Vinītavatthuvaṇṇanā
180. Maraṇatthikāva hutvāti imassa kāyassa bhedena saggapāpanādhippāyattā atthato maraṇatthikāva hutvā evaṃadhippāyino maraṇatthikā nāma hontīti attano maraṇatthikabhāvaṃ ajānantā āpannā pārājikaṃ .
Na hi te ‘‘ attano cittappavattiṃ na jānantī ’’ ti vuccanti .
Vohāravasenāti pubbabhāgavohāravasena .
Sanniṭṭhāne panetaṃ natthi .
Pāse baddhasūkaramocane viya na hoti .
Yathānusandhināti antarā amaritvāti attho .
Appaṭivekkhitvāti avicāretvā .
Heṭṭhimabhāge hi kismiñci vijjamāne vali paññāyati .
Dassiteti uddharitvā ṭhapite .
Paṭibandhan ti tayā paṭibandhaṃ , paribhogantarāyaṃ saṅghassa mā akāsīti attho .
181-2.
Yasmā
M0.168 kiriyaṃ dātuṃ na sakkā , tasmā ‘‘ paṭhamaṃ laddhan ’’ ti vuttaṃ .Pubbepi attanā laddhapiṇḍapātato paṇītapaṇītaṃ dento tatthapi attakāriyaṃ adāsi .
Asañciccāti
V0.149 ettha aññaṃ ākaḍḍhantassa aññassa patane sabbena sabbaṃ abhisandhi natthi .Na maraṇādhippāyassāti paṭigho ca payogo ca atthi , vadhakacetanā natthi .
Ajānantassāti ettha ‘‘ vatthuajānanavasena ajānantassa doso natthi , idaṃ kira tesaṃ nānattaṃ .
‘ Asañcicco ahan ’ ti pāḷiyaṃ na dissati .
Aṭṭhakathāyaṃ vuttattā tathārūpāya pāḷiyā bhavitabban ’’ ti vadanti .
No ce , thullaccayan ti ettha ‘‘ dukkhavedanā ce nuppajjati , dukkaṭamevā ’’ ti vadanti , vīmaṃsitabbaṃ .
‘‘ Muggarā nāma khādanadaṇḍakā .
Vemā nāma tesaṃ khādanadaṇḍakānaṃ heṭṭhā ca upari ca tiriyaṃ bandhitabbadaṇḍā ’’ ti likhitaṃ .
Heṭṭhāva duvidhāpi paṭhanti .
Hatthappatto viya dissati ‘‘ tassa vikkhepo mā hotū ’’ ti upacchindati .
Visesādhigamaṃ byākaritvā tappabhavaṃ sakkāraṃ lajjīyanto āhāraṃ upacchindati sabhāgānaṃ byākatattā .
Te hi kappiyakhettaṃ ārocenti .
186. Akataviññattiyāti na viññattiyā .
Sā hi anuññātattā katāpi akatā viyāti akataviññatti .
‘‘‘ Vadeyyātha , bhante yenattho ’ ti evaṃ akataṭṭhāne viññatti akataviññattī ’’ ti likhitaṃ .
Titthiyabhūtānaṃ mātāpitūnaṃ sahatthā dātuṃ na vaṭṭatīti .
Pitucchā nāma pitubhaginī .
Sacepi na yācanti ‘‘ yācituṃ dukkhan ’’ ti , sayaṃ vā evaṃ vattumasakkontā .
‘‘ Yadā tesaṃ attho bhavissatī ’’ ti ābhogaṃ katvā vā .
‘‘‘ Vejjakammaṃ vā na hotī ’ ti vacanato yāva sattamo kulaparivaṭṭo , tāva bhesajjaṃ kātuṃ vaṭṭatī ’’ ti vadanti .
Sabbapadesūti mahāmātuyācūḷamātuyātiādīnaṃ .
Vuttanayena pariyesitvāti ‘‘ sāmaṇerehi vā ’’ tiādinā .
‘‘ Na akataviññattiyā ’’ ti vadanti .
‘‘ Paccāsīsati sace , dukkaṭan ’’ ti vadanti .
Kappiyavasenāti pupphaṃ ānethātiādinā .
‘‘ Pūjaṃ akāsī ’ ti vuttattā sayaṃ gahetuṃ na vaṭṭatī ’’ ti vadanti .
‘‘ Bhaṇathā ’’ ti vutte pana kātabbaṃ .
Dhammañhi vattuṃ vaṭṭati .
No ce jānanti , na pādā apanetabbā .
Avamaṅgalanti hi gaṇhanti .
Coranāgassa
M0.169 hi āmaṭṭhaṃ dinne kujjhissati , anāmaṭṭhaṃ na vaṭṭatīti aṅgulantare thokaṃ bhattaṃ gahetvā patte bhattaṃ sabbaṃ adāsi , so tena tussi .Varapotthakacittattharaṇan ti sibbitvā kātabbattharaṇavikati .
Piturājā damiḷassa parājito rohaṇe soḷasavassāni vasitvā mittāmaccaparivuto ‘‘ rajjaṃ gaṇhāmī ’’ ti āgantvā antarāmagge appamattakassa kāraṇā ekaṃ amaccaṃ
V0.150 ghātāpesi .Sesā bhayena palāyantā araññe antarāmagge corehi viluttā hambugallakavihāraṃ gantvā tattha cātunikāyikatissatthero tesaṃ saṅgahaṃ katvā puna ānetvā rañño dassesi , tehi saddhiṃ rajjaṃ gahetvā rājā hambugallakatissattherassa abhayagirivihāraṃ akāsi .
Sesāpi ekekavihāraṃ kārāpesuṃ kira .
187. Corasamīpaṃ pesento ‘‘ vāḷayakkhavihāraṃ pesetī ’’ ti iminā sadiso .
Kasmā ?
Maraṇādhippāyattā .
Taḷākādīsu macchādiggahaṇatthaṃ kevaṭṭaṃ aññāpadesena ‘‘ taḷākatīraṃ gacchā ’’ ti pahiṇantassa pāṇātipātena bhavitabbaṃ ,‘‘ vāḷayakkhavihāraṃ pāhesī ’’ ti imassa sadiso .
Kasmā ?
‘‘ Maraṇādhippāyattā ’’ ti vacanassānulomato , aṭṭhakathāya mpi ‘‘ evaṃ vāḷayakkhampī ’’ ti vuttattā .
189. Taṃ tatraṭṭhitaṃ chindantan ti taṃ -saddo ekaccesu natthi .
Itaresu pārājikathullaccayaṃ āpannāti attho .
‘‘ Imaṃ chinditvā sīghaṃ gantvā saṅghassa pattacīvaraṃ dassāmī ’’ ti kusalacittenapi chindituṃ na vaṭṭati ananuññātattā .
Aññassa pana bhikkhuno vaṭṭati anuññātattā .
190. Kathaṃ ?
Kuṭirakkhaṇatthañhi bhagavatā paṭaggidānādi anuññātaṃ , kuṭi nāmesā bhikkhūnaṃ atthāya .
Tasmā ‘‘ bhikkhurakkhaṇatthaṃ aññassa bhikkhussa vaṭṭatī ’ ti vattabbamettha natthī ’’ ti vuttaṃ .
Yadi evaṃ acchinnacīvarassa naggabhāvappaṭicchādanatthaṃ bhūtagāmapātabyatā bhagavatā anuññātā , jīvitarakkhaṇatthañca sappadaṭṭhakāle anuññātaṃ , tasmā ‘‘ api jīvitaṃ pariccajitabbaṃ , na ca rukkho vā chinditabbo ’’ tiādi na vattabbaṃ siyā , tasmā taṃ nidassanaṃ appamāṇaṃ , aṭṭhakathācariyo evettha pamāṇaṃ .
Ettha panāyaṃ ācariyassa takko – ariyapuggalesupi sattā naggiyaṃ passitvā appasādaṃ katvā nirayūpagā bhavissanti
M0.170 , tathā sappā ca ḍaṃsitvā , tesaṃ pāpavimocanatthaṃ bhūtagāmapātabyatā anuññātā .Dānapatīnaṃ cittarakkhaṇatthaṃ paṭaggidānādi .
Aññathā lokassa puññantarāyo , saṅghassa ca lābhantarāyo hoti .
Vadhakassa pana cittahitakaraṇaṃ natthi , taṃ pana avītikkamaṃ , jīvitapariccajanaṃ passitvā vā ‘‘ aho dukkaraṃ katan ’’ ti pasādameva labheyyunti attano na vaṭṭati , aññassa vaṭṭati .
Aññathā titthiyānaṃ asaddhammasiddhiyāti .
Gaṇṭhipade pana ‘‘ jīvitatthāya rukkhaṃ chindantassa attasinehavasena chindanato akusalattā na vaṭṭati , aññassa vaṭṭatī ’’ ti likhitaṃ .
Anekesu rukkhena otthatesu , opāte vā patitesu aññena aññassatthāya rukkhachedanādi
V0.151 kātuṃ vaṭṭati , kasmā ?Paraparittāṇādhippāyatoti .
Parittan ti rakkhaṇaṃ , taṃ dassetuṃ ‘‘ samantā bhūmitacchanan ’’ tiādi vuttaṃ .
191. Tīhi mārite pana visaṅketan ti ettha tīsu ekena māritepi ‘‘ khettameva otiṇṇattā pārājikan ’’ ti vuttattā tayopi ekato hutvā mārenti ce , āpajjati , teneva vuttaṃ ‘‘ paricchedabbhantare vā avisaṅketan ’’ ti .
‘‘ Paricchedātikkame pana sabbattha visaṅketaṃ hotī ’’ ti vuttattā dvinnaṃ balaṃ gahetvā tatiyo ce māreti āpajjati viya dissati , vīmaṃsitabbaṃ .
‘‘ Dve mārentū ’’ ti vutte ekena vā dvīhi vā mārite pārājikan ti ‘‘ dvinnaṃ pahārānaṃ maraṇe sati dve māritā nāma honti , asati ekova hoti , tasmā vijānitabban ’’ ti vadanti .
Tatiyapārājikavaṇṇanā niṭṭhitā .