Issues
Select Version
Vajirabuddhi-ṭīkā
Vajirabuddhi-ṭīkā

1. Cīvaravaggo

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

1. Cīvaravaggo

1. Paṭhamakathinasikkhāpadavaṇṇanā
459. SamitāvinātiM0.214V0.191 samitā ’ nena kilesāti samitāvī , tena samitāvinā .
‘‘ Tīṇi cīvarānī ’’ ti vattabbe ‘‘ ticīvaran ’’ ti vuttaṃ .
Saṅkhyāpubbo digunekavacananti ettha lakkhaṇaṃ veditabbaṃ .
Taṃ pana adhiṭṭhitassapi anadhiṭṭhitassapi nāmaṃ ‘‘ ekarattampi ce bhikkhu ticīvarena vippavaseyyā ’’ tiādīsu ticīvarādhiṭṭhānena adhiṭṭhitassa nāmaṃ .
‘‘ Anujānāmi , bhikkhave , ticīvaraṃ adhiṭṭhātun ’’ ti ( mahāva .358) ettha anadhiṭṭhitassa nāmaṃ , idha tadubhayampi sambhavati .
‘‘ Bhagavatā bhikkhūnaṃ ticīvaraṃ anuññātaṃ hotī ’’ ti ettha adhiṭṭhitameva .
‘‘ Aññeneva ticīvarena gāmaṃ pavisantī ’’ ti ettha anadhiṭṭhitameva .
Ekasmiṃyeva hi cīvare ticīvarādhiṭṭhānaṃ ruhati , na itarasmiṃ pattādhiṭṭhānaṃ viya , tasmā itaraṃ atirekaṭṭhāne tiṭṭhati .
Tena vuttaṃ ‘‘ kathañhi nāma chabbaggiyā bhikkhū atirekacīvaraṃ dhāressantī ’’ tiādi .
460-1.
Paṭhamapaññattiyā panettha ekarattampi atirekacīvaraṃ dhāreyya , nissaggiyaṃ vuttaṃ hoti , tato paraṃ ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , dasāhaparamaṃ atirekacīvaraṃ dhāretuṃ .
Evañca pana , bhikkhave , imaṃ sikkhāpadaṃ uddiseyyātha ‘ dasāhaparamaṃ atirekacīvaraṃ dhāretabbaṃ , taṃ atikkāmayato nissaggiyaṃ pācittiyan ’’’ ti evaṃ bhagavā paripuṇṇaṃ sikkhāpadaṃ paññāpesi .
Atha pacchimabodhiyaṃ ajātasattukāle kathinaṃ anuññātaṃ , tato paṭṭhāya bhikkhū idaṃ sikkhāpadaṃ ‘‘ niṭṭhitacīvarasmiṃ bhikkhunā ubbhatasmiṃ kathine dasāha … pe … pācittiyan ’’ ti uddisanti , esa nayo dutiyatatiyakathinesupi .
Tathāpi kaṅkhāvitaraṇiyaṃ ( kaṅkhā . aṭṭha . kathinasikkhāpadavaṇṇanā )‘‘ dasāhaparamantiV0.192 ayamettha anupaññattī ’’ ti ettakaṃyeva vuttaṃ , tasmā ‘‘ niṭṭhitacīvarasmiṃ bhikkhunā ubbhatasmiṃ kathine ’’ ti vacanaṃ na paññatti , na ca anupaññattīti siddhaṃ .
Na hi paññattivatthusmiṃ , anupaññattivatthumhi vā kathinādhikāro dissatīti yathāvuttanayova sāroti niṭṭhamettha gantabbaṃ .
Athāpi siyā ‘‘ kathinassuppattikālato paṭṭhāya bhagavato vacanaṃ anupaññattibhāvena vuttan ’’ ti .
Yadi evaṃ dve anupaññattiyo siyuṃ , tato parivāre ( pari .24)‘‘ ekāM0.215 anupaññattī ’’ tivacanavirodho .
Apica yathāvuttanayadīpanatthaṃ idha taṃ vacanaṃ paṭhamapaññattikāle avatvā pacchā vuttaṃ .
Ettha sādhitattā dutiyatatiyesu pacchā vuttapaṭhamapaññattīsu evaṃ vuttaṃ .
Aññathā tatthapi taṃ vacanaṃ pacchā vattabbaṃ siyā .
Anugaṇṭhipade pana ‘‘ pacchā vuttabhāvaṃ sandhāya niṭṭhitacīvarasmintiādīsu anupaññattī ’’ ti vuttaṃ .
Sekkhaputhujjanānaṃ pemaṃ , arahantānaṃ gāravo .
Dasamaṃ vā navamaṃ vāti ettha bhummatthe upayogavacanaṃ .
462-3.
Niṭṭhitacīvarasmin ti idaṃ kevalaṃ cīvarapalibodhābhāvamattadīpanatthaṃ vuttaṃ , tasmā ‘‘ naṭṭhaṃ vā vinaṭṭhaṃ vā daḍḍhaṃ vā cīvarāsā vā upacchinnā ’’ ti vuttaṃ .
Yadi dasāhaparamaṃ dhāretabbacīvaradassanatthaṃ vuttaṃ siyā , naṭṭhādikaṃ so dhāreyya .
Dhāraṇañcettha ṭhapanaṃ , paribhogo vā .
Taṃ dvayaṃ katepi yujjati , akatepi yujjati , tasmā ‘‘ kataṃ vā hotī ’’ tipi na vattabbaṃ .
Na hi katameva atikkāmayato nissaggiyanti , tasmā yaṃ cīvaraṃ upādāya ‘‘ niṭṭhitacīvarasmin ’’ ti vuttaṃ .
Tampi ubbhatasmiṃ kathine dasāhaparamaṃ kālaṃ dhāretabbanti attho na gahetabbo .
Tañhi cīvaraṃ santañce , ubbhatasmiṃ kathine ekadivasampi parihāraṃ na labbhati .
Apica ‘‘ cīvaraṃ nāma vikappanupagaṃ pacchiman ’’ ti vuttaṃ .
Tattha ca kataṃ nāma hoti , tasmāpi na taṃ sandhāya dhāretabbanti vuttanti veditabbaṃ asambhavato .
Anugaṇṭhipade panetaṃ vuttaṃ ‘‘ tattha siyā – tassa bhikkhuno cīvaraṃ naṭṭhādīsu aññataraṃ yadi bhaveyya , katamaṃ cīvaraṃ dasāhaparamaṃ dhāreyya .
Yasmā dhāretabbacīvaraṃ natthi , tasmā atthuddhāravasena karaṇapalibodhadassanatthaṃ ‘ naṭṭhaṃ vā ’ tiādipadāni vuttāni .
Ayaṃ panattho ‘ naṭṭhaṃ vā ’ tiādinā nayena vuttacīvarānaṃ aññatarasmiṃ cīvare asati gahetabbo , sati taṃ dasāhaparamaṃ atikkāmayato nissaggiyaṃ .
Esa nayo sabbattha .
‘ Kataṃ vā hotī ’ ti vuttacīvaramevādhippetaṃ .
Kasmā pana katacīvaraṃ imasmiṃ atthe adhippetanti na vuttanti ce ?
Pākaṭattā .
Kathaṃ ?
Naṭṭhavinaṭṭhacīvarādīnaṃ dhāraṇassa abhāvato katacīvarameva idhādhippetanti pākaṭaṃ .
Yathā kiṃ ?
Yathā paṭhamāniyate methunakāyasaṃsaggarahonisajjānamevāgatattā sotassa raho atthuddhāravasenaV0.193 vuttoti pākaṭo , tasmā ‘ cakkhussa raho itarasmiṃ atthe adhippeto ’ ti na vutto .
Evaṃsampadamidanti veditabbaṃ .
‘ Kataṃ vā hotī ’ ti idaṃ na vattabbaṃ , kasmā ?
Akataṃ atikkāmayatopi nissaggiyattā , kiñcāpi nissaggiyaṃ hotiM0.216 , idha pana ticīvarādhiṭṭhānamadhippetaṃ .
Tasmiṃ ticīvarādhiṭṭhāne akataṃ , arajitaṃ , akappiyakatañca ‘ imaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī ’ tiādinā nayena adhiṭṭhātuṃ na vaṭṭati , tadatthadīpanatthaṃ ‘ kataṃ vā hotī ’ ti vuttaṃ .
Itarathā ‘ niṭṭhitacīvarasmiṃ paṭiladdhe ’ ti vadeyya , evaṃ sante ticīvaraṃ dasāhaṃ atikkāmayato nissaggiyanti kathaṃ paññāyatīti ce ?
Vacanappamāṇato .
‘ Anujānāmi , bhikkhave , ticīvaraṃ adhiṭṭhātuṃ na vikappetun ’ ti vuttattā idhāpi ‘ atirekacīvaraṃ nāma anadhiṭṭhitan ’ ti ettakameva vattabbaṃ siyā .
Yasmā ‘ kataṃ vā hotī ’ ti vacanena idhādhippetacīvarena saddhiṃ sesampi dasāhaparamato uttari dhāretuṃ na labbhatīti anujānanto ‘ atirekacīvaraṃ nāma anadhiṭṭhitaṃ avikappitan ’ ti āha .
Tattha siyā – yathā ‘ avikappitan ’ ti atthuddhāravasena vuttaṃ , tathā ‘ vikappanupagaṃ pacchiman ’ tipi .
Kasmā ?
Yasmā ticīvarameva dasāhaparamaṃ dhāretabbaṃ ‘ niṭṭhitacīvarasmin ’ tiādianupaññattivasena .
Itarathā ekāhātikkamepi nissaggiyaṃ hoti ‘ yo pana , bhikkhu , atirekacīvaraṃ dhāreyya , nissaggiyaṃ pācittiyan ’ ti vacanato .
Na ticīvarato aññampi cīvaraṃ dasāhaparamaṃ dhāretabbaṃ , tato paraṃ nissaggiyaṃ ‘ antodasāhan ’ ti vuttattā .
Yathāha ‘ anāpatti antodasāhaṃ adhiṭṭheti , vikappetī ’ ti , itarathā ‘ antodasāhaṃ adhiṭṭhetī ’ ti vacanamattameva bhaveyya , tasmā aṭṭhakathāyaṃ vuttanayeneva attho gahetabbo .
Idaṃ sabbaṃ apare vadantī ’’ ti .
Ettha antokathine uppannacīvaraṃ katameva santañce , dasāhaparamaṃ dhāretabbanti idañcimassa sādhanatthaṃ vuttavacanañca parato idheva vuttavicāraṇāya yathāvuttayuttiyā ca virujjhatīti na gahetabbaṃ .
Idheva vuttavicāraṇā nāma –
‘‘ sve kathinuddhāro bhavissatī ’’ ti ajja uppannacīvaraṃ tadaheva anadhiṭṭhahantassa aruṇuggamane nissaggiyaṃ .
Kasmā ?
‘‘ Niṭṭhitacīvarasmin ’’ tiādinā sikkhāpadassa vuttattā .
Antokathine atirekadasāhampi parihāraṃ labhati , kathinato uddhaṃ ekadivasampi na labhati .
Yathā kiṃ ?
Yathā atthatakathino saṅgho atthatadivasato paṭṭhāya yāva ubbhārā ekadivasāvasesepi kathinubbhāre ānisaṃsaṃ labhati , punadivase na labhati .
Sace satisammosā bhājanīyacīvaraṃ na bhājitaṃ , punadivase anatthatakathinānampi sādhāraṇaṃ hoti .
Divasā ce sāvasesā , atthatakathinasseva saṅghassa pāpuṇāti , evameva atthatadivasato paṭṭhāya yāva ubbhārā anadhiṭṭhitaṃ avikappitaṃ vaṭṭati anuññātadivasabbhantarattā .
KathinadivasoM0.217 gaṇanupago hoti , ubbhatadivasato paṭṭhāya dasāhaparamaṃ kālaṃ uppannacīvaraṃ parihāraṃ labhati , tatoV0.194 paraṃ na labhati .
Kasmā ?
‘‘ Anujānāmi , bhikkhave , dasāhaparamaṃ atirekacīvaraṃ dhāretun ’’ ti vacanato .
Antokathinepi ekādase aruṇuggamane nissaggiyappasaṅgaṃ ‘‘ niṭṭhitacīvarasmiṃ ubbhatasmiṃ kathine ’’ ti ayaṃ anupaññatti vāretvā ṭhitā , na ca te divase adivase akāsīti .
Tathā tatiyakathine ca vicāritaṃ ‘‘ niṭṭhitacīvarasmiṃ bhikkhunā ubbhatasmiṃ kathine bhikkhuno paneva akālacīvaraṃ uppajjeyyā ’ ti vadantena bhagavatā yaṃ mayā heṭṭhā paṭhamasikkhāpade ‘ dasāhaparamaṃ atirekacīvaraṃ dhāretabban ’ ti anuññātaṃ , tampi kathinamāsato bahi uppannameva , na antoti dīpitaṃ hotī ’’ ti ca ,‘‘‘ kālepi ādissa dinnaṃ etaṃ akālacīvaran ’ ti ( pārā .500) vacanato kathinubbhārato uddhaṃ dasāhaparihāraṃ na labhatīti dīpitaṃ hoti , tehi saddhiṃ puna kathinubbhārato uddhaṃ pañca divasāni labhatīti pasaṅgopi ‘ niṭṭhitacīvara … pe … khippameva kāretabban ’ ti akālacīvarassa uppattikālaṃ niyametvā vuttattā vārito hoti .
Tadubhayena kathinabbhantare uppannacīvaraṃ kathinubbhārato uddhaṃ ekadivasampi parihāraṃ na labhatīti siddhaṃ hotī ’’ ti ca .
Tasmā duvidhampetaṃ vicāraṇaṃ sandhāya amhehi ‘‘ idheva vuttavicāraṇāya yathāvuttayuttiyā ca virujjhatīti na gahetabban ’’ ti vuttanti veditabbaṃ .
Etthāha –
‘‘ niṭṭhitacīvarasmiṃ ubbhatasmiṃ kathine ’’ ti idaṃ bhummaṃ kiṃ cīvarassa uppatti niyameti , udāhu dhāraṇaṃ , udāhu ubhayanti , kiñcettha , yadi uppattiṃ niyameti , pacchimakattikamāse eva ubbhatasmiṃ kathine uppannacīvaraṃ tato paṭṭhāya dasāhaṃ dhāretabbaṃ aniṭṭhitepi tasmiṃ māseti āpajjati .
Atha dhāraṇaṃ niyameti , antokathine uppannacīvaraṃ ubbhatepi dasāhaparamaṃ dhāretabbanti āpajjati .
Atha ubhayaṃ niyameti , tatiyakathine viya visesetvā vattabbanti ?
Vuccate – kāmaṃ ubhayaṃ niyameti , na pana visesane payojanaṃ atthi .
Yaṃ antokathine uppannacīvaraṃ sandhāya ‘‘ niṭṭhitacīvarasmin ’’ ti vuttaṃ , na taṃ sandhāya ‘‘ dhāretabban ’’ ti vuttaṃ , sādhitañhetaṃ .
‘‘ Kataṃ vā hotī ’’ tiādivacanato tadatthasiddhi , tena puna visesane payojanaṃ natthi , na hi katameva nissaggiyaṃ karoti , na ca naṭṭhādikaṃ dhāretuṃ sakkāti .
Yena vā adhippāyena bhagavatā idaṃ sikkhāpadaṃ paññattaṃ , soM0.218 adhippāyo tatiyakathine pakāsitoti veditabbo .
Kasmā tattha pakāsitoti ce ?
Visesavidhānadassanādhippāyato .
Visesavidhānañhi ‘‘ no cassa pāripūrī ’’ tiādi .
Tatthāpi ‘‘ cīvaraṃ uppajjeyyā ’’ ti avatvā ‘‘ akālacīvaraṃ uppajjeyyā ’’ ti visesanena ubbhatepi kathine kālacīvaraṃ atthīti dīpeti .
Kiñcetaṃ ?
Pacchimakattikamāse uppannacīvaraṃ , teneva tattha ‘‘ anatthate kathine ekādasamāse uppannan ’’ ti vuttaṃ , tasmā uppattiniyame vuttadosābhāvasiddhi .
YañcaV0.195 tattha ‘‘ kālepi ādissa dinnaṃ etaṃ akālacīvaraṃ nāmā ’’ ti vuttaṃ , tassa dve atthavikappā .
Ādesavasena ‘‘ akālacīvaran ’’ ti laddhasaṅkhyampi kāle uppannattā kālaparihāraṃ labhati , pagevānādesanti ayaṃ paṭhamo vikappo uppattiniyame vuttadosābhāvameva upatthambheti .
Tathā ādesavasena akālacīvarasaṅkhyaṃ gataṃ cīvarakāle uppannattā cīvarakālato paraṃ dasāhaparihāraṃ na labhati , pagevānādesanti ayaṃ dutiyo dhāraṇaniyame vuttadosābhāvameva upatthambheti .
Yadi evaṃ ādesavasena akālacīvarassa akālacīvaratā kimatthikāti ce ?
Saṅghuddesikassa tassa atthatakathinassapi bhikkhusaṅghassa sādhāraṇabhāvatthikāti veditabbā .
Apica puggalassa kathinadivasāpi divasāva .
Evaṃ gaṇanupagattā akālacīvarasaṅkhayāpaṭilābhānubhāvena ‘‘ ubbhatasmiṃ kathine ’’ ti vacanāpekkhassa anissaggiyattā tadanulomattā ‘‘ kālacīvarassapī ’’ ti evaṃ sabbathā catubbidhaṃ ettha vacananti veditabbaṃ .
Apica atthi ekaccena kathinuddhārena ubbhate kathine uppannaṃ ekaccassa bhikkhuno kālacīvaraṃ hoti , ekaccassa akālacīvaraṃ , taṃ sīmātikkantassa , no ubbhāragataṃ .
Taṃ dvinnaṃ vasena ubbhate uppannaṃ ṭhapetvā itaresaṃ aññatarena ubbhate uppannanti veditabbaṃ .
Tañhi yassa ubbhataṃ , tassa akālacīvaraṃ , itarassa kālacīvaraṃ .
Tathā atthi ekaccena kathinuddhārena ubbhate kathine uppannaṃ sabbassapi akālacīvarameva hoti .
Taṃ yathāṭhapitaṃ veditabbaṃ .
Tathā atthi ubbhatasmiṃ kathine uppannaṃ ṭhapetvā vassānassa pacchime māse uppannaṃ .
Tathā atthi ubbhatasmiṃ kathine uppannaṃ akālacīvaraṃ , taṃ hemante , gimhe vā uppannanti veditabbaṃ .
Evaṃ puggalakālabhedato bahuvidhattā uppannassa ‘‘ ubbhatasmiṃ kathine uppannan ’’ ti na vuttanti veditabbaṃ .
Anekaṃsikattā imampi atthavikappaṃM0.219 dassetuṃ ‘‘ ubbhatasmiṃ kathineti bhikkhuno kathinaṃ ubbhataṃ hotī ’’ ti .
Ettāvatā siddhepi ‘‘ aṭṭhannaṃ mātikānaṃ aññatarāyā ’’ tiādi vuttaṃ .
‘‘ Dhārayāmī ’’ ti bhikkhunīvibhaṅge āgatoti vattabbo .
‘‘ Evan ’’ ti vacanena vacanabhedo tattha natthīti vuttaṃ hoti .
‘‘ Vikappanupagaṃ pacchiman ’’ ti idaṃ sabbasaṅgāhikattā vuttaṃ .
‘‘ Adhiṭṭhānupagaṃ pacchiman ’’ ti asabbasaṅgāhikaṃ .
Na hi yattakaṃ saṅghāṭi adhiṭṭhānupagaṃ pacchimaṃ , tattakaṃ antaravāsakādi adhiṭṭhānupagaṃ pacchimaṃ hoti adhiṭṭhānassa bahuvidhattā .
Na evaṃ vikappanāya bhedo tassā ekavidhattāti veditabbaṃ .
‘‘ Ekādase aruṇuggamane nissaggiyan ’’ ti antimaṃ ṭhapetvā tato purimatarasminti attho veditabbo .
Antimaṃ nāma aparakattikāya paṭhamāruṇuggamanaṃ .
Tañhi kālattā nissaggiyaṃ na karoti , tenevāha accekacīvarasikkhāpadaṭṭhakathāyaṃ ‘‘ chaṭṭhito paṭṭhāya pana uppannaṃ anaccekacīvarampi paccuddharitvā ṭhapitacīvarampi etaṃ parihāraṃ labhatiyevā ’’ ti ( pārā . aṭṭha .2.646-9).
ImaṃyevaV0.196 nayaṃ sandhāya ‘‘ accekacīvarassa anatthate kathine ekādasadivasādhiko māso , atthate kathine ekādasadivasādhikā pañca māsā , tato paraṃ ekadivasampi parihāro natthī ’’ ti tatthevāha .
Imasmiṃ naye siddhe anaccekacīvaraṃ dvādasāhe na labhatīti siddhameva hoti .
Tato ‘‘ anaccekacīvare anaccekacīvarasaññī , anāpattī ’’ ti ( pārā .650) ettha accekacīvarasadise aññasmiṃ anadhiṭṭhiteti siddhaṃ hoti .
Tattha pana ‘‘ pañca māsā ’’ ti ukkaṭṭhaparicchedavacanaṃ .
Vassikasāṭikañca avassikasāṭikabhāvaṃ patvā ekādasamāse parihāraṃ labhatīti veditabbaṃ .
Dasāhātikkantaṃ nissaggiyan ti ettha āpattivuṭṭhāne ‘‘ dasāhappaṭicchannaṃ pakkhaatirekapakkhamāsaatirekamāsapaṭicchannan ’’ tiādivacanabhedo viya , na idha vacanabhedo , tasmā saṃvaccharātikkantampi dasāhātikkantameva nāma , tathā dutiyakathinepi saṃvaccharavippavutthampi rattivippavutthameva .
Tatiye saṃvaccharātikkantampi māsātikkantameva nāmāti veditabbaṃ .
‘‘ Anadhiṭṭhite adhiṭṭhitasaññī nissaggiyaṃ pācittiyan ’’ ti idamekassa tikapācittiyassa ādipadadīpanaṃ .
Esa nayo avikappitetiādīsupi , tasmā ettha aṭṭhasu tikacchedesu ekaṃ vitthāretvā itaresaṃ ekekamādipadaṃ vitthārehvā dve dve bhagavatāvaM0.220 saṅkhittattāti bahūsupi tikacchedesu sambhavantesu eko eva vuccati ,‘‘ ayaṃ vinayassa dhammatā ’’ ti vadanti .
Dukkaṭavāresu pana ekaṃ dukkaṭaṃ vitthāretvā sesāni satta tatheva saṅkhittāni .
Tathā antimantimo ekeko anāpattikoṭṭhāsoti veditabbaṃ .
Anāpatti antodasāhanti ayaṃ saṅkhepattho – taṃ dasāhaparamaṃ dhāretabbaṃ .
Taṃ atirekacīvaraṃ yathāsakaṃ adhiṭṭhānaṃ antodasāhaṃ adhiṭṭheti vā vikappeti vā vissajjeti vā attano dhammatāya nassati vā vinassati vā ḍayhati vā añño vā taṃ acchinditvā gaṇhāti vissāsanto vā gaṇhāti pācittiyato anāpatti .
Dukkaṭato pana siyā āpatti siyā anāpatti saññābhedena .
Antimānaṃ panettha dvinnaṃ padānaṃ vasena anacchinne acchinnasaññī nissaggiyaṃ pācittiyaṃ .
Avissāsaggāhe vissāsaggāhasaññī nissaggiyaṃ pācittiyantiādikā dve tikapācittiyā , dve ca dukkaṭā saṅkhittāti veditabbā .
Ettha hi yadi antodasāhaṃ adhiṭṭheti , dasāhaparamaṃ aruṇaṃ atikkamitvā tassa divasabhāge adhiṭṭhahatīti veditabbaṃ .
Ayaṃ tāva pāḷivinicchayo .
Aṭṭhakathāyaṃ pana ito garukatarānītiādimhi ayaṃ codanāpubbaṅgamo vinicchayo – gaṇṭhipadeV0.197 panassa ito nissaṭṭhacīvaradānato garukampi ñattidutiyakammaṃ yathā apalokanena karonti , evamidaṃ ñattiyā kattabbampi pakativacanena vaṭṭatīti .
Yadi evaṃ parivāre kammavaggassa aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ ñattikammampi ekaṃ ñattiṃ ṭhapetvāva kātabbaṃ , apalokanakammādivasena na kātabban ’’ ti ( pari . aṭṭha .482) yaṃ vuttaṃ , tena virujjheyya .
Tenetaṃ vuccati ‘‘ tesaṃ etaṃ anuloman ’’ ti , tasmā anulomanayeneva taṃ vuttaṃ .
Niyamaṃ pana yathā dvinnaṃ pārisuddhiuposatho vinā ñattiyā hoti , evaṃ dvinnaṃ nissaṭṭhacīvaradānampīti vadāma , tasmā ‘‘ āyasmato demā ’’ ti vattuṃ vaṭṭati .
Kathaṃ panetaṃ ñātabbanti ?
Tadanulomattāti .
Ekadevedaṃ ñattikammaṃ apalokanenāpi kātuṃ vaṭṭatīti sādhananti veditabbanti ācariyo .
Anugaṇṭhipade panettha codanaṃ katvā ‘‘ etaṃ sādhitaṃ .
Ñattikammaṃ ekaṃ ñattiṃ ṭhapetvāva kātabban ’’ ti pāḷiyā āgataṃ sandhāya vuttaṃ , idaṃ pana pāḷiyaṃ nāgataṃ , lesato āharitvā vuttanti katvā etaṃ apalokanenāpi vaṭṭatīti .
468. EsaM0.221 nayoti aññesaṃ cīvaresu upacikādīhi khāyitesu mamapi khāyitānītiādi .
‘‘ Aññena kataṃ … pe … sādhakan ’’ ti vacanato samānajātikaṃ , ekatthajātikañca tatiyakathinaṃ paṭhamasamānamevāti siddhaṃ hoti .
469. Ticīvaraṃ adhiṭṭhātun ti ettha ticīvaraṃ ticīvarādhiṭṭhānena adhiṭṭhātabbayuttakaṃ , yaṃ vā ticīvarādhiṭṭhānena adhiṭṭhātuṃ avikappetuṃ anujānāmi , tassa adhiṭṭhānakālaparicchedābhāvato sabbakālaṃ icchantassa adhiṭṭhātuṃyeva anujānāmi , taṃ kālaparicchedaṃ katvā vikappetuṃ nānujānāmi .
Sati pana paccaye yadā tadā vā paccuddharitvā vikappetuṃ vaṭṭatīti ‘‘ anāpatti antodasāhaṃ adhiṭṭheti , vikappetī ’’ ti vacanato siddhaṃ hotīti vuttametaṃ .
Vassikasāṭikaṃ tato paraṃ vikappetuṃyeva nādhiṭṭhātuṃ .
Vatthañhi katapariyositaṃ antocatumāse vassānadivasaṃ ādiṃ katvā antodasāhe adhiṭṭhātuṃ anujānāmi , catumāsato uddhaṃ attano santakaṃ katvā ṭhapitukāmena vikappetuṃ anujānāmīti attho .
Sugatacīvarato ūnakan ti tiṇṇampi cīvarānaṃ ukkaṭṭhaparicchedo .
‘‘ Ticīvaraṃ pana parikkhāracoḷaṃ adhiṭṭhātuṃ vaṭṭatī ’’ ti vāde pana sati tathārūpapaccaye vaṭṭati .
Yathā sati paccaye vikappetuṃ vaṭṭatīti sādhitametaṃ , pageva aññena adhiṭṭhānena adhiṭṭhātuṃ .
‘‘ Antodasāhaṃ adhiṭṭheti , vikappetī ’’ ti aniyamato vuttanti saṅghāṭi , uttarāsaṅgo , antaravāsakanti adhiṭṭhitānadhiṭṭhitānaṃ samānameva nāmaṃ .
