Tatiyasaṅgītikathāvaṇṇanā
Brahmalokā
M0.26 cavitvāti ettha cattāro maggā pañcānantariyāni niyatamicchādiṭṭhīti imeyeva niyatā , na mahaggatā , tasmā paṇidhivasena heṭṭhupapattipi hoti .Aticchathāti aticca icchatha , gantvā bhikkhaṃ pariyesathāti adhippāyo .
Keṭubhaṃ nāma kabyakaraṇavidhiyuttaṃ satthaṃ .
Kiriyākappaṃ ityeke , kattākhyādilakkhaṇayuttasatthaṃ .
Asandhimittāti tassā nāmaṃ .
Tassā kira sarīre sandhayo na paññāyanti , madhusitthakena kataṃ viya sarīraṃ hoti .
Tasmā ‘‘ evaṃnāmikā jātā ’’ tipi vadanti .
Māgadhakena patthena cattāro patthā āḷhakaṃ , cattāri āḷhakāni
V0.24 doṇaṃ , catudoṇā mānikā , catumānikā khārikā , vīsatikhāriko vāhoti .Kethumālāti ‘‘ sīsato uṭṭhahitvā ṭhito obhāsapuñjo ’’ ti vadanti .
Rājiddhiadhikārappasaṅgenetaṃ vatthu vuttaṃ , nānukkamena .
Anukkamena pana buddhasāsanāvahāraṃ vatthuṃ dīpento ‘‘ rājā kirā ’’ tiādimāha .
Kilesadamanena dantaṃ .
Kāyavācāhi guttaṃ .
‘‘ Pācīnamukho ’’ tipi pāṭho atthi .
Pubbe jeṭṭhabhātikattā teneva paricayena pattaggahaṇatthāya ākāraṃ dasseti .
Abhāsīti ‘‘ bhāsissāmī ’’ ti vitakkesi .
Apare ‘‘ aññātanti vuttepi sabbaṃ abhaṇī ’’ ti vadanti .
Amatan ti nibbānasaṅkhātāya nivattiyā saguṇādhivacanaṃ , tassā appamādo padaṃ maggo .
Maccūti pavattiyā sadosādhivacanaṃ , tassā pamādo padaṃ maggoti evaṃ cattāri saccāni sandassitāni honti .
Saṅghasaraṇagatattā saṅghanissitā pabbajjā , bhaṇḍukammassa vā tadāyattattā .
Nigrodhattherassānubhāvakittanādhikārattā pubbe vuttampi pacchā vattabbampi sampiṇḍetvā āha ‘‘ puna rājā asokārāmaṃ nāma mahāvihāraṃ kāretvā saṭṭhisahassāni … pe … caturāsītivihārasahassāni kārāpesī ’’ ti .
‘‘ Puthujjanakalyāṇakassa vā paccavekkhitaparibhogo ’’ ti vacanato sekkhāva paramatthato dāyādā , tathāpi thero mahindakumārassa pabbajjatthaṃ ekena pariyāyena lokadhammasiddhena evamāha ‘‘ yo koci mahārāja … pe … orasaṃ puttan ’’ ti .
Vuttañhi vede –
‘‘ Aṅgā aṅgā sambhavasi , hadayā adhijāyase ;
Attā ve putto nāmāsi , sa jīva saradosatan ’’ ti .
Tasmā
M0.27 iminā pariyāyena oraso putto mātāpitūhi pabbajito ce , atthato te sayaṃ pabbajitā viya honti .Dhammakathikā kasmā nārocenti ?
Rājā ‘‘ theraṃ gaṇhitvā āgacchathā ’’ ti amacce pesesi , dhammakathikā therassa āgamanakāle parivāratthāya pesitā , tasmā .
Apica tena vuttavidhināva vadanti caṇḍattā , caṇḍabhāvo cassa ‘‘ ambaṃ chinditvā veḷuyā vatiṃ karohī ’’ ti vuttaamaccavatthunā vibhāvetabbo .
Kasmā pana dhammakathikā rājāṇāpanaṃ karontīti ?
‘‘ Sāsanaṃ paggahetuṃ samattho ’’ ti vuttattā .
Dīpakatittiroti kūṭatittiro .
Ayaṃ pana kūṭatittirakamme niyuttopi suddhacitto , tasmā tāpasaṃ pucchi .
Sāṇipākāran ti sāṇipākārena .
Vibhajitvā vadatīti vibhajjavādī ‘‘ atthi khvesa brāhmaṇa pariyāyo ’’ tiādinā ( pārā .5).
Apica sassatavādī ca bhagavā ‘‘ atthi , bhikkhave , ajātaṃ abhūtaṃ asaṅkhatan ’’ tiādi ( itivu .43) -vacanato .
Ekaccasassatiko ca ‘‘ sappaccayā
V0.25 dhammā , appaccayā dhammā ’’ ti ( dha . sa . dukamātikā 7) vacanato .Antānantiko ca –
‘‘ Gamanena na pattabbo , lokassanto kudācanaṃ ;
Na ca appatvā lokantaṃ , dukkhā atthi pamocanaṃ ’’.( saṃ . ni .1.107; a . ni .4.45);
‘‘ Anamataggoyaṃ , bhikkhave , saṃsāro pubbakoṭi na paññāyatī ’’ ti ( saṃ . ni .2.124; cūḷani . kappamāṇavapucchāniddesa 61) vacanato .
Amarāvikkhepikapakkhampi īsakaṃ bhajati bhagavā ‘‘ sassato lokoti abyākatametaṃ asassato lokoti abyākatametan ’’ tiādiabyākatavatthudīpanato sammutisaccadīpanato ca .
Tañhi ajjhattabahiddhādivasena na vattabbaṃ .
Yathāha ‘‘ ākiñcaññāyatanaṃ na vattabbaṃ ajjhattārammaṇantipī ’’ tiādi ( dha . sa .1437).
Tathā adhiccasamuppannikapakkhampi bhajati ‘‘ laddhā mudhā nibbutiṃ bhuñjamānā ’’ ti ( khu . pā .6.7; su . ni .230) vacanato .
Tattha hi mudhāti adhiccasamuppannavevacanaṃ .
Saññīvādādiko ca bhagavā saññībhavaasaññībhavanevasaññīnāsaññībhavavasena .
Ucchedavādī ca ‘‘ ahañhi , brāhmaṇa , ucchedaṃ vadāmi rāgassā ’’ ti ( pārā .6) vacanato .
Diṭṭhadhammanibbānavādī ca ‘‘ khīṇā jāti , vusitaṃ brahmacariyan ’’ ti ( mahāva .23; dī . ni .2.215; saṃ . ni .3.35) vacanato ,‘‘ natthi dāni punabbhavo ’’ ti ( mahāva .16) vacanato , diṭṭheva dhamme nirodhasamāpattidīpanato
M0.28 ca .Evaṃ tena tena pariyāyena tathā tathā veneyyajjhāsayānurūpaṃ vibhajitvā vadatīti vibhajjavādī bhagavāti .
Tatiyasaṅgītikathāvaṇṇanānayo .
Pupphanāmo sumanatthero .
Mahāpadumattheroti eke .
Mahiṃsakamaṇḍalaṃ andharaṭṭhan ti vadanti .
Dhammacakkhu nāma tayo maggā .
Sotāpattimagganti ca eke .
Pañcapi raṭṭhāni pañca cīnaraṭṭhāni nāma .
Rājagaheti deviyā katavihāre .
Silakūṭamhīti pabbatakūṭe .
Vaḍḍhamānan ti alaṅkaraṇacuṇṇaṃ .
Ariyadese atīva sammataṃ kira .
Ekarasena nāthakaraṇā iti damiḷā .
Sārapāmaṅgan ti uttamaṃ pāmaṅgaṃ .
Petavatthuādinā saṃvejetvā abhisamayatthaṃ saccasaṃyuttañca .
Meghavanuyyānaṃ nāma mahāvihāraṭṭhānaṃ .
‘‘ Dvāsaṭṭhiyā leṇesū ’’ ti pāṭho .
Dasabhātikan ti abhayakumārādayo dasa , te idha
V0.26 na vuttā .Vutthavasso pavāretvāti cātumāsiniyā pavāraṇāyāti attho .
Paṭhamapavāraṇāya vā pavāretvā ekamāsaṃ tattheva vasitvā kattikapuṇṇamāsiyaṃ avoca , aññathā ‘‘ puṇṇamāyaṃ mahāvīro ’’ ti vuttattā na sakkā gahetuṃ .
Mahāvīroti buddhopacārena dhātuyo vadati .
Jaṅghappamāṇan ti ‘‘ thūpassa jaṅghappamāṇan ’’ ti vadanti .
Mātulabhāgineyyā cūḷodaramahodarā .
Dharamānassa viya buddhassa rasmi sarasarasmi , rañño lekhāsāsanaṃ appesi , evañca mukhasāsanamavoca .
Doṇamattā magadhanāḷiyā dvādasanāḷimattā kira .
‘‘ Paricchinnaṭṭhāne chijjitvā ’’ ti pāṭho .
Sabbadisāhi pañca rasmiyo āvaṭṭetvāti pañcahi phalehi nikkhantattā pañca , tā pana chabbaṇṇāva .
Kattikajuṇhapakkhassa pāṭipadadivaseti juṇhapakkhassa paṭhamadivaseti attho .
Mahābodhiṭṭhāne parivāretvā ṭhitanāgayakkhādidevatākulāni .
Gopakā nāma rājaparikammino tathābhāvakiccā .
Tesaṃ kulānaṃ nāmantipi keci .
Udakādivāhā kāliṅgā .
Kāliṅgesu janapadesu jātisampannaṃ kulaṃ kāliṅgakulanti keci .
Paṭhamapāṭipadadivaseti dutiyauposathassa pāṭipadadivaseti attho .
Tattha ṭhitehi samuddassa diṭṭhattā taṃ ṭhānaṃ samuddasālavatthu .
Soḷasa jātisampannakulāni aṭṭha brāhmaṇāmaccakulāni .
Mahāariṭṭhatthero cetiyagirimhi
M0.29 pabbajito .Amaccassa pariveṇaṭṭhāneti sampatikālavasenāha .
Mahindatthero dvādasavassiko hutvā tambapaṇṇidīpaṃ sampatto , tattha dve vassāni vasitvā vinayaṃ patiṭṭhāpesi , dvāsaṭṭhivassiko hutvā parinibbuto .
Vinayo saṃvaratthāyāti vinayapiṭakaṃ , tassa pariyāpuṇanaṃ vā .
Yathābhūtañāṇadassanaṃ sappaccayanāmarūpapariggaho .
Maggādipaccavekkhaṇe asati antarā parinibbānaṃ nāma natthi sekkhassa maraṇaṃ vā , satiyeva hoti .
Tasmā āha ‘‘ vimuttiñāṇadassanan ’’ ti .
Anupādāparinibbānatthāyāti kañci dhammaṃ anupādāya aggahetvā īsakampi anavasesetvā parinibbānatthāyāti attho .
Upanisāti ‘‘ vinayo saṃvaratthāyā ’’ tiādikā kāraṇaparamparā .
Ettāvatā attahitanipphattiṃ dassetvā idāni parahitanipphattiṃ dassetuṃ ‘‘ etadatthaṃ sotāvadhānan ’’ ti āha .
Tassattho – attano vinayakathanaṃ vinayamantanañca uggahetuṃ paresaṃ sotassa odahanaṃ sotāvadhānaṃ .
Tato uggahitavinayakathāmantanānaṃ tesaṃ upanisā yathāvuttakāraṇaparamparā siddhāyevāti na puna dassitāti veditabbā .
Aññathā etadatthā upanisāti iminā vacaneneva anupādāparinibbānassa saṅgahitattā anupādāparinibbānato uddhaṃ sotāvadhānāsambhavato etadatthaṃ sotāvadhānanti ante na sambhavatīti niratthakaṃ bhaveyya , na ca niratthakaṃ parahitanipphattiyā mūlakāraṇadassanatthattāti veditabbaṃ .
Evaṃ
V0.27 yathā yathā yaṃ yaṃ , sambhaveyya padaṃ idha ;Taṃ taṃ tathā tathā sabbaṃ , payojeyya vicakkhaṇoti .
Bāhiranidānakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .