13. Kuladūsakasikkhāpadavaṇṇanā
431. Na kevalaṃ vihāro eva kīṭāgiri , sopi gāmo ‘‘ kīṭāgiri ’’ cceva vuccati .
Gāmañhi sandhāya parato ‘‘ na assajipunabbasukehi bhikkhūhi kīṭāgirismiṃ vatthabban ’’ ti vuttaṃ .
Ekasaṃvacchare dvikkhattuṃ vassati kira , taṃ sandhāya ‘‘ dvīhi meghehī ’’ ti vuttaṃ .
Samadhikan ti cha jane sandhāya .
Akatavatthun ti navaṃ aṭṭhuppattiṃ .
‘‘ Jābhisumanādigacchaṃ allānaṃ haritānaṃ evā ’’ ti likhitaṃ .
Bhūtagāmabījagāmabhedato panesa bhedo .
Vatatthāyāti vatiatthāya .
Yaṃkiñcīti sodakaṃ vā nirudakaṃ vā .
Ārāmādiatthāyāti vanarājikādiatthāya .
Mālāvaccharopanaṃ kuladūsakaṃyeva sandhāya , ganthanādisabbaṃ na sandhāya vuttanti .
Kathaṃ paññāyatīti ce ?
Taṃ dassetuṃ ‘‘ buddhena dhammo ’’ tiādi .
‘‘ Āveḷaṃ ābiḷan ’’ tipi pāṭho .
Gopphanan ti ganthanaṃ .
Veṭhiman ti taggatikameva .
Vedhimaṃ aññena kenaci pupphaṃ vedhetvā kataṃ
V0.185 .Kaṇṭakampi bandhitun ti ettha ‘‘ sayaṃ vijjhanatthaṃ na vaṭṭati .
Aññassatthāya vaṭṭatī ’’ ti vadanti .
Jālamayaṃ vitānaṃ jālavitānaṃ .
Pupphapaṭicchakaṃ gavakkhaṃ viya sachiddaṃ karonti .
Tālapaṇṇaguḷakan ti tālapaṇṇamayaṃ puna katampi paṭichijjakameva .
Dhammarajju cetiyaṃ vā bodhiṃ vā pupphappavesanatthaṃ āvijjhitvā
M0.208 baddharajju .‘‘ Kāsāvena baddhampi suttavākādīhi baddhaṃ bhaṇḍitasadisan ’’ ti likhitaṃ .
Aṃsabhaṇḍikaṃ pasibbake pakkhittasadisattā vedhimaṃ na jātaṃ , tasmā ‘‘ sithilabaddhassa antarantarā pakkhipituṃ na vaṭṭatī ’’ ti vadanti .
‘‘ Aññamaññaṃ aphusāpetvā anekakkhattumpi parikkhipituṃ vaṭṭatī ’’ ti vadanti .
Pūritan ti dīghato pasāretvā pūritaṃ .
Ghaṭikadāmaolambakoti ‘‘ yamakadāmaolambako ’’ ti likhitaṃ .
‘‘ Geṇḍukharapattadāmānaṃ paṭikkhittattā celādīhi katadāmampi na vaṭṭati akappiyānulomattā ’’ ti vadanti .
‘‘ Recakaṃ nāma tathālāsiyanāṭanaṭānaṃ naccan ’’ ti likhitaṃ .
Taṃ ‘‘ parivattantī ’’ ti vuttaṃ .
‘‘ Sāriyo nāma rutasunakhā siṅgālakammakuruṅgakeḷipane ṭhitā ’’ ti kira pāṭho .
‘‘ Nibujjhantī ’’ ti pāḷi .
432. Abalabalā di-padānaṃ uppaṭipāṭiyā .
Yathā pāmokkhānaṃ vasena sabbepi ‘‘ assajipunabbasukā ’’ ti vuttā , tathā pāmokkhappattasāvakassa vasena tadāyattavuttine sabbepi ‘‘ sāriputtā ’’ ti .
Tena vuttaṃ ‘‘ gacchatha tumhe sāriputtā ’’ ti .
433.‘‘ Gāme vā na vasitabban ’’ ti imināva tasmiṃ gāme aññattha na vasitabbanti siddhaṃ .
‘‘ Tasmiṃ vihāre vā ’’ ti kasmā vuttanti ce ?
Atthasabbhāvato .
Yasmiñhi gāme kuladūsakakammaṃ kataṃ , tasmiṃ gāme , yasmiṃ vihāre vasantena kuladūsanaṃ kataṃ , taṃ vihāraṃ ṭhapetvā aññasmiṃ vasituṃ na vaṭṭatīti dassanatthaṃ .
Taṃ kathanti ce ?
‘‘ Gāme vā na vasitabban ’’ ti vacanena yasmiṃ gāme kuladūsanakammaṃ kataṃ , tasmiṃ vihārepi vasituṃ na labbhatīti āpannaṃ , taṃ disvā ‘‘ tasmiṃ vihāre ’’ ti vuttaṃ , tena tasmiṃ gāme aññasmiṃ vasituṃ labbhatīti siddhaṃ .
‘‘ Tasmiṃ vihāre vasantenā ’’ ti iminā tasmiṃ gāme aññattha vasantena sāmantagāme piṇḍāya carituṃ vaṭṭatīti dīpitaṃ hoti .
Sāmantavihārepīti sāmantavihāro nāma tasmiṃyeva gāme tassa vihārassa sāmantavihāro ca tassa gāmassa sāmantavihāro cāti ubhayaṃ vuccati , etena tasmiṃ gāme aññattha vasantena tasmiṃ gāme piṇḍāya na caritabbaṃ .
Sāmantagāmepi piṇḍāya carituṃ vaṭṭati , puna yasmiṃ gāme kuladūsanakammaṃ kataṃ , tassa sāmantagāme kuladūsakavihārassa sāmantavatthuvihāre vasantena tasmiṃ gāmepi carituṃ vaṭṭati .
Yasmiṃ
V0.186 sāmantagāme kuladūsakaṃ na kataṃ , tasmimpi carituṃ vaṭṭati , neva vihāreti adhippāyo .‘‘ Na
M0.209 nagare caritun ’’ ti vuttattā aññasmiṃ vihāre tasmiṃ gāme vasituṃ vaṭṭatīti dīpitaṃ hotīti eke .Gaṇṭhipadesu pana vicāraṇā eva natthi , tasmā suṭṭhu vicāretvā kathetabbaṃ .
436-7.
Dāpetuṃ na labhanti , pupphadānañhi siyā .
Tasseva na kappatīti ettha yāguādīni ānetvā ‘‘ dadantū ’’ ti icchāvasena vadati ce , sabbesaṃ na kappati , kevalaṃ pana suddhacittena attānaṃ vā paresaṃ vā anuddisitvā ‘‘ ime manussā dānaṃ datvā puññaṃ pasavantū ’’ ti vadantassa tasseva na kappati yāguādīnaṃ paccayapaṭisaṃyuttakathāya uppannattā .
Mahāaṭṭhakathāyampi ‘‘ pañcannampi sahadhammikānan ’’ ti visesetvā avuttattā atthato sayamevāti apare .
Ācariyā pana ‘‘ yathā mahāpaccariyaṃ , kurundiyañca ‘ tassevā ’ ti visesetvā vuttaṃ , evaṃ mahāaṭṭhakathāyaṃ visesetvā na vuttaṃ , tasmā sabbesaṃ na kappatī ’’ ti vadanti .
Kuladūsakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Terasakakaṇḍavaṇṇanā niṭṭhitā .