Sīmānujānanakathāvaṇṇanā
138. Ekāvāsagatānaṃ vasena sāmaggiṃ paṭikkhipitvā ekasīmagatānaṃ vasena anujānitukāmo bhagavā ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , sīmaṃ sammannitun ’’ ti āha .
Atha āvāsaparicchedaṃ vattukāmo bhaveyya .
Ettāvatā ekāvāso yāvatā ekāsīmā .
‘‘ Anujānāmi , bhikkhave , sīmaṃ sammannitun ’’ ti vadeyya .
Tasmā na idha anuññātabaddhasīmāvasena ekāvāsaparicchedo hoti , upacārasīmāvaseneva hotīti veditabbaṃ .
Kathaṃ jānitabbanti ce ?
Pāḷitova , yathāha ‘‘ tena kho pana samayena āyasmā
M0.452 upanando sakyaputto eko dvīsu āvāsesu vassaṃ vasi … pe … ekādhippāyan ’’ ti ( mahāva .364).Aññathā vassacchedoti aniṭṭhappasaṅgova , kathaṃ ?
Ekāvāsavaseneva ce sāmaggī , bahuāvāsaanāvāsesu na sambhaveyya .
Tato so taṃ āvāsaṃ gacchanto bahiddhā uposathaṃ karoti .
‘‘ Na , bhikkhave , tadahuposathe sabhikkhuko anāvāso gantabbo ’’ tiādi ( mahāva .181) -pāḷivirodho satipi saṅghe anāvāse uposathassa akattabbato .
Anāvāsepi ce sāmaggī labbhati ,‘‘ ettāvatā sāmaggī , yāvatā ekāvāso ’’ ti na vattabbaṃ , tasmā sabbathā purimanayo pacchimeneva paṭikkhittoti katvā nānāvāsavasenapi sāmaggīti veditabbaṃ .
‘‘ Taṃ kammaṃ karomāti vatvā na akaṃsū ’ tiādīsu viya anāgatampi apekkhati , tasmā ‘ karomā ’ ti vutte na vaṭṭatī ’’ ti vadanti .
‘‘ Sīmaṃ asodhetvāpi nimittaṃ kittetuṃ vaṭṭatī ’’ ti likhitaṃ .
Heṭṭhimakoṭiyā aḍḍhaṭṭhamaratanubbedho hatthippamāṇo .
Sace eko baddho hoti , na kātabboti ettha ‘‘ catūsu disāsu catunnaṃ pabbatakūṭānaṃ heṭṭhā piṭṭhipāsāṇasadise pāsāṇe ṭhitattā ekābaddhabhāve satipi pathavito uddhaṃ tesaṃ sambandhe asati heṭṭhā pathavigatasambandhamatte abbohārikaṃ katvā kittetuṃ vaṭṭati .
Teneva ‘ piṭṭhipāsāṇo atimahantopi pāsāṇasaṅkhyameva gacchatī ’ ti vuttaṃ .
Pathavito heṭṭhā tassa mahantabhāve gayhamāne pabbatameva hotī ’’ ti anugaṇṭhipade vuttaṃ .
‘‘ Cinitvā katapaṃsupuñje tiṇagumbarukkhā ce jāyanti , pabbato hotīti dhammasiritthero .
Nevāti upatissatthero ’’ ti vuttaṃ .
Pāsāṇoti
V0.413 ‘‘ sudhāmayapāsāṇopi vaṭṭatī ’’ ti vadanti .Vīmaṃsitabbaṃ iṭṭhakāya paṭikkhittattā .
Dvattiṃsapalaguḷapiṇḍappamāṇo tulatāya , na tulagaṇanāya .
Sopīti khāṇuko viya uṭṭhitapāsāṇo .
Catupañcarukkhanimittamattampīti ekaccesu nimittasaddo natthi .
Ettha tayo ce sārarukkhā honti , dve asārarukkhā , sārarukkhānaṃ bahuttaṃ icchitabbaṃ .
‘‘ Susānampi idha ‘ vanamevā ’ ti saṅkhyaṃ gacchati sayaṃjātattā ’’ ti vuttaṃ .
Keci pana ‘‘ catūsu dve antosārā ce , vaṭṭati .
Antosārā adhikā , samā vā , vaṭṭati .
Tasmā bahūsupi dve ce antosārā atthi , vaṭṭatī ’’ ti vadanti .
Parabhāgeti
M0.453 ettha ‘‘ etehi baddhaṭṭhānato gatattā vaṭṭati .Tathā dīghamaggepi gahitaṭṭhānato gataṭṭhānassa aññattā ’’ ti vadanti .
Anvaddhamāsan ti ettha ‘‘ anubaddho addhamāso , addhamāsassa vā anū ’’ ti likhitaṃ .
‘‘ Antaravāsako temiyatī ’’ ti vuttattā tattakappamāṇaudakeyeva kātuṃ vaṭṭatīti keci .
Temiyatīti iminā heṭṭhimakoṭiyā nadilakkhaṇaṃ vuttaṃ .
Evarūpāya nadiyā yasmiṃ ṭhāne cattāro māse appaṃ vā bahuṃ vā udakaṃ ajjhottharitvā pavattati , tasmiṃ ṭhāne appodakepi ṭhatvā kātuṃ vaṭṭatīti eke .
‘‘ Pavattanaṭṭhāne nadinimittan ’ ti vuttattā setuto parato tattakaṃ udakaṃ yadi pavattati , nadī evā ’’ ti vadanti .
Jātassarādīsu ṭhitodakaṃ jātassarādipadesena anantarikampi nimittaṃ kātuṃ vaṭṭati nadipārasīmāya nimittaṃ viya .
Sace so padeso kālantarena gāmakhettabhāvaṃ pāpuṇāti , tattha aññaṃ sīmaṃ sammannituṃ vaṭṭati .
Ukkhepiman ti uddharitvā gahetabbakaṃ .
Abaddhasīmavihārānaṃ sīmāya upacāraṃ ṭhapetvāti ‘‘ āyatiṃ sammannitabbāya okāsaṃ ṭhapetvā ’’ ti likhitaṃ .
Antonimittagatehi panāti ‘‘ ekassa upaḍḍhaṃ antokattukāmatāya sati sabbesaṃ āgamane payojanaṃ natthīti katvā ‘ antonimittagatehī ’ ti vuttaṃ , tañca sāmīcivasenā ’’ ti vadanti .
Anāgamanampi vaṭṭatīti ‘‘ sīmāya abaddhattā vaggaṃ nāma na hotī ’’ ti likhitaṃ .
‘‘ Aññasmiṃ gāmakhette ṭhatvā nimittakittanakāle , samānasaṃvāsakasīmāya sammannanakāle ca āgamanapayojanaṃ natthī ’’ ti vuttaṃ .
Bherisaññaṃ vāti ‘‘ sammannanapariyosānaṃ karomāti
V0.414 vatvā ’’ ti likhitaṃ , tena tādise kāle taṃ kappatīti siddhaṃ hoti .Kiṃ iminā ?
Sukhakaraṇatthan ti mahājanasannipātanaparissamaṃ akatvā appatarehi sukhakaraṇatthaṃ .
Yadi mahāsīmābandhanakāle antarāyo hoti , tattakenapi sukhavihāroti dassanatthaṃ ‘‘ paṭhaman ’’ ti vuttanti eke .
Tato oraṃ na vaṭṭatīti kathaṃ paññāyatīti ?
Vīsativaggakaraṇīyaparamattā saṅghakammassa .
Kammārahena saddhiṃ ekavīsati bhikkhū ce gaṇhāti , vaṭṭati .
Tattakappamāṇaṃ sukhanisajjavasena veditabbaṃ .
Tameva nimittaṃ aññepi kittetvā sace bandhanti , vaṭṭatīti eke .
‘‘ Evaṃ
M0.454 baddhāsu pana … pe … sīmantarikā hi gāmakhettaṃ bhajatī ’’ ti na āvāsavasena sāmaggīparicchedo , kintu sīmāvasenevāti dassanatthaṃ vuttaṃ .‘‘ Nimittupagapāsāṇe ṭhapetvā ’’ ti sañcārimanimittassa tapparato vuttaṃ .
Ito paṭṭhāya gaṇṭhipadakkamo hoti – na sakkhissantīti te avippavāsaṃ asallakkhetvā ‘‘ samānasaṃvāsakameva samūhanissāmā ’’ ti vāyāmantā samūhanituṃ na sakkhissanti .
‘‘ Ekaratanappamāṇā ’’ ti suviññeyyantarā hotīti katvā vuttaṃ .
Ekaṅgulamattampi vaṭṭateva .
Khaṇḍasīmato paṭṭhāya bandhanaṃ āciṇṇaṃ .
Āciṇṇakaraṇena vigatasammoho hotīti .
Kuṭigeheti kuṭighare bhūmighare .
Udukkhalaṃvāti bhūmiudukkhalaṃ viya khuddakāvāṭaṃ .
‘‘ Pamukhe ’’ ti bhūmikuṭiṃ sandhāya vuttanti eke .
Heṭṭhā na otaratīti bhittito oraṃ nimittāni ṭhapetvā kittitattā heṭṭhā ākāse na otarati , upari kate pāsādeti attho .
Bhittilaggeti bhittinissitake .
Ime kira bhittilaggāpi ‘‘ ekābaddhā ’’ ti na vuccanti .
Sabbo pāsādo sīmaṭṭho hotīti ekābaddho vā hotu , mā vā .
Tālamūlakapabbato nāma anupubbena tanuko .
Ākāsapabbhāran ti aparikkhepapabbhāraṃ .
Susirapāsāṇo nāma leṇaṃ hoti .
Antoleṇan ti pabbatassa antoleṇaṃ .
Dvāraṃ pana sandhāya parato ‘‘ orato ’’ ti vuttaṃ , sabbathāpi sīmato bahileṇena otaratīti adhippāyo .
Mahāsīmaṃ sodhetvāti sīmaṭṭhaṃ dūragatampi sīmagataṃ sīmasambandhaṃva , tasmā taṃ anāmasitvā ṭhātabbanti adhippāyo .
Yadi evaṃ ‘‘ tannissitakaṃ apanetvā kammaṃ kātuṃ vaṭṭatī ’’ ti vattabbaṃ .
Mahāaṭṭhakathāya mpi ‘‘ sīmaṃ sodhetvā kātabban ’’ ti ettakameva vuttaṃ .
Mahātherāpi ‘‘ sodhetabba ’’ micceva vadantīti eke .
‘‘ Mahāsīmaṃ sodhetvā vā kammaṃ kātabban ’’ ti ca pāṭho atthi .
‘‘ Vuttanayenevā ’’ ti ca parato vakkhati , tasmā sādhāraṇapāṭhova sundaroti eke .
Purimanayepīti khaṇḍasīmāya uṭṭhahitvā mahāsīmāya onatepīti attho .
Ukkhipāpetvā kātuṃ na vaṭṭati .
Kasmā ?
Anto ṭhitattā .
Rukkhassa heṭṭhā pathavigataṃ mūlaṃ khaṇḍasīmāva hoti , abbohārikaṃ
V0.415 vāti apare .‘‘ Majjhe pana chinne mahāsīmāya ṭhitamūlaṃ mahāsīmameva bhajati , khaṇḍasīmāya ṭhitaṃ khaṇḍasīmameva bhajati tadāyattapathavirasādīhi anuggahitattā ’’ ti vuttaṃ .
‘‘ Sīmāya pacchā uṭṭhitarukkhe nisīditvā kammaṃ kātuṃ vaṭṭati
M0.455 pacchāsīmāyaṃ katagehe viyā ’’ ti vatvā ‘‘ bandhanakāle ṭhitarukkhe nisīditvā kātuṃ na vaṭṭati uparisīmāya agamanato ’’ ti kāraṇaṃ vadanti .Evaṃ sati bandhanakāle puna ārohaṇaṃ nāma natthi , bandhitakāle eva āruhatīti āpajjati .
Pacchā uṭṭhitarukkho pana tappaṭibaddhattā sīmasaṅkhyameva gato , evaṃ pubbe uṭṭhitarukkhopīti gahetabbaṃ .
‘‘ Yaṃ kiñcipī ’’ ti vacanato tiṇādipi saṅgahitaṃ .
Mahātherāpi tiṇaṃ sodhetvāva karontīti .
140. Yasmā majjhato koṇaṃ hoti , tasmā ‘‘ koṇato koṇan ’’ ti vuttaṃ .
‘‘ Āpattiñca āpajjati acittakattā ’’ ti vadanti .
Pārayatīti ajjhottharati .
Kā sā ?
Sīmā .
‘‘ Yā sabbantimena … pe … vahatī ’’ ti tato heṭṭhimā nāvāsaṅkhyaṃ na gacchatīti katvā vuttanti eke , taṃ na yuttaṃ dutiyapārājike nāvaṭṭhabhaṇḍādhikāre tassāpi adhippetattā .
Majjhimapurisassa bhārappamāṇena vuttanti eke .
Bhikkhunīnampi nadīpārasīmāsambhavato tāsaṃ ‘‘ ekā vā nadīpāraṃ gaccheyyā ’’ ti vuttadosapariharaṇatthanti ācariyassa takko .
Ubhayatthāpi dhuva -saddo gahito .
Tena uposathantarāya pariharaṇatthaṃ uposathadivaso niyamatova vutto .
Ettha ca nāvā nāma pamāṇayuttā sabbasādhāraṇā thambhanāvā adhippetā , na kullanāvāti no takkoti ācariyo .
Rukkhaṃ chinditvā katoti attho .
Sace ekaṃ gāmakhettaṃ , sabbanimittānaṃ anto ṭhite bhikkhū hatthapāsagate katvā sammannitabbā .
Nānāgāmakhettaṃ ce , anāgamanampi vaṭṭati .
Ubhayatīre nimittakittanamattena dīpako saṅgahito na hoti , tasmā dīpake nimittāni kittetabbāneva .
‘‘ Nadiyā heṭṭhā nisinnabhikkhu kammaṃ kopeti .
Upariyeva hi nadī hotī ’’ ti vadanti .
Sīmānujānanakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .