Gāmasīmādikathāvaṇṇanā
147. Sā
M0.458 cāti sā paricchinditvā dinnagāmasīmā ca itarā ca .Sā katamāti ce ?
‘‘ Pakatigāmā ’’ tiādimāha .
Baddhasīmāsadisāyeva hontīti sā ca hoti itarā ca hotīti adhippāyo , tasmāyeva ‘‘ ticīvaravippavāsaparihāraṃ labhatī ’’ ti ekavacanaṃ kataṃ , taṃ na yuttaṃ ubhinnampi gāmattāti eke .
‘‘ Honti , na labhantī ’’ ti ca bahuvacanampi karontīti .
‘‘ Sā ca itarā cā ’’ ti vuttā ‘‘ majjhe bhinditvā dinnagāmasīmā pakatigāmādayo abhinnā ’’ ti ca vadanti .
‘‘ Bhikkhuvasatī ’’ ti pāṭho ,‘‘ vasantī ’’ ti ca likhitaṃ .
‘‘ Athassa ṭhitokāsato ’’ ti
V0.418 vuttattā ekavacanameva yuttaṃ .Sabbā , bhikkhave , nadī asīmāti kataraṃ sīmaṃ paṭikkhipati ?
Baddhasīmaṃ , ekādasavipattisīmaññatarappasaṅgatoti ācariyā .
Sace paṭhamaṃ sīmāya baddhāya pacchā nadiādayo honti , paṭikkhepoti pasaṅgo āpajjati , tasmā abaddhasīmameva paṭikkhipati .
Yathā sabbo gāmo gāmasīmā , tathā sabbā nadī asīmā .
Kintu tassa tassa bhikkhuno udakukkhepasīmāti sīmānānattaṃ dassetīti no takkoti ācariyo .
Yaṃ majjhimassa purisassa samantā udakukkhepāti pana ekissā nadiyā catuvaggādīnaṃ saṅghānaṃ visuṃ catuvaggakaraṇīyādikammakaraṇakāle sīmāparicchedadassanatthaṃ vuttaṃ .
Ticīvarena vippavāsāvippavāsaparicchedadassanatthampi sattabbhantarasīmāya paricchedadassanaṃ viyāti ācariyā , tasmā udakukkhepaparicchedābhāvepi antonadiyaṃ kammaṃ kātuṃ vaṭṭatīti siddhaṃ .
Ayaṃ pana viseso – tattha nāvāgato ce , nāvāyaṃ vuttanayena .
Satthagato ce , satthe vuttanayena .
So ce atirekacātumāsaniviṭṭho , gāme vuttanayena ticīvarāvippavāso veditabbo .
Tatthāpi ayaṃ viseso – sace sattho udakukkhepassa anto hoti , udakukkhepasīmāpamāṇanti eke .
Satthova pamāṇanti ācariyā .
Sace panettha bahū bhikkhūtiādimhi keci adhiṭṭhānuposathaṃ , keci gaṇuposathaṃ , keci saṅghuposathanti vattukāmatāya ‘‘ bahū saṅghā ’’ ti avatvā ‘‘ bhikkhū ’’ ti vuttaṃ .
Ūnakaṃ pana na vaṭṭatīti ettha sīmāsambhedasambhavatoti upatissatthero .
Ṭhapente hi ūnakaṃ na ṭhapetabbaṃ .
‘‘ Aṭhapetumpi vaṭṭati evā ’’ ti vuttaṃ .
Gacchantiyā panāti ettha ‘‘ udakukkhepamanatikkamitvā parivattamānāya kātuṃ vaṭṭatī ’’ ti likhitaṃ .
Aññissā sīmāya ñattītiādi kiṃ sīmato kammavipattibhayā vuttaṃ
M0.459 , udāhu parisatoti ?Ekakammassa nānāsīmāya asambhavato sīmatoti .
Ekakammassa nānāsīmaṭṭhasaṅghena asambhavato parisatotipi eke .
‘‘ Savanaṃ hāpetī ’’ ti vuttadosappasaṅgatoti no takko .
Ekissā hi sīmāya ekaṃ kammaṃ aniṭṭhapento hāpetīti ācariyo .
Bahinaditīre jātarukkhassa antonadiyaṃ paviṭṭhasākhāya vāti ettha ca naditīre khāṇukaṃ koṭṭetvāti ettha ca sace pana setu vā setupādā vā bahitīre patiṭṭhitāti ettha ca sīmāsodhanaṃ nāma gāmasīmaṭṭhe hatthapāsānayanaṃ .
Khaṇḍasīmāya uṭṭhitarukkhato viyojetvā kātuṃ vaṭṭati .
Kasmā ?
Tīraṭṭhe rukkhe baddhanāvāya gāmo ādhāroti .
‘‘ Ubhatobhāgena gāmasīmaṃ phusitvā ṭhitasetu khaṇḍasīmāmahāsīmāyo phusitvā ṭhitarukkhena upametabbo ’’ ti ca likhitaṃ .
Tattha purimanaye tāva idaṃ vicāretabbaṃ – tādise ṭhāne katakammaṃ kiṃ nadiyaṃ katasaṅkhyaṃ gacchati , udāhu gāmasīmāyaṃ , atha ubhayatthāti ?
Kiñcettha taṃ ce nadiyaṃ katasaṅkhyaṃ gacchati , udakukkhepasīmāva
V0.419 sodhetabbā , na itarā .Atha gāmasīmāyaṃ katasaṅkhyaṃ gacchati , udakukkhepasīmā na sodhetabbā .
Yadi ubhayattha katasaṅkhyaṃ gacchati , dvīsu sīmāsu ekakammaṃ kātuṃ vaṭṭatīti aniṭṭhappasaṅgo āpajjati .
Tato ‘‘ aññissā sīmāya ñatti , aññissā anussāvanā hotī ’’ ti idañca ‘‘ khaṇḍasīmāmahāsīmaṭṭhānaṃ kāyasāmaggiyā kammaṃ kātuṃ vaṭṭatī ’’ ti idañcāniṭṭhaṃ āpajjatīti ?
Ettha vuccate – yathāvuttaṃ kammaṃ ubhayattha katasaṅkhyaṃ gacchati , na ca yathāvuttaṃ aniṭṭhaṃ āpajjati .
Kasmā ?
‘‘ Ñattianussāvanānaṃ ekekasīmāyaṃ pavattattā , kārakabhikkhūnaṃ vā ekekasīmāyaṃ ṭhitattā ’’ ti vadanti .
Ubhayatthāpi ṭhātuṃ sakkuṇeyyatāya pana taṃ akāraṇaṃ .
Ekībhāvaṃ upagatasīmaṭṭhāne katattāti idaṃ acalakāraṇaṃ .
Ekībhāvaṃ upagatāsu hi dvīsu nadīgāmasīmāsu kammaṃ kātuṃ vaṭṭatīti ca .
Sattabbhantarasīmāyaṃ ce nadī hoti , samuddo vā , jātassaro vā .
Tesu ṭhitabhikkhu sattabbhantarasīmāyaṃ ṭhitasaṅkhyaṃ na gacchati .
Tattha ce nadiādilakkhaṇaṃ appatto dīpako , pāsāṇo , rukkho vā hoti , sattabbhantarasaṅkhyaṃ gacchati .
Manussehi vaḷañjanaṭṭhānaṃ ce taṃ hoti , gāmakhettasaṅkhyaṃ gacchati .
Kataragāmakhettaṃ ?
Yato manussā sañcaranti , sabbe ce sañcaranti , visuṃ gāmakhettasaṅkhyaṃ gacchatīti ca ācariyā .
Pacchimanaye
M0.460 sace setu nadīlakkhaṇaṭṭhānaṃ aphusitvā ṭhito , gāmasīmāsaṅkhyaṃ gacchati .Tattha eko ce gāmo , taṃ sodhetvā , dvīsu tīresu sace dve , dvepi gāme sodhetvā kammaṃ kātabbaṃ .
Evañhi kataṃ ubhayatra kataṃ hoti .
Iminā nayena dvīsu nadīsu , jātassaresu ca ekakammapasiddhi veditabbā .
Ayaṃ pana nayo khaṇḍasīmāmahāsīmānampi labbhateva .
Sace setu nadīlakkhaṇaṭṭhānaṃ phusitvā ṭhito , udakukkhepasīmāpi sodhetabbā .
Sīmānameva cekattaṃ , vehāsaṭṭhaṃ vinā gato ;
Viditvā ekakammassa , sīmato idamādise .
Ekasīmaṃ dvisīmaṃ vā , tisīmaṃ catusīmakaṃ ;
Ekakammaṃ siyā tassa , kopo parisato siyāti .
Ayaṃ panettha viseso – nadiyaṃ karontānaṃ udakukkhepato bahi rukkhādisambandho appamāṇaṃ .
Gāme karontānaṃ nadiyaṃ sambandharukkhassa udakukkhepato bahi ṭhitabhikkhu appamāṇaṃ , tato oraṃ pamāṇaṃ .
Baddhasīmāya sambandharukkhassa baddhasīmāya ṭhitabhikkhu pamāṇanti
V0.420 veditabbaṃ , teneva vuttaṃ ‘‘ sīmaṃ sodhetvā kammaṃ kātabban ’’ ti .‘‘ Sace pana setu vā setupādā vā bahitīre patiṭṭhitā kammaṃ kātuṃ na vaṭṭatī ’’ ti vacanampi pārohādīsu viya sakalasīmāsodhanameva kātabbanti sādheti , vīmaṃsitabbaṃ .
Ativuṭṭhikāle panāti ettha ativuṭṭhi nāma yathā cātumāsikāyāti veditabbā , tasmā catumāsaṃ ativuṭṭhiyeva sace hoti , sabbopi oghena otthaṭokāso nadī eva .
Atha ekissāpi ativuṭṭhiyā ogho catumāsaṃ tiṭṭhati , sandati vā , bahitīre patiṭṭhitaoghena otthaṭokāso sabbopi nadī eva .
Nadiṃ ottharitvā sandanaṭṭhānato paṭṭhāyāti tameva vā nadiṃ aññaṃ vā apubbaṃ vā padesaṃ attano pavattavasena nadilakkhaṇappattaṃ ottharitvā sandanaṭṭhānato paṭṭhāya vaṭṭati .
Gāmanigamasīmaṃ ottharitvāti catumāsappavattiṃ sandhāya vuttaṃ .
‘‘ Agamanapatheti tadahu gatapaccāgataṃ kātuṃ asakkuṇeyyake ’’ ti likhitaṃ .
Yaṃ pana andhakaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ , taṃ na gahetabbaṃ .
Kasmā ?
Nadiyampi taṃdosappasaṅgato .
Tipusakādīti ettha ādi -saddena kamaluppalādīnipi saṅgahaṃ gacchanti
M0.461 .Sabbopi ajātassaro hoti , gāmasīmāsaṅkhyameva gacchatīti yehi kataṃ , tesaṃ gāmasīmāsaṅkhyaṃ vā , samantato tīraṭṭhagāmehi ce kataṃ , sabbagāmasaṅkhyaṃ vā , aññehi gāmakhettehi asambandhaṭṭhānaṃ ce , visuṃgāmasīmāsaṅkhyaṃ vā gacchatīti attho .
148. Saṃsaṭṭhaviṭapāti iminā āsannattaṃ dīpeti , tena padesasambhindanā idha sambhedoti dīpeti .
So pana vaḍḍhanto sīmāsaṅkaraṃ karotīti baddhasīmaṭṭhānappavesanavasena ‘‘ ekadesabaddhasīmā ’’ ti vattabbato saṅkaradoso hoti .
Na , bhikkhave , sīmāya sīmā sambhinditabbāti ettha ‘‘ paṭhamaṃ baddhasīmāya pacchā attanā bandhitabbasīmā na sambhinditabbā ’’ ti eke adhippāyaṃ saṃvaṇṇayanti .
Paṭhamaṃ sammatasīmāyaṃ sambhedābhāvato svādhippāyo ajjhottharaṇena yujjati , tasmā pacchā bandhitabbasīmāya paṭhamaṃ baddhasīmā na sambhinditabbā .
Sakalaṃ vā ekadesato vā nimittānaṃ antokaraṇena paṭhamaṃ baddhasīmāya sīmantarike akittetvā sammannanato hi sambhindati nāma , paresaṃ baddhasīmaṃ sakalaṃ vā ekadesato vā nimittānaṃ antokaraṇena ajjhottharati nāma , tenevāha ‘‘ sīmaṃ sammannantena sīmantarikaṃ ṭhapetvā ’’ tiādi .
Tassattho – paṭhamaṃ baddhasīmāya sīmantarikaṃ pacchā bandhitabbasīmāya nimittabhūtaṃ ṭhapetvā pacchā sīmaṃ sammannitunti .
Imā dvepi vipattiyo bhikkhubhikkhunīsīmānaṃ aññamaññaṃ na sambhavanti .
So pana vaḍḍhanto sīmāsaṅkaraṃ karotīti ettha kevalaṃ sīmāsaṅkarameva karoti .
Tasmiṃ katakammāni na kuppantīti keci , taṃ nayuttaṃ sākhāpārohachedanasīmāsodhanānaṃ vuttattā .
Idaṃ sabbaṃ suṭṭhu vicāretvā garukule payirupāsitvā gahetabbayuttakaṃ gahetabbaṃ , itaraṃ chaḍḍetabbaṃ .