‘‘ Ayaṃ saṅghāṭī ’’ tiādīsu ( mahāva .126) hi anadhiṭṭhitā vuttā .
‘‘ Ticīvarena vippavaseyyā ’’ ti ettha adhiṭṭhitā vuttā .
Sāmantavihāre vāti gocaragāmato vihāreti dhammasiritthero .
Dūratarepi labbhatevātiV0.198 ācariyo .
Anugaṇṭhipade pi ‘‘ sāmantavihāre vāti desanāsīsamattaṃ , tasmā ṭhapitaṭṭhānaṃ sallakkhetvā dūre ṭhitampi adhiṭṭhātabban ’’ ti vuttaṃ .
Sāmantavihāro nāma yattha tadaheva gantvā nivattituṃ sakkā .
Rattivippavāsaṃ rakkhantena tato dūre ṭhitaṃ adhiṭṭhātuṃ na vaṭṭati , evaṃ kira mahāaṭṭhakathāyaṃ vuttanti .
Keci ‘‘ cīvaravaṃse ṭhapitaṃ añño parivattitvā nāgadante ṭhapeti , taṃ ajānitvā adhiṭṭhahantassapi ruhati cīvarassa sallakkhitattā ’’ ti vadanti .
Adhiṭṭhahitvāti parikkhāracoḷādivasena .
Mahantataramevātiādi sabbādhiṭṭhānasādhāraṇalakkhaṇaṃM0.222 .
Tattha puna adhiṭṭhātabbamevāti adhiṭṭhitacīvarassa ekadesabhūtattā .
Anadhiṭṭhitañce , adhiṭṭhitassa appabhāvena ekadesabhūtaṃ adhiṭṭhitasaṅkhyameva gacchati .
Tathā adhiṭṭhitañce , anadhiṭṭhitassa ekadesabhūtaṃ anadhiṭṭhitasaṅkhyaṃ gacchatīti hi lakkhaṇaṃ , na kevalañcettha dutiyapaṭṭameva , tatiyapaṭṭādikampi .
Yathāha ‘‘ anujānāmi … pe … utuddhaṭānaṃ dussānaṃ catugguṇaṃ saṅghāṭiṃ … pe … paṃsukūle yāvadatthan ’’ ti ( mahāva .348).
Avasesā bhikkhūti vakkhamānakāle nisinnā bhikkhū .
Tasmā vaṭṭatīti yathā ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , ticīvaraṃ adhiṭṭhātuṃ na vikappetun ’’ ti vuttaṃ , evaṃ parikkhāracoḷampi vuttaṃ , na tassa ukkaṭṭhaparicchedo vutto , na ca saṅkhyāparicchedo , tasmā tīṇipi cīvarāni paccuddharitvā ‘‘ imāni cīvarāni parikkhāracoḷāni adhiṭṭhāmī ’’ ti adhiṭṭhahitvā paribhuñjituṃ vaṭṭatīti attho .
‘‘ Nidhānamukhametan ’’ ti kathaṃ paññāyatīti ce ?
‘‘ Tena kho pana samayena bhikkhūnaṃ paripuṇṇaṃ hoti ticīvaraṃ , attho ca hoti parissāvanehipi thavikāhipī ’’ ti etasmiṃ vatthusmiṃ ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , parikkhāracoḷan ’’ ti ( mahāva .358) anuññātattā .
Bhikkhūnañca ekameva parissāvanaṃ , thavikā vā vaṭṭati , na dve vā tīṇi vāti paṭikkhepābhāvato vikappanupagapacchimappamāṇāni , atirekappamāṇāni vā parissāvanādīni parikkhārāni kappantīti siddhaṃ .
Yadi evaṃ ‘‘ yaṃnūnāhaṃ bhikkhūnaṃ cīvare sīmaṃ bandheyyaṃ mariyādaṃ ṭhapeyyan ’’ ti ( mahāva .346) vacanavirodhoti ce ?
Na , anusandhiyā ajānanato , virodhato ca .
Kiṃ vuttaṃ hoti ?
Cīvarakkhandhake ( mahāva .326 ādayo ) paṭhamaṃ gahapaticīvaraṃ anuññātaṃ , tato pāvārakosiyakojavakambalādi .
Tato ‘‘ tena kho pana samayena saṅghassa uccāvacāni cīvarāni uppannāni honti .
Atha kho bhikkhūnaṃ etadahosi ‘ kiṃ nu kho bhagavatā cīvaraṃ anuññātaṃ , kiṃ ananuññātan ’’’ ti etasmiṃ vatthusmiṃ ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , cha cīvarāni khoman ’’ tiādinā ( mahāva .339) kappiyacīvarajāti anuññātā , na pana saṅkhyāpamāṇaṃ .
Tato ‘‘ addasa bhagavā … pe … sambahule bhikkhū cīvarehi ubbhaṇḍite sīsepi cīvarabhisiṃ karitvā khandhepi cīvarabhisiṃ karitvāV0.199 kaṭiyāpi cīvarabhisiṃ karitvā āgacchante , disvāna bhagavato etadahosi … pe … yepi kho te kulaputtā imasmiṃ dhammavinaye sītālukā sītabhīrukā , tepi sakkontiM0.223 ticīvarena yāpetuṃ , yaṃnūnāhaṃ bhikkhūnaṃ cīvare sīmaṃ bandheyyaṃ mariyādaṃ ṭhapeyyaṃ ticīvaraṃ anujāneyyan ’’ ti ( mahāva .346) cīvaraṃ anuññātaṃ , tañca kho ekameva .
Chabbaggiyā pana micchā gahetvā bahūni parihariṃsu .
Tāni nesaṃ atirekaṭṭhāne ṭhitāni honti .
Tato ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , dasāhaparamaṃ atirekacīvaraṃ dhāretun ’’ ti ( mahāva .347) anuññātaṃ , tenetaṃ paññāyati .
Atirekāni bahūni cīvarāni te parihariṃsu ,‘‘ tāni dasāhaparamameva dhāretuṃ anujānāmi , na tamevekan ’’ ti vadantena yā pubbe ticīvarādhiṭṭhānasaṅkhātā cīvare sīmābaddhā , mariyādā ca ṭhapitā , tāya satipi ticīvarabāhullapariharaṇakkamo dassito divasaparicchedavasena .
Tato paraṃ ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , atirekacīvaraṃ vikappetun ’’ ti ( mahāva .347) anujānantena vināpi divasaparicchedena atirekacīvarapariharaṇakkamo dassitoti dvepi tāni nidhānamukhānīti siddhaṃ .
Tathā parikkhāracoḷādhiṭṭhānampi siyā , aññathā itaracīvarādhiṭṭhānānujānanavirodho siyā sīmāmariyādaṭṭhapanavirodhato .
Ticīvarādhiṭṭhānapaññattiyeva ticīvaramariyādā hoti .
Tena vuttaṃ ‘‘ pāṭekkaṃ nidhānamukhametan ’’ ti .
‘‘ Paṭhamaṃ ticīvaraṃ ticīvarādhiṭṭhānena adhiṭṭhātabbaṃ , puna pariharituṃ asakkontena paccuddharitvā parikkhāracoḷaṃ adhiṭṭhātabbaṃ , na tveva āditova idaṃ vuttan ’’ ti vuttaṃ .
‘‘ Yathā ticīvaraṃ pariharituṃ asakkontassa gilānassa vippavāsasammuti anuññātā , agilānassapi sāsaṅkasikkhāpade ( pārā .652) tassa antaraghare nikkhepo ca , tatopi sati paccaye chārattavippavāso , tatopi asakkontassa paccuddhāro , paccuddhaṭampi antodasāhe adhiṭṭhātuṃ , asakkontassa vikappanā ca anuññātā .
Tatheva dvinnampi sammukhāparammukhāvikappanānaṃ parasantakattā vikappanapaccaye asati ‘ parikkhāracoḷan ’ ti adhiṭṭhahitvā paribhuñjituṃ bhagavatā anuññātaṃ siyā , yato tadadhippāyaññū evaṃ vadantī ’’ ti mahāpaccariya mpi vuttaṃ .
Pubbetiādi ‘‘ pāṭekkaṃ nidhānamukhan ’’ ti vuttassa payogadassanatthaṃ vuttaṃ .
Abaddhasīmāyaṃ dupparihāranti vikappanādiatthāya upacāraṃ atikkamitvāpi gamanasambhavato .
Vassikasāṭikā anatirittappamāṇāti tassā ukkaṭṭhaparicchedassa vuttattā vuttaṃ .
Paccattharaṇampi adhiṭṭhātabbamevāti ‘‘ idaṃ , bhante , amhākaṃ senāsanassa upari attharitabban ’’ tiādinā dinnaṃ nādhiṭṭhātabbaṃ ,‘‘ idaṃ tumhākan ’’ tiM0.224 dinnaṃ sayaṃ adhippetaṃva adhiṭṭhātabbanti adhippāyo .
‘‘ Sakiṃ adhiṭṭhitaṃ adhiṭṭhitameva hoti , na puna paccuddharīyati kālaparicchedābhāvato ’’ ti likhitaṃ .
‘‘ Ekavacanenapi vaṭṭatīti apare ’’ ti vuttaṃ .
BhesajjanavakammamātāpituādīnaṃV0.200 atthāyāti ettha ‘‘ iminā bhesajjaṃ cetāpessāmi , idaṃ mātuyā dassāmī ’’ ti ṭhapentena adhiṭṭhātabbaṃ .
‘‘‘ Idaṃ bhesajjassa , imaṃ mātuyā ’ ti vibhajantena adhiṭṭhānakiccaṃ natthīti apare ’’ ti vuttaṃ .
‘‘ Sakabhāvaṃ mocetvā ṭhapanaṃ sandhāyāhā ’’ ti likhitaṃ .
‘‘ Puna adhiṭṭhātabban ti ayaṃ saṅgītito paṭṭhāya āgataaṭṭhakathāvādo .
Tato paraṃ ācariyānaṃ tattha tattha yuttivicāraṇā ’’ ti vuttaṃ .
Pamāṇacīvarassāti pacchimappamāṇassa .
Dve cīvarānīti saha uttarāsaṅgena .
Esa nayoti pamāṇayuttesu yattha katthacītiādinayova .
‘‘ Taṃ atikkāmayato chedanakan ’’ ti ( pāci .533) vacanato uttari paṭisiddhaṃ , tato heṭṭhā appaṭisiddhattā vaṭṭati .
Tattha siyā – ticīvarassa pacchimappamāṇaṃ visuṃ sutte natthīti , na vattabbaṃ , sikkhākaraṇīyehi siddhattā .
Kiṃ vuttaṃ hoti ?
‘‘‘ Parimaṇḍalaṃ nivāsessāmi , pārupissāmi , suppaṭicchanno antaraghare gamissāmī ’ ti ( pāci .576-579) vacanato yattakena pamāṇena parimaṇḍalatā , suppaṭicchannatā ca aṭṭhakathāyaṃ vuttakkamena sampajjatī ’’ ti vattabbaṃ .
Tesaṃ vasena pacchimappamāṇanti siddhaṃ , tañca kho muṭṭhipañcakādi yathāvuttameva vuccate .
Tenevāha lesaṃ ṭhapetvā ‘‘ visuṃ sutte natthī ’’ ti .
Apicettha adhippetaṃ , tathāpi na sametiyevāti attho , tasmā ‘‘ yadī ’’ tiādisambandho addhā vutto .
Yasmā paricchinno sameti ca .
Itaresu pana ekaccasmiṃ ācariyavāde neva paricchedo atthi .
Ekaccasmiṃ na pubbāparaṃ sametīti sambandho .
Adhiṭṭhānaṃ adhiṭṭhānameva , paribhogakāle pana arajitaṃ na vaṭṭati .
Idaṃ sabbaṃ ticīvare eva .
Imassa pana sikkhāpadassa ayaṃ saṅkhepavinicchayo – anatthate kathine hemantānaṃ paṭhamadivasato paṭṭhāya atthate kathine gimhānaṃ paṭhamadivasato paṭṭhāya uppannacīvaraṃ sandhāya ‘‘ niṭṭhitacīvarasmin ’’ tiādi vuttanti .
Etthāha –
‘‘ rajakehi dhovāpetvā setaṃ kārāpentassāpi adhiṭṭhānaṃ adhiṭṭhānamevā ’’ ti vacanato arajitepi adhiṭṭhānaṃ ruhati , tena sūcikammaṃM0.225 katvā rajitvā kappabinduṃ datvā adhiṭṭhātabbanti niyamo na kātabboti ?
Vuccate , kātabbova patto viya adhiṭṭhito .
Yathā puna setabhāvaṃ , tambabhāvaṃ vā patto adhiṭṭhānaṃ na vijahati , na ca pana tādiso adhiṭṭhānaṃ upagacchati , evametaṃ daṭṭhabbanti .
‘‘ Yato paṭṭhāya paribhogādayo vaṭṭanti , tato paṭṭhāya antodasāhe adhiṭṭhātabban ’’ ti vadanti .
AvisesenaV0.201 vuttavacanan ti adhiṭṭhātabbaṃ adhiṭṭheti , vikappetabbaṃ vikappetīti evaṃ savisesaṃ katvā avacanaṃ ‘‘ na vikappetun ’’ ti ( mahāva .358) iminā viruddhaṃ viya dissati .
Idāni idaṃ adhiṭṭhānavikappananayapaṭibaddhaṃ khandhakaṃ , parivāra ñca missetvā pakiṇṇakaṃ vuccati – khandhake tāva ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , ticīvaraṃ adhiṭṭhātuṃ na vikappetuṃ , vassikasāṭikaṃ vassānaṃ cātumāsaṃ adhiṭṭhātuṃ , tato paraṃ vikappetun ’’ tiādi vuttaṃ .
Parivāre ‘‘ na nava cīvarāni adhiṭṭhātabbāni , na nava cīvarāni vikappetabbānī ’’ ti ( pari .329),‘‘ dasake dasa , ekādasake ekādasa cīvarāni adhiṭṭhātabbāni , na vikappetabbānī ’’ ti ( pari .331) ca anekakkhattuṃ vacanena suṭṭhu daḷhaṃ katvā ‘‘ sabbāni cīvarāni adhiṭṭhātabbāni , na vikappetabbānī ’’ ti vuttaṃ , tasmā ubhopi te viruddhā viya dissanti , khandhake eva ca ‘‘ vassikasāṭikaṃ vassānaṃ cātumāsaṃ adhiṭṭhātuṃ tato paraṃ vikappetun ’’ ti ( mahāva .358) vuttaṃ .
Tadaṭṭhakathāyaṃ ‘‘ vassikasāṭikā anatirittappamāṇā nāmaṃ gahetvā vuttanayeneva cattāro vassike māse adhiṭṭhātabbā , tato paraṃ paccuddharitvā vikappetabbā ’’ ti vuttaṃ .
Idañca viruddhaṃ viya dissati aññamaññaṃ hemante paccuddhārasambhavato , vassāne vikappanāsambhavato ca .
Tathā idha ‘‘ anāpatti antodasāhaṃ adhiṭṭheti vikappetī ’’ ti vacanappamāṇato sabbattha vikappanāya appaṭisiddhabhāvo veditabboti ( pārā . aṭṭha .2.469) aṭṭhakathāvacanaṃ parivāravacanena viruddhaṃ viya dissati , na hi viruddhaṃ tathāgatā bhāsanti , tasmā aṭṭhakathānayovettha paṭisaraṇaṃ , yena sabbampi taṃ ekarasaṃ hoti .
Parivāraṭṭhakathāya ñca vuttaṃ ‘‘ na vikappetabbānīti adhiṭṭhitakālato paṭṭhāya na vikappetabbānī ’’ ti ( pari . aṭṭha .329).
Ticīvarāni adhiṭṭhitakālato paṭṭhāya , vassikasāṭikādīni ca attano attano adhiṭṭhānakhette na akāmā vikappetabbānīti attho , avasesapāḷi , attho ca idha aṭṭhakathāyaṃ vutto , tasmā sabbampetaṃ ekarasanti .
EtthāhaM0.226 – yadi evaṃ ‘‘ nava cīvarāni nādhiṭṭhātabbānī ’’ ti ca vattabbaṃ .
Vikappitakālato paṭṭhāya hi nādhiṭṭhātabbānīti ?
Ettha vuccate –
‘‘ ticīvaraṃ adhiṭṭhātuṃ na vikappetuṃ … pe … parikkhāracoḷaṃ adhiṭṭhātuṃ na vikappetun ’’ ti ettha sabbattha adhiṭṭhāne paṭisedhādassanato , vikappanāya adassanato ca ‘‘ tato paran ’’ ti dvīsveva paricchedadassanato ca ‘‘ nava cīvarāni adhiṭṭhātabbāni , na vikappetabbāni ceva vuttanti veditabbaṃ .
Aparo nayo – anujānāmi , bhikkhave , ticīvaraṃ adhiṭṭhātuṃ akāmā .
Kasmā ?
Kāle uppannaṃ anadhiṭṭhahantassa kālātikkame āpattisambhavato , akāle uppannaṃ anadhiṭṭhahantassa dasāhātikkame āpattisambhavato ca .
Tattha yaṃ kāle uppannaṃ appahontepi dasāhe kālātikkame āpattikaraṃ , taṃV0.202 nissajjanakāle ‘‘ idaṃ me , bhante , atirekacīvaraṃ dhāritaṃ nissaggiyaṃ , imāhaṃ saṅghassā ’’ tiādinā nissajjitabbaṃ , itaraṃ yathāpāḷimeva .
Tattha paṭhamanayo ‘‘ yo pana , bhikkhu , atirekacīvaraṃ dhāreyya nissaggiyan ’’ ti imāya paṭhamapaññattiyā vasena vutto , dutiyo anupaññattiyā vasena vutto .
Yathā ca nissajjitabbavatthumhi asati yathāpāḷiṃ avatvā kevalaṃ āpatti eva desetabbā , yathā ca vassikasāṭikanissajjane kevalaṃ pariyiṭṭhamatte yathāpāḷiṃ avatvā yathāsambhavaṃ nissajjitabbaṃ , tathā idampīti veditabbaṃ .
Yathā saṃvaccharātikkantaṃ atirekacīvaraṃ ‘‘ dasāhātikkanta ’’ micceva vuccati .
Saṃvaccharavippavutthaticīvaraṃ , māsātikkantañca ‘‘ rattivippavutthan ’’ ti ca ‘‘ chārattavippavutthan ’’ ti ca vuccati , tathā idampi ‘‘ dasāhātikkanta ’’ micceva vuccatīti eke , tasmā siddhamidaṃ ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , ticīvaraṃ adhiṭṭhātuṃ akāmā ’’ ti , tathā akāmā na vikappetunti attho .
Icchāya hi sati ‘‘ paccuddharitvā vippavāsasukhatthaṃ vikappanāya okāso dinno hoti , dasāhātikkame ca anāpattī ’’ ti vacanato vikappetuṃ anujānāmīti vuttaṃ hoti .
Tathā vassikasāṭikā akāmā adhiṭṭhātuṃ dasāhātikkame āpattisambhavato .
Kittakaṃ kālanti ce ?
Vassānaṃ cātumāsaṃ , icchāya pana sati uddhaṃyeva vikappetabbaṃ .
‘‘ Sabbattha vikappanāya appaṭisiddhabhāvo veditabbo ’’ ti hi vuttaṃ .
‘‘ Atthāpatti hemante āpajjati , no gimhe , no vasse ’’ ti ( pari .323) ca vuttaṃ , tena vuttaṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ tato paraṃ paccuddharitvā vikappetabbā ’’ ti .
TatrāyaṃM0.227 vicāraṇā – kadā paccuddharitabbā , kadā vikappetabbā , kiñcettha yasmā ‘‘ tato paran ’’ ti vuttaṃ .
Hemantañca pattamatte sā adhiṭṭhānaṃ vijahati , tasmā ‘‘ paccuddharitvā ’’ ti na vattabbaṃ adhiṭṭhānassa natthitāya , atha ‘‘ antocātumāse vikappetabbā ’’ ti na vattabbaṃ .
‘‘ Tato paraṃ vikappetun ’’ ti hi vuttanti ?
Ettha ekacce vadanti ‘‘ vattabbametan ’’ ti .
Yathā parivutthaparivāso , ciṇṇamānatto ca santo niṭṭhitesupi parivāsamānattadivasesu , tathā niṭṭhitesupi adhiṭṭhānadivasesu sādhiṭṭhānametanti eke .
Aṭṭhakathācariyānaṃ idaṃ sanniṭṭhānaṃ ‘‘ kattikapuṇṇamadivase paccuddharitvā pāṭipadadivase vikappetabbā ’’ ti .
Vuttañhetaṃ parivāraṭṭhakathāyaṃ ‘‘ kattikapuṇṇamāsiyā pacchime pāṭipadadivase vikappetvā ṭhapitaṃ vassikasāṭikaṃ nivāsento hemante āpajjati .
Kurundiyaṃ pana ‘ kattikapuṇṇamadivase apaccuddharitvā hemante āpajjatī ’ ti vuttaṃ , tampi suvuttaṃ .
‘ Cātumāsaṃ adhiṭṭhātuṃ , tato paraṃ vikappetun ’ ti hi vuttan ’’ ti ( pari . aṭṭha .323).
Tattha kurundinayo pacchā vuttattā sārato daṭṭhabboV0.203 , na purimo .
Nivāsento hi gimhepi orenaddhamāsaṃ āpajjati eva .
Idha ca ‘‘ atthāpatti hemante āpajjati , no gimheti vuttan ’’ ti kurundivacanassāyamattho dissati .
‘‘ Kattikapuṇṇamadivase apaccuddharitvā tasmiṃyeva divase avikappento pacchimapāṭipadadivase apaccuddhārapaccayā dukkaṭaṃ āpajjati , na , avikappanapaccayā dasāhaparihārasambhavato ’’ ti kāraṇameke vadanti .
Evaṃ sati hemante pattamatte adhiṭṭhānaṃ vijahatīti āpajjati , tañca ayuttaṃ .
Adhiṭṭhānañhi ‘‘ aññassa dānena … pe … chiddabhāvenāti imehi navahi kāraṇehi vijahatī ’’ ti ( pārā . aṭṭha .2.469) vuttaṃ , na ‘‘ adhiṭṭhānakhettātikkamena vā ’’ ti .
Asādhāraṇattā na vuttanti ce ?
Na ,‘‘ chiddabhāvenā ’’ ti na vattabbappasaṅgato , chiddabhāvena pana ticīvarasseva sabbaṭṭhakathāsu adhiṭṭhānavijahanassa vuttattā .
Tasmā hemantassa paṭhamadivase apaccuddhārapaccayā dukkaṭaṃ āpajjati , na paccuddharitvā avikappanapaccayā .
‘‘ Vikappetun ’’ ti vacanato tato adhiṭṭhānaṃ na vijahatīti paññāyati .
Na hi kattikapuṇṇamāsiyā pacchime pāṭipadadivase avikappetvā hemante āpajjatīti vuttanti adhippāyo , yasmā taṃ apaccuddhārapaccayā dukkaṭaṃ hemantassa paṭhamaaruṇakkhaṇe eva āpajjati , tasmā ‘‘ kattikapuṇṇamadivase apaccuddharitvā ’’ ti vuttaṃ .
Paccuddhaṭaṃ pana hemante dasāhaparihāraṃM0.228 labhati .
‘‘ Dasāhe appahonte cīvarakālaṃ nātikkāmetabbā ’’ ti ( pārā . aṭṭha .2.630) hi vuttaṃ , tañca kho samaye uppannaṃ ce , nāsamaye .
Tathā ca sādhitaṃ apaccuddhaṭaṃ na nissaggiyaṃ hoti , no ca taṃ paridahitaṃ , tasmā kattikapuṇṇamadivase eva paccuddharaṇañca vikappanañca kattabbanti siddhaṃ , ettha ca yathā atirekacīvaraṃ dasame divase vikappentena dasāhaparamaṃ dhāritaṃ hoti , antodasāhe ca vikappitaṃ hoti , tathā kattikapuṇṇamāya vikappentena vassānaṃ cātumāsaṃ adhiṭṭhitañca hoti , tato paraṃ anāpattikhette eva vikappanā ca hotīti veditabbaṃ .
Ettāvatā atthi vikappanākhette adhiṭṭhānaṃ , adhiṭṭhānakhette ca vikappanāti dīpitaṃ hoti .
Aññathā ‘‘ atthāpatti adhiṭṭhānena āpajjati , anadhiṭṭhānena āpajjati .
Atthāpatti vikappanāya āpajjati , avikappanāya āpajjatī ’’ ti dukesu dve dukāni vattabbāni siyuṃ .
Tattha paṭhamaduke paṭhamapadaṃ sambhavati .
Vikappanakhette hi vassikasāṭikādīnaṃ adhiṭṭhānena vinayātisāradukkaṭaṃ āpajjati .
Eteneva dutiyadukkaṭassa dutiyapadaṃ vuttaṃ hoti .
Anadhiṭṭhānena āpajjatīti natthi .
Antodasāhe anāpajjanato , vikappanādisambhavato ca vikappanāya āpajjatīti natthi sabbattha vikappanāya appaṭisiddhattā , tasmā tāni dukāni ‘‘ na labbhantī ’’ ti na vuttāni .
Etthāha – yā sā ‘‘ atthāpatti hemante āpajjatī ’’ ti ( pari .323) vacanappamāṇato dukkaṭāpatti sādhitā , sāV0.204 sañcicca apaccuddharantassa yujjati , asatiyā ce , kañci , anāpatti .
Kattikapuṇṇamāya paccuddhaṭaṃ sañcicca avikappayato dukkaṭena saha punadivase nissaggiyaṃ , asatiyā avikappayato nissaggiyameva idha paṭhamapaññattiyā .
Yaṃ pana vuttaṃ mātikāṭṭhakathāyaṃ ( kaṅkhā . aṭṭha . kathinasikkhāpadavaṇṇanā )‘‘ vassikasāṭikā vassānamāsātikkamenāpi , kaṇḍupaṭicchādi ābādhavūpasamenāpi adhiṭṭhānaṃ vijahati , tasmā sā tato paraṃ vikappetabbā ’’ ti , tenetaṃ virujjhati , na kevalaṃ idameva ,‘‘ tato paraṃ paccuddharitvā vikappetabbā ’’ ti aṭṭhakathāvacanañca virujjhati .
Tato paraṃ nāma hi hemantaṃ , tattha ce paccuddhāro ,‘‘ vassikasāṭikā vassānamāsātikkamenāpī ’’ tiādi na yuttaṃ adhiṭṭhānābhāvena paccuddhārābhāvato .
Avirodho ca icchitabbo , tasmā ‘‘ paccuddharaṇaṃ vattamattan ’’ tivādo etthāpi sambhavatīti ce ?
Na , kurundi vacanavirodhato .
Tattha hi kattikapuṇṇamāya paccuddhāro vutto , tasmāM0.229 vassānadivasattā sādhiṭṭhānāvasā paccuddharīyatīti na paccuddhāro vattamattaṃ , tasmā ‘‘ tato paran ’’ ti yāva puṇṇamā adhippetā siyā .
Yathā cāyaṃ vikappo , tathā ‘‘ vassānamāsātikkamenāpi ābādhavūpasamenāpī ’’ ti idampi avassaṃ paccuddharitabbatāya vuttaṃ siyā .
Evañca sati idha samantapāsādikāya tadavacanena sameti .
Aññathā idhapi taṃ vattabbaṃ siyāti yathāvuttova vidhi ettha sambhavati , kiñcāpi sambhavati , duviññāpayassa pana lokassa suviññāpanatthaṃ vuttā .
Yasmā pana sā vassānātikkamena adhiṭṭhānaṃ vijahati , hemantapaṭhamāruṇe ca apaccuddhārapaccayā dukkaṭā sādhitā , tasmā kattikapuṇṇamāyameva paccuddharitvā vikappetabbā , avikappitāya ‘‘ nissaggiyāpajjanamevā ’’ ti vattabbaṃ .
Ettāvatāpi santosaṃ akatvā vinicchayo pariyesitabbo .
Hoti cettha –
‘‘ Evaṃ abhāvaṃ vinayassa pāḷi ,
Bhinnaṃ abhinnañca tadatthayuttiṃ ;
Viññātukāmena tadatthaviññū ,
Pariyesitabbā vinaye viññāyā ’’ ti .
‘‘ Tuyhaṃ gaṇhāhī ’’ ti vutte vināpi ‘‘ mayhaṃ gaṇhāmī ’’ ti vacanena sudinnaṃ hoti .
Itaro ce adhivāseti , tenāpi suggahitaṃ hoti , no ce adhivāseti , dentena sudinnaṃ .
Taṃ pana vatthu na kassaci hoti .
Tathā ‘‘ mayhaṃ gaṇhāmī ’’ ti vadati , sāmiko ce adhivāseti , vināpi ‘‘ gaṇhāhī ’’ ti vacanena suggahitaṃ .
No ce adhivāseti , sāmikasseva taṃ , na hi tassetaṃ vinayakamman ti ettha vinayakammassatthāya ce gaṇhāti , na vaṭṭati .
Na kevalaṃ attano atthāya gahitaṃV0.205 , puna tassapi deti , vaṭṭatīti ca .
Tathā anapekkho hutvā parassa vissajjetvā puna tena dinnaṃ vā tassa vissāsanto vā paribhuñjati , vaṭṭati .
Tatthāpi vinayakammavasena na vaṭṭatīti eke .
Te eva ‘‘ mahantaṃ vā khuddakaṃ karotī ’’ ti ettha ‘‘ ticīvare dīghato vidatthi anatikkamitvā chinditvā karoti , evaṃ sesesupī ’’ ti vadanti .
Evarūpesu ṭhānesu porāṇācariyānaṃ kathāmaggaṃ suṭṭhu ācariyakulasevanāya sañjānitvā tena saṃsanditvā sato sampajāno hutvā sotūnañca cittaṃ avimohetvā kathetabbaṃ .
Esā amhākaṃ āyācanā .
Paṭhamakathinasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
2. Udositasikkhāpadavaṇṇanā
471. SantaruttarenaM0.230 janapadacārikaṃ pakkamanti .
Kasmā ?
Kiñcāpi ‘‘ na , bhikkhave , santaruttarena gāmo pavisitabbo , yo paviseyya , āpatti dukkaṭassā ’’ ti ( mahāva .362) paṭhamaṃ vuttaṃ .
Pacchā pana ‘‘ pañcime , bhikkhave , paccayā saṅghāṭiyā nikkhepāya , uttarāsaṅgassa , antaravāsakassa nikkhepāya gilāno vā hoti , vassikasaṅketaṃ vā , nadīpāraṃ gantuṃ vā , aggaḷaguttivihāro vā , atthatakathinaṃ vā hotī ’’ ti vuttattā , aṭṭhakathāya mpissa ‘‘ pañcasu petesu aggaḷagutti eva pamāṇaṃ .
Gutte eva hi vihāre nikkhipitvā bahi gantuṃ vaṭṭati , nāgutte ’’ ti vuttattā apaññattepi kathine ‘‘ te bhikkhū aggaḷaguttivihāre ṭhapethā ’’ ti vatvā sabhāgānaṃ hatthe cīvaraṃ nikkhipitvā santaruttarena gāmappavese laddhakappiyā janapadacārikaṃ pakkāmiṃsūti veditabbaṃ .
473. Avippavāsasammutin ti avippavāsatthaṃ , vippavāsapaccayā yā āpatti , tadabhāvatthaṃ vā sammutiṃ dātunti attho .
Tato paṭṭhāya vaṭṭati .
Kittakaṃ kālaṃ vaṭṭatīti ?
Māsaṃ vā atirekaṃ vā yāva gamane saussāho , tāva vaṭṭati .
Tena vuttaṃ ‘‘ dhuranikkhepaṃ karontena paccuddharitabban ’’ ti .
Puna sammutidānakiccaṃ natthīti sace dvādasannaṃ vassānaṃ accayena añño rogo hoti , vaṭṭati , upasampadakammaṃ viya yāvajīvaṃ ekāsammuti vaṭṭatīti ca .
‘‘ Kataṃ vā hotī ’’ tiādi imasmiṃ sikkhāpade na vattabbaṃ , kasmā ?
Karaṇapalibodhe upacchinnepi anadhiṭṭhitacīvarato vippavāsapaccayā āpattiyā asambhavato , tasmā ‘‘ niṭṭhitacīvarasminti bhikkhuno cīvaraṃ adhiṭṭhitaṃ hotī ’’ ti ettakameva vattabbanti ce ?
Na , tadāyattattāV0.206 .
Adhiṭṭhānañhi karaṇapalibodhassa niṭṭhāpanāyattaṃ , tasmā ‘‘ kataṃ vātiādi vuttan ’’ ti ca vuttaṃ .
Tattha katan ti pubbe vuttameva .
477-8.
Avippavāsalakkhaṇavavatthāpanatthan ti ettha ‘‘ antogāme cīvaraṃ nikkhipitvā antogāme vatthabban ’’ tiādivacanato avippavāsalakkhaṇaṃ vavatthāpitaṃ , tabbiparītanayena vippavāsalakkhaṇaṃ veditabbaṃ .
Gāmo ekūpacārotiādimhi pana ṭhapetvā satthaṃ , rukkhamūlaṃ , ajjhokāsañca sesesu parikkhepāparikkhepavasena ekūpacāranānūpacāratā veditabbā .
Yasmā panaM0.231 satthaṃ duvidhaṃ niviṭṭhaṃ , aniviṭṭhañca , tesu aniviṭṭhaṃ ekakulassa vā nānākulassa vā aparikkhittameva hoti , niviṭṭhaṃ siyā parikkhittaṃ , siyā aparikkhittaṃ , tasmā tattha parikkhepādivasena adassetvā abbhantaravasena vutto .
Tathā abbhokāse .
Rukkhamūle chāyāvasena .
Aññathā ‘‘ sattho ekūpacāro nānūpacāro ’’ tiādi uddesavirodho siyā vibhaṅge adassitattā , tasmā satthassa purato ca pacchato ca sattabbhantarā , passato ca ekabbhantaranti ayamekūpacāro , tato paraṃ nānūpacāro .
Tathā rukkhamūlassa yattha majjhanhike kāle chāyā pharati , ayaṃ ekūpacāro .
Itaro nānūpacāro .
Kasmā ?
Tattha hi parikkhepo appamāṇaṃ .
Chāyāva pamāṇaṃ .
Ajjhokāsassa pāḷiyaṃ vuttova .
‘‘ Satthādīnaṃ ekakulasantakavasena ekūpacāratā ’’ ti likhitaṃ , tasmā nivesane , udosite ca vuttaparicchedova aṭṭādīsūti katvā saṃkhittaṃ .
Tato paraṃ khettadhaññakaraṇaārāmavihāresu pana parikkhittāparikkhitta-padaṃ puna uddhaṭaṃ satthavibhaṅgena adhikārassa pacchinnattā .
‘‘ Nānāgabbhā ’’ tiādivacanaṃ pana asambhavato khettadhaññakaraṇaārāmesu na uddhaṭaṃ .
Vihāre sambhavantampi tattha pacchinnattā na uddhaṭaṃ .
Kulaṃ vuccati sāmiko , tasmā ‘‘ ekakulassa nānākulassā ’’ ti iminā gāmādīnaṃ cuddasannaṃ cīvaranikkhepaṭṭhānānaṃ sādhāraṇāsādhāraṇabhāvaṃ dīpeti .
Ajjhokāsassa pana asambhavato na vuttaṃ .
Yasmā panettha ekakulassa , nānākulassa ca aparikkhittesu gāmādīsu parihāraviseso kiñcāpi natthi , parikkhittesu pana atthi , tasmā ekanānākulaggahaṇaṃ , ekanānūpacāraggahaṇañca sātthakanti veditabbaṃ .
Tatthapi ayaṃ viseso – satthe , rukkhamūle ca kulabhedatova bhedo , nopacārabhedato .
Ajjhokāse upacārabhedato ca , so pana pāḷiyaṃ na dassitoti .
‘‘ Taṃ pamāṇaṃ atikkamitvāti vacanato ākāsepi aḍḍhateyyaratanappamāṇe doso natthī ’’ ti vadanti .
479.‘‘ Sabhā ’’ ti itthiliṅgaṃ .
‘‘ Sabhāyan ’’ ti napuṃsakaliṅgaṃ , tena vuttaṃ ‘‘ liṅgabyattanayenā ’’ ti .
Napuṃsakaliṅgadassanatthaṃ kira ‘‘ sabhāyan ’’ ti paccattavasena niddiṭṭhaṃ , tassa anupayogattāV0.207 ‘‘ dvāramūlan ’’ tipi .
Attano nikkhittaṭṭhāne anikkhittattā vīthihatthapāso na rakkhati , yasmiṃ ghare cīvaraṃ nikkhittaṃ hoti , tasmiṃ ghare vatthabbaṃ .
‘‘ Sabhāye vā vatthabbaṃ dvāramūle vā , hatthapāsāM0.232 vā na vijahitabban ’’ ti hi vuttaṃ .
‘‘ Hatthapāseyeva aruṇaṃ uṭṭhapetabban ’’ ti niyamitattā jānituṃ na sakkāti ce ?
Antoghare na sakkā , tathā tathā vuttattā , tasmā ‘‘ yutti pamāṇan ’’ ti vuttaṃ .
Ayamattho aṭṭhakathāya mpi pakāsito , punapi khuddakagāme sabbasādhāraṇagāmadvāravasena .
Sace tassa dvāradvayaṃ hoti , majjhe ca gharasabhāyaṃ , yatthicchati , tattha vasitabban ’’ ti .
480-1.
Yāni nivesanādīni gāmasaṅkhyaṃ na gacchanti , tāni nivesanādīnīti adhippetāni .
Ajjhokāse aparisaṅkitampi cīvaraṃ atirekasattabbhantare nikkhittaṃ nissaggiyaṃ hoti , ettha antosīmatā na rakkhati , satthe pana rakkhati .
‘‘ Nadīparihāro ca labbhatī ’’ ti vacanato udakukkhepasīmāyaṃ parihāro labbhatīti siddhaṃ .
Sāmantavihāro ce ekasīmo , cīvaraṃ na nissaggiyaṃ .
Idāni –
‘‘ Chinnaṃ dhutaṅgaṃ sāsaṅka-sammato santaruttaraṃ ;
Acīvarassānāpatti , paccuddhārādisiddhito ’’ ti .
–
Idaṃ pakiṇṇakaṃ , tatthāyaṃ codanāpubbaṅgamo vinicchayo – keci ‘‘ diguṇaṃ saṅghāṭin ’’ ti ( mahāva .348) vacanato ‘‘ ekaccikā saṅghāṭipi nādhiṭṭhātabbā .
Sace adhiṭṭhāti na ruhatī ’’ ti vatvā upasampadāpekkhānampi diguṇameva saṅghāṭiṃ datvā upasampādenti , te iminā suttalesena saññāpetabbā .
Bhagavatā hi ‘‘ chinnakaṃ saṅghāṭiṃ chinnakaṃ uttarāsaṅgaṃ chinnakaṃ antaravāsakan ’’ ti paṭhamaṃ anuññātaṃ .
Tato ‘‘ aññatarassa bhikkhuno ticīvare kariyamāne sabbaṃ chinnakaṃ nappahoti .
Dve chinnakāni ekaṃ acchinnakaṃ nappahoti .
Dve acchinnakāni ekaṃ chinnakaṃ nappahotī ’’ ti imasmiṃ vatthusmiṃ ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , anvādhikampi āropetun ’’ ti ( mahāva .360) anuññātaṃ , tasmā ekaccikāpi saṅghāṭi vaṭṭatīti siddhaṃ .
Yā chijjamānā nappahoti , tassā kuto diguṇatāti .
Aṭṭhakathāya mpissa vuttaṃ ‘‘ anvādhikampi āropetunti āgantukapattampi dātuṃ .
Idaṃ pana appahonake āropetabbaṃ .
Sace pahoti , āgantukapattaṃ na vaṭṭati , chinditabbamevā ’’ ti ( mahāva . aṭṭha .360).
Kathinaṃ pana chinnakameva vaṭṭati āveṇikalakkhaṇattāV0.208 ,‘‘ chinnakaṃ diguṇaṃ nappahotī ’’ ti vacanābhāvato cāti sanniṭṭhānamettha gantabbaṃ .
DhutaṅgantiM0.233 anupasampannānaṃ tecīvarikadhutaṅgābhāvato ticīvareneva tecīvarikoti .
Tesaṃ adhiṭṭhānābhāvato ‘‘ adhiṭṭhitenevā ’’ ti vattabbaṃ hotūti ce ?
Na , dhutaṅgabhedena virodhappasaṅgato .
Catutthacīvarasādiyanena hi dhutaṅgabhedo , na ticīvaravippavāsena , nāpi atirekacīvarasādiyanena , nāpi atirekacīvaradhāraṇena .
Yasmā pana bhikkhūnaṃyeva bhagavatā adhiṭṭhānavasena nava cīvarāni anuññātāni , jātivasena ca vuttāni , na evaṃ anupasampannānaṃ .
Tasmā tesaṃ cīvaraniyamābhāvā na taṃ dhutaṅgaṃ anuññātaṃ gahaṭṭhānaṃ viya , tasmā tassa samādānavidhāne avacanato ca sanniṭṭhānamettha gantabbaṃ .
Sāsaṅkasammatoti kaṅkhāvitaraṇiyaṃ sāsaṅkasikkhāpade visuṃ aṅgāni na vuttāni ,‘‘ sesamettha cīvaravaggassa dutiyasikkhāpade vuttanayena veditabban ’’ ti ( kaṅkhā . aṭṭha . sāsaṅkasikkhāpadavaṇṇanā ) vuttaṃ , na ca panetaṃ vuttaṃ .
Tattha rattivippavāso catutthaṃ aṅgaṃ , idha chārattavippavāso , ayamettha visesoti , tasmā aṅgasāmaññato , sammutisāmaññato ca sāsaṅkasikkhāpadameva vadanti .
Idaṃ nippadesaṃ , taṃ sappadesaṃ māsaparamattā .
Tattha bahigāmepi gāmasīmaṃ okkamitvā vasitvā pakkamantassa anāpatti , idha na tathā , idha anantare anantare aruṇuggamane nissaggiyaṃ , tattha sattameti ayaṃ imesaṃ dvinnaṃ viseso .
Aṅgāni pana cīvaranikkhepaṅgasampattito vipariyāyena , idha vuttanayena ca siddhattā na vuttāni .
Tāni kāmaṃ na vuttāni , tathāpi catutthamaṅgaṃ visesitabbaṃ , na pana visesitaṃ .
Kiṃkāraṇā ?
Idha vuttanissajjanakkamena nissajjetvā āpattidesanato , tatthāpannāpattivimokkhadīpanatthaṃ .
Saṃvaccharavippavutthampi rattivippavutthameva , pageva chārattaṃ vippavutthaṃ .
Evaṃ santepi tattha yathāvuttaaṅgasampattiyā sati tattha vuttanayeneva nissajjitabbaṃ .
Hemante vā gimhe vā nissajjati ce ?
Idha vuttanayenāpi nissajjituṃ vaṭṭatīti ñāpanatthaṃ catutthaṃ aṅgaṃ na visesitanti no takkoti ācariyo .
Māsātikkantampi cīvaraṃ ‘‘ dasāhātikkantan ’’ ti vatvā nissaṭṭhameva .
Dvayena ūnamāsaṃ hutvā ‘‘ dasāhātikkantan ’’ ti vatvā māsātikkantanti eke .
Tathāpi sace paccāsācīvaraṃ hoti , nissaggiyaṃ ‘‘ dasāhātikkantan ’’ ti vatvā , mūlacīvaraṃ pana ‘‘ māsātikkantan ’’ ti vatvā nissajjitabbaṃ .
‘‘ Santaruttaran ’’ tiM0.234 vā ‘‘ saṅghāṭin ’’ ti vā ‘‘ cīvaran ’’ ti vā kiṃ ticīvaraṃ , udāhu aññampītiV0.209 .
Kiñcettha – yadi ticīvarameva paṭisiddhaṃ , pariyāpannavasena acchinnacīvaracchindanadhovāpanaviññattiādivirodho .
Atha aññampi ,‘‘ niṭṭhitacīvarasmin ’’ ti evamādinā virodhoti ?
Vuccate – na niyamato veditabbaṃ yathāsambhavaṃ gahetabbato .
Tathā hi ‘‘ cīvaraṃ nikkhipitvā santaruttarena janapadacārikaṃ pakkamantī ’’ ti ( pārā .471) evamādīsu ticīvarameva .
‘‘ Na , bhikkhave , santaruttarena gāmo pavisitabbo , santaruttaraparamaṃ tato cīvaraṃ sādhitabban ’’ ti evamādīsu yaṃkiñci , tathā saguṇaṃ katvā saṅghāṭiyo dātabbā , nivāsanaṃ dātabbaṃ , saṅghāṭi dātabbā , handa te , āvuso , saṅghāṭi , dehi me paṭantiādīsu .
Vuttañhetaṃ ‘‘ sabbañhi cīvaraṃ saṅghaṭitaṭṭhena ‘ saṅghāṭī ’ ti vuccatī ’’ ti .
Tathā ‘‘ niṭṭhitacīvarasmin ’’ ti etthāpīti eke .
Antosamaye hi yāvadatthaṃ cīvaraṃ anuññātaṃ , taṃ sabbaṃ kariyamānaṃ kadā niṭṭhānaṃ gacchissati , tasmā ticīvaramevāti eke .
Acīvarassānāpatti paccuddhārādisiddhitoti kiṃ vuttaṃ hoti ?
Udositasikkhāpadassa nippayojanabhāvappasaṅgato ticīvaravippavāse tecīvarassa āpattīti eke .
Tatthetaṃ vuccati na hoti āpatti paccuddhārādisiddhito .
‘‘ Anāpatti antoaruṇe paccuddharati , vissajjetī ’’ ti hi vuttaṃ .
Aññathā paccuddharantassa , antoaruṇe vissajjentassa ca yāva añño nādhiṭṭhāti , tāva āpattiṃ āpajjati yathāvuttanayena .
Aññathā sattabbhantarena vippavāsassāti vippavāsato yathārutaṃyeva sati vippavāse vippavāsato avippavāse sati avippavāsatoti .
Udositasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .