Dhaniyavatthuvaṇṇanā
84. Dutiye rājūhi eva pariggahitattā ‘‘ rājagahan ’’ ti laddhanāmake samīpatthena , adhikaraṇatthena ca paṭiladdhabhummavibhattike gijjhakūṭe pabbate catūhi vihārehi viharantoti adhippāyo .
Tassa ‘‘ vassaṃ upagacchiṃsū ’’ ti iminā sambandho veditabbo .
Tayo eva hi ñattiṃ ṭhapetvā gaṇakammaṃ karonti , na tato ūnā adhikā vā akiriyattā .
Tattha vinayapariyāyena saṅghagaṇapuggalakammakosallatthaṃ idaṃ pakiṇṇakaṃ veditabbaṃ – atthi saṅghakammaṃ saṅgho eva karoti , na gaṇo na puggalo , taṃ apalokanakammassa kammalakkhaṇekadesaṃ ṭhapetvā itaraṃ catubbidhampi kammaṃ veditabbaṃ .
Atthi saṅghakammaṃ saṅgho ca karoti , gaṇo ca karoti , puggalo ca karoti .
Kiñcāti ?
Yaṃ pubbe ṭhapitaṃ .
Vuttañhetaṃ parivāraṭṭhakathāyaṃ ‘‘ yasmiṃ vihāre dve tayo janā vasanti
V0.107 , tehi nisīditvā katampi saṅghena katasadisameva .Yasmiṃ pana vihāre eko bhikkhu hoti , tena bhikkhunā uposathadivase pubbakaraṇapubbakiccaṃ katvā nisinnena katampi katikavattaṃ saṅghena katasadisameva hotī ’’ ti ( pari . aṭṭha .495-496).
Punapi vuttaṃ ‘‘ ekabhikkhuke pana
M0.120 vihāre ekena sāvitepi purimakatikā paṭippassambhati evā ’’ ti .Atthi gaṇakammaṃ saṅgho karoti , gaṇo karoti , puggalo karoti , taṃ tayo pārisuddhiuposathā aññesaṃ santike karīyanti , tassa vasena veditabbaṃ .
Atthi gaṇakammaṃ gaṇova karoti , na saṅgho na puggalo , taṃ pārisuddhiuposatho aññamaññaṃ ārocanavasena karīyati , tassa vasena veditabbaṃ .
Atthi puggalakammaṃ puggalova karoti , na saṅgho na gaṇo , taṃ adhiṭṭhānuposathavasena veditabbaṃ .
Atthi gaṇakammaṃ ekaccova gaṇo karoti , ekacco na karoti , tattha añattikaṃ dve eva karonti , na tayo .
Sañattikaṃ tayova karonti , na tato ūnā adhikā vā , tena vuttaṃ ‘‘ tayo eva hi ñattiṃ ṭhapetvā gaṇakammaṃ karonti , na tato ūnā adhikā vā akiriyattā ’’ ti .
Tasmā tayova vinayapariyāyena sampahulā , na tato uddhanti veditabbaṃ .
Anugaṇṭhipade pana ‘‘ kiñcāpi kammalakkhaṇaṃ tayova karonti , atha kho tehi kataṃ saṅghena katasadisanti vuttattā ekena pariyāyena tayo janā vinayapariyāyenapi saṅgho ’’ ti vuttaṃ , idaṃ sabbampi vinayakammaṃ upādāya vuttaṃ , lābhaṃ pana upādāya antamaso ekopi anupasampannopi ‘‘ saṅgho ’’ ti saṅkhyaṃ gacchati kira .
Pavāraṇādivasassa aruṇuggamanasamanantarameva ‘‘ vutthagassā ’’ ti vuccanti , ukkaṃsanayena ‘‘ pāṭipadadivasato paṭṭhāyā ’’ ti vuttaṃ , teneva ‘‘ mahāpavāraṇāya pavāritā ’’ ti vuttaṃ .
Aññathā antarāyena apavāritā ‘‘ vutthavassā ’’ ti na vuccantīti āpajjati .
Thambhādi kaṭṭhakammanti veditabbaṃ .
Keci tanukaṃ dārutthambhaṃ antokatvā mattikāmayaṃ thambhaṃ karonti , ayaṃ pana tathā na akāsi , tena vuttaṃ ‘‘ sabbamattikāmayaṃ kuṭikaṃ karitvā ’’ ti .
Telamissāya tambamattikāya .
85.‘‘ Mā pacchimā janatā pāṇesu pātabyataṃ āpajjī ’’ ti iminā anuddesasikkhāpadena yattha iṭṭhakapacana pattapacana kuṭikaraṇa vihārakārāpana navakammakaraṇa khaṇḍaphullapaṭisaṅkharaṇa vihārasammajjana paṭaggidāna kūpapokkharaṇīkhaṇāpanādīsu pātabyataṃ jānantena bhikkhunā kappiyavacanampi na vattabbanti dasseti , teneva pariyāyaṃ avatvā tesaṃ sikkhāpadānaṃ anāpattivāresu ‘‘ anāpatti asatiyā ajānantassā ’’ ti vuttaṃ .
‘‘ Antarāpattisikkhāpadan ’’ tipi etassa nāmameva .
‘‘ Gacchathetaṃ , bhikkhave , kuṭikaṃ bhindathā ’’ ti iminā kataṃ labhitvā tattha vasantānampi dukkaṭamevāti ca siddhaṃ .
Aññathā hi
M0.121 bhagavā na bhindāpeyya .Esa nayo bhedanakaṃ chedanakaṃ uddālanakanti etthāpi , āpattibhedāva .
Tato eva hi
V0.108 bhedanakasikkhāpadādīsu viya ‘‘ aññena kataṃ paṭilabhitvā paribhuñjati , āpatti dukkaṭassā ’’ ti na vuttaṃ , tathā aññassatthāya karoti , cetiyādīnaṃ atthāya karoti , dukkaṭamevāti ca siddhaṃ , aññathā kuṭikārasikkhāpadādīsu viya ‘‘ aññassatthāya vāsāgāraṃ ṭhapetvā sabbattha , anāpattī ’’ ti nayameva vadeyya , na bhindāpeyya .Sabbamattikāmayabhāvaṃ pana mocetvā kaṭṭhapāsāṇādimissaṃ katvā paribhuñjati , anāpatti .
Tathā hi chedanakasikkhāpadādīsu bhagavatā nayo dinno ‘‘ aññena kataṃ pamāṇātikkantaṃ paṭilabhitvā chinditvā paribhuñjatī ’’ tiādīsu .
Keci pana ‘‘ vayakammampīti etena mūlaṃ datvā kārāpitampi atthi , tena taṃ aññena katampi na vaṭṭatīti siddhan ’’ ti vadanti , taṃ na sundaraṃ .
Kasmā ?
Sambhāre kiṇitvā sayameva karontassāpi vayakammasambhavato .
Kiṃ vā pāḷilese sati aṭṭhakathālesanayo .
Iṭṭhakāhi giñjakāvasathasaṅkhepena katā vaṭṭatīti ettha pakatiiṭṭhakāhi cinitvā kattabbāvasatho giñjakāvasatho nāma .
Sā hi ‘‘ mattikāmayā ’’ ti na vuccati ,‘‘ iṭṭhakakuṭikā ’’ tveva vuccati , tasmā thusagomayatiṇapalālamissā mattikāmayāpi apakkiṭṭhakamayāpi ‘‘ sabbamattikāmayā ’’ tveva vuccatīti no khantīti ācariyo , bhasmādayo hi mattikāya daḷhibhāvatthameva ādīyanti , apakkiṭṭhakamayāpi giñjakāvasathasaṅkhyaṃ na gacchati , na ca āyasmā dhaniyo ekappahāreneva kumbhakāro viya kumbhaṃ taṃ kuṭikaṃ niṭṭhāpesi , anukkamena pana sukkhāpetvā sukkhāpetvā mattikāpiṇḍehi cinitvā niṭṭhāpesi , apakkiṭṭhakamayā kuṭi viya sabbamattikāmayā kuṭi ekābaddhā hoti , na tathā pakkiṭṭhakamayā , tasmā sā kappatīti eke .
Sabbamattikāmayāya kuṭiyā bahi ce tiṇakuṭikādiṃ katvā anto vasati , dukkaṭameva .
Sace tattha tattha chiddaṃ katvā bandhitvā ekābaddhaṃ karoti , vaṭṭati .
Anto ce tiṇakuṭikādiṃ katvā anto vasati , vaṭṭati .
Kārako eva ce vasati , karaṇapaccayā dukkaṭaṃ āpajjati , na vasanapaccayā .
Sace anto vā bahi vā ubhayattha vā sudhāya limpati , vaṭṭati .
Yasmā sabbamattikāmayā kuṭi sukarā bhindituṃ , tasmā tattha ṭhapitaṃ pattacīvarādi aguttaṃ hoti , corādīhi avaharituṃ sakkā , tena vuttaṃ ‘‘ pattacīvaraguttatthāyā ’’ ti .