6. Eḷakalomasikkhāpadavaṇṇanā
572-3.
Addhānamaggappaṭipannassāti iminā pakatiyā dīghamaggappaṭipannassa uppannānipi tiyojanaparamameva haritabbāni , pageva appaṭipannassāti dasseti .
Addhānamaggappaṭipannassa nissaggiyanti vā sambandho .
Teneva vāsādhippāyassa paṭippassaddhagamanussāhattā ‘‘ appaṭipanno ’’ ti saṅkhyaṃ gatassa
M0.256 anāpattīti siddhā .Imasmiṃ atthavikappe hi