Issues
Select Version
Vajirabuddhi-ṭīkā
Vajirabuddhi-ṭīkā

Yāgumadhugoḷakādikathāvaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Yāgumadhugoḷakādikathāvaṇṇanā

283. Yathādhammo kāretabboti idaṃ saṅgītikārakavacanaṃ .
Na hi bhagavā tameva sikkhāpadaṃ dvikkhattuṃ paññapesi , evaṃ evarūpesūti eke .
Paṭhamapaññattameva sandhāya vuttaṃ , tathāpi na ca te bhikkhū sāpattikā jātā .
Kathaṃ ?
Paramparabhojanasikkhāpadassa aṭṭhuppattiyā .
‘‘ Apica mayaṃ kālasseva piṇḍāya caritvā bhuñjimhā ’’ ti vuttaṃ .
Mātikāvibhaṅge ( pāci .227) ca ‘‘ paramparabhojanaṃ nāma pañcannaṃ bhojanānaṃ aññatarena bhojanena nimantito , taṃ ṭhapetvā aññaṃ pañcannaṃ bhojanānaṃ aññataraṃ bhojanaṃ bhuñjati , etaṃ paramparabhojanaṃ nāmā ’’ ti vuttaṃ , tasmā aññaṃ bhojanaṃ nāma nimantanato laddhaṃ yaṃ kiñcīti siddhaṃ .
Yasmā na bhojjayāgunimantanato laddhabhojanaṃ , tasmāM0.484 ‘‘ ettha anāpattī ’’ ti te bhikkhū paribhuñjiṃsūti .
Ettha ‘‘ yathādhammo kāretabbo ’’ ti vuttattā pana aññanimantanato laddhabhojanameva bhuñjantassa āpatti , netaranti anuññātaṃ .
Tato paṭṭhāya tassa anāpattivāre ‘‘ niccabhatte salākabhatte pakkhike uposathike pāṭipadike ’’ ti vuttaṃ .
Pubbe vesāliyā paññattakāle natthi , yadi atthi , aṭṭhuppattimātikāvibhaṅgavirodho , tasmā ‘‘ apica mayaṃ kālasseva piṇḍāya caritvā bhuñjimhā ’’ ti aṭṭhuppattiyaṃ vuttattā , padabhājanepi ‘‘ aññaṃ pañcannaṃ bhojanānaṃ aññataraṃ bhojanaṃ bhuñjatī ’’ ti avisesena vuttattā ca paṭhamaṃ vā pacchā vā nimantitaṃ bhojanaṃ ṭhapetvā animantitamevaV0.442 bhuñjantassa āpatti , netaranti kiñcāpi āpannaṃ ,‘‘ na , bhikkhave , aññatra nimantitena aññassa bhojjayāgu paribhuñjitabbā ’’ ti vuttattā pana paṭhamanimantitabhojanato aññaṃ pacchā laddhaṃ nimantitabhojanaṃ , niccabhattādīni ca bhuñjantassa āpattīti āpajjamānaṃ viya jātanti anupaññattippasaṅganivāraṇaṃ , animantanabhojane āpattippasaṅganivāraṇañca karonto , paṭhamapaññattisikkhāpadameva iminā atthena pariṇāmento ca ‘‘ yathādhammo kāretabbo ’’ ti bhagavā āha , tasmā tato paṭṭhāya pacchā nimantanabhojanaṃ bhuñjantasseva āpatti .
Tesu na niccabhattādīnīti āpannaṃ .
Tenevāyasmā upālitthero tassa anāpattivāre ‘‘ niccabhatte ’’ tiādīni pañca padāni pakkhipitvā saṅgāyi .
Adhippāyaññū hi te mahānāgā , tasmā paṭhamameva yaṃ bhagavatā vuttaṃ ‘‘ pañca bhojanāni ṭhapetvā sabbattha anāpattī ’’ ti vacanaṃ , pacchāpi taṃ anurakkhantena abhojanaṃ madhugoḷakaṃ aparāmasitvā bhojjayāgu eva vuttāti evaṃ ācariyo .
Etthāha – yathā pacchāladdhalesena therena niccabhattādipakkhepo kato , evaṃ kathinakkhandhake paramparabhojanaṃ pakkhipitvā ‘‘ atthatakathinānaṃ vo , bhikkhave , cha kappissantī ’’ ti kimatthaṃ na vuccanti ?
Vuccate – yathāvuttalesanidassanatthaṃ .
Aññathā idaṃ sikkhāpadaṃ vesāliyaṃ , andhakavinde cāti ubhayattha upaḍḍhupaḍḍhena paññattaṃ siyā .
No ce , sāpattikā bhikkhū siyuṃ , na ca te sāpattikā appaṭikkhittepi tesaṃ kukkuccadassanato .
‘‘ Tena hi , brāhmaṇa , bhikkhūnaṃ dehīti .
Bhikkhū kukkuccāyantā na paṭiggaṇhantī ’’ ti hi vuttaṃ .
Tesañhi ‘‘ paribhuñjathā ’’ ti bhagavato āṇattiyā paribhuttānampi ‘‘ odissakaṃ nu kho idaṃ amhākan ’’ ti vimatippattānaṃ vimativinodanatthaṃ ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , yāguñca madhugoḷakañcā ’’ tiM0.485 vuttaṃ .
Evamidhāpete paññattaṃ paramparabhojanasikkhāpadaṃ omadditvā paramparabhojanaṃ kathaṃ bhuñjissantīti .
Etthāhu keci ācariyā paramparabhojanasikkhāpadeneva ‘‘ aññassa bhojanaṃ na kappatī ’’ ti jānantāpi ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , yāguñcā ’’ ti visuṃ anuññātattā ‘‘ paṭaggidānamahāvikaṭādi viya kappatī ’’ ti saññāya bhuñjiṃsu .
Tena vuttaṃ ‘‘ apica mayaṃ kālasseva bhojjayāguyā dhātā ’’ tiādi , taṃ ayuttaṃ tattha aṭṭhuppattimātikāvibhaṅgavirodhena anāpattivāre niccabhattādīnaṃ asambhavappasaṅgato , bhikkhūnaṃ sāpattikabhāvānatikkamanato , micchāgāhahetuppasaṅgena bhagavatā anuññātappasaṅgato ca .
Te hi bhikkhū yasmā bhagavā katthaci vinayavasena kappiyampi ‘‘ gāthābhigītaṃ me abhojaneyyan ’’ ti ( saṃ . ni .1.194; su . ni .81; mi . pa .4.5.9) paṭikkhipati , tasmā bhagavato adhippāyaṃ pati ‘‘ kukkuccāyantā na paṭiggaṇhantī ’’ ti vuttaṃ , sikkhāpadaṃ pati bhagavāpi attano adhippāyappakāsanatthamevaV0.443 ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , yāguñcā ’’ ti āha .
Duravaggāho hi bhagavato adhippāyo .
Tathā hi bhāradvājassa pāyāsaṃ abhojaneyyanti akataviññattippasaṅgato paṭikkhipi .
Ānandattherena viññāpetvā sajjitaṃ tekaṭulayāguṃ pana ‘‘ yadapi , ānanda , viññattaṃ , tadapi akappiyan ’’ ti avatvā ‘‘ yadapi , ānanda , antovutthan ’’ tiādimevāha .
Tena no ce taṃ antovutthaṃ kappatīti adhippāyadassanena paṇītabhojanasūpodanaviññattisikkhāpadāni upatthambheti bhagavatopi kappati , pageva amhākanti .
284. Gilānasseva bhagavatā guḷo anuññātoti ‘‘ yāni kho pana tāni gilānānaṃ bhikkhūnaṃ paṭisāyanīyānī ’’ ti ( pārā .622) vacanavasena vuttaṃ , teneva te idha paṭiggahaṇe kukkuccāyiṃsu .
Idha pana ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , gilānassa guḷodakan ’’ ti vattabbe guḷādhikārattā pubbe anuññātañca vatvā agilānassa guḷodakaṃ anuññātaṃ , tena gilānena sati paccaye guḷo paribhuñjitabbo , guḷodakaṃ asati paccayepi vaṭṭatīti imaṃ visesaṃ dīpeti .
Tattha ‘‘ guḷodakaṃ kālikesu sattāhakālikaṃ , bhagavatā odissānuññātattā sattāhātikkamena dukkaṭan ’’ ti vadanti , taṃ na yuttaṃ , udakasambhinnattā sattāhakālikabhāvaṃ jahati .
‘‘ Yathā ambādi udakasambhinnaṃ yāmakālikaṃ jātaṃ , tathā sattāhakālikaṃ jahitvā tadanantareM0.486 yāvajīvike ṭhitan ’’ ti vadanti , taṃ yuttaṃ , tañca bhagavatā odissānuññātattā paccavekkhaṇābhāve doso natthi .
‘‘ Guḷodakan ’ ti vuttattā udakagatikan ’’ ti vadanti .
Yadi udakamissaṃ udakagatikaṃ hoti , madhupi siyā taṃ tathā anuññātattā .
Mā hotu , appaṭiggahetvā paribhuñjitabbaṃ siyā udakagatikattā , tañca na hoti ,‘‘ sabbatthāpi upaparikkhitvā gahetabban ’’ ti aññatarasmiṃ gaṇṭhipade vuttaṃ .
285. Suññāgāran ti catutthajjhānaṃ .