Ganthārambhakathā

Author： _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Ganthārambhakathā

PaññāvisuddhāyaM0.1V0.1 dayāya sabbe ;

Vimocitā yena vineyyasattā ;

Taṃ cakkhubhūtaṃ sirasā namitvā ;

Lokassa lokantagatassa dhammaṃ .

Saṅghañca sīlādiguṇehi yutta-

Mādāya sabbesu padesu sāraṃ ;

Saṅkhepakāmena mamāsayena ;

Sañcodito bhikkhuhitañca disvā .

SamantapāsādikasaññitāyaV0.2 ;

Sambuddhaghosācariyoditāya ;

Samāsato līnapade likhissaṃ ;

Samāsato līnapade likhītaṃ .

Saññā nimittaṃ kattā ca , parimāṇaṃ payojanaṃ ;

Sabbāgamassa pubbeva , vattabbaṃ vattumicchatāti .

–

Vacanato samantapāsādiketi saññā .

Dīpantare bhikkhujanassa atthaṃ nābhisambhuṇātīti nimittaṃ .

Buddhaghosoti garūhi gahitanāmadheyyenāti kattā .

Samadhikasattavīsatisahassamattena tassa ganthenāti parimāṇaṃ .

Ciraṭṭhitatthaṃ dhammassāti payojanaṃ .

TatrāhaM0.2 –

‘‘ vattabbaṃ vattumicchatāti yaṃ vuttaṃ , tattha kathaṃvidho vattā ’’ ti ?

Uccate –

Pāṭhatthavidūsaṃhīro , vattā suci amaccharo ;

Catukkamapariccāgī , desakassa hitussukoti .( mahāni . aṭṭha . ganthārambhakathā );

Tatra paṭhīyateti pāṭho .

So hi anekappakāro atthānurūpo atthānanurūpo ceti .

Kathaṃ ?

Sandhāyabhāsito byañjanabhāsito sāvasesapāṭho niravasesapāṭho nīto neyyoti .

Tatra anekatthavattā sandhāyabhāsito nāma ‘‘ mātaraṃ pitaraṃ hantvā ’’ tiādi ( dha . pa .294).

Ekatthavattā byañjanabhāsito nāma ‘‘ manopubbaṅgamā dhammā ’’ tyādi ( dha . pa .1,2; netti .90,92; peṭako .14).

Sāvaseso nāma ‘‘ sabbaṃ , bhikkhave , āditta ’’ mityādi ( mahāva .54; saṃ . ni .4.28).

Viparīto niravaseso nāma ‘‘ sabbe dhammā sabbākārena buddhassa bhagavato ñāṇamukhe āpāthaṃ āgacchantī ’’ tyādi ( mahāni .156; paṭi . ma .3.5).

Yathā vacanaṃ , tathā avagantabbo nīto nāma ‘‘ aniccaṃ dukkhamanattā ’’ tyādi .

Yuttiyā anussaritabbo neyyo nāma ‘‘ ekapuggalo , bhikkhave ’’ tyādi ( a . ni .1.170).

Atthopi anekappakāro pāṭhattho sabhāvattho ñeyyattho pāṭhānurūpo pāṭhānanurūpo sāvasesattho niravasesattho nītattho neyyatthotyādi .

Tattha yo taṃtaṃsaññāpanatthamuccārīyate pāṭho , saV0.3 pāṭhattho ‘‘ sātthaṃ sabyañjana ’’ mityādīsu ( pārā .1; dī . ni .1.190) viya .

Rūpārūpadhammānaṃ lakkhaṇarasādi sabhāvattho ‘‘ sammādiṭṭhiṃ bhāvetī ’’ tyādīsu ( vibha .489; saṃ . ni .5.3) viya .

Yo ñāyamāno hitāya bhavati , sa ñātumarahattā ñeyyattho ‘‘ atthavādī dhammavādī ’’ tyevamādīsu ( dī . ni .1.9,194;3.238; ma . ni .1.411) viya .

Yathāpāṭhaṃ bhāsito pāṭhānurūpo ‘‘ cakkhu , bhikkhave , purāṇakamman ’’ ti ( saṃ . ni .4.146) bhagavatā vuttamato cakkhumapi kammanti .

Byañjanacchāyāya atthaṃ paṭibāhayamānena vutto pāṭhānanurūpo .

Vajjetabbaṃ kiñci apariccajitvā parisesaṃ katvā vutto sāvasesattho ‘‘ cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjatī ’’ tiM0.3 ( saṃ . ni .4.60; mahāni .107) ca ,‘‘ sabbe tasanti daṇḍassa , sabbe bhāyanti maccuno ’’ tyādīsu ( dha . pa .129) viya .

Viparīto niravasesattho ‘‘ sandhāvitaṃ saṃsaritaṃ mamañceva tumhākañca ( dī . ni .2.155; mahā .287; netti .114).

Tatra , bhikkhave , ko mantā ko saddhātā … pe … aññatra diṭṭhapadehī ’’ tyādi ( a . ni .7.66).

Saddavaseneva vedanīyo nītattho ‘‘ rūpā saddā rasā gandhā , phoṭṭhabbā ca manoramā ’’ tyādīsu ( saṃ . ni .1.151,165; mahāva .33) viya .

Sammutivasena veditabbo neyyattho ‘‘ cattārome , bhikkhave , valāhakūpamāpuggalā ’’ tyādīsu viya ( a . ni .4.101; pu . pa .157).

Āha ca –

‘‘ Yo attho saddato ñeyyo , nītatthaṃ iti taṃ vidū ;

Atthassevābhisāmaggī , neyyattho iti kathyate ’’ ti .

Evaṃ pabhedagate pāṭhatthe vijānātīti pāṭhatthavidū .

Na saṃhīrate parapavādīhi dīgharattaṃ titthavāsenetya saṃhīro .

Bhāvanāyāgamādhigamasampannattā vattuṃ sakkotīti vattā , saṅkhepavitthāranayena hetudāharaṇādīhi avabodhayituṃ samatthotyattho .

Socayatyattānaṃ pare ceti suci , dussīlyaduddiṭṭhimalavirahitotyattho .

Dussīlo hi attānamupahantunādeyyavāco ca bhavatyapattāhārācāro iva niccāturo vejjo .

Duddiṭṭhi paraṃ upahanti , nāvassaṃ nissayo ca bhavatyahivāḷagahākulo iva kamalasaṇḍo .

Ubhayavipanno sabbathāpyanupāsanīyo bhavati gūthagatamiva chavālātaṃ gūthagato viya ca kaṇhasappo .

Ubhayasampanno pana suci sabbathāpyupāsanīyo sevitabbo ca viññūhi , nirupaddavo iva ratanākaro .

Nāssa maccharotya maccharo , ahīnācariyamuṭṭhītyattho .

Suttasuttānulomācariyavādaattanomatisaṅkhātassa catukkassāpariccāgī , tadatthasseva byākhyātetyattho .

Atha vā paccakkhānumānasaddatthāpattippabhedassa pamāṇacatukkassāpariccāgī .

‘‘ EkaṃsavacanaṃV0.4 ekaṃ , vibhajjavacanāparaṃ ;

Tatiyaṃ paṭipuccheyya , catutthaṃ pana ṭhāpaye ’’ ti .

–

EvaṃM0.4 vuttacatukkassa vā apariccāgī ;

Hitussuko iti sotūnaṃ hitāyossuko , tesamavabodhanaṃ pati patthetī tyattho ;

So eso sucittā piyo ;

Catukkassa apariccāgittā garu ;

Asaṃhīrattā bhāvanīyo ;

Desakattā vattā ;

Hitussukattā vacanakkhamo ;

Pāṭhatthaviduttā gambhīrakathaṃ kattā ;

Amaccharattā no caṭṭhāne niyojakoti ;

‘‘ Piyo garu bhāvanīyo , vattā ca vacanakkhamo ;

Gambhīrañca kathaṃ kattā , no caṭṭhāne niyojako ’’.( a . ni .7.37; netti .113)–

Itiabhihito desako ;

Sotā idāni abhidhīyate –

Dhammācariyagaru saddhā-paññādiguṇamaṇḍito ;

Asaṭhāmāyo sotāssa , sumedho amatāmukho .

Tattha dhammagaruttā kathaṃ na paribhavati , ācariyagaruttā kathikaṃ na paribhavati , saddhāpaññādiguṇapaṭimaṇḍitattā attānaṃ na paribhavati , asaṭhāmāyattā amatābhimukhattā ca avikkhittacitto bhavati , sumedhattā yonisomanasikarotītyattho .

Vuttañhetaṃ –

‘‘ Pañcahi , bhikkhave , dhammehi samannāgato suṇanto saddhammaṃ bhabbo niyāmaṃ okkamituṃ kusalesu dhammesu sammattaṃ .

Katamehi pañcahi ?

Na kathaṃ paribhoti , na kathikaṃ paribhoti , na attānaṃ paribhoti , avikkhittacitto dhammaṃ suṇāti ekaggacitto , yoniso ca manasi karotī ’’ ti ( a . ni .5.151).

Taṃlakkhaṇappattattā bhāvanā bhavati savanassetyutto sotā .

Issues

Select Version

Vajirabuddhi-ṭīkā

Vajirabuddhi-ṭīkā