāya āpatti pācittiyassā ’’ ti iminā viruddhattā , tasmā rūti opātetīti vattuṃ asambhavato rū-kārassa yathāvuttadhammapariyāpannabhāvasiddhito taṃ avatvā kevalaṃ akkharāya vācentassa yathāvuttadhammapariyāpannaakkharabhāvadassanatthaṃ ‘‘ rūpaṃ aniccanti vuccamāno ’’ ti vuttaṃ , vacanasiliṭṭhatāvasena vā anubyañjane vedanāvacanaṃ viyāti veditabbaṃ .
Padasodhammasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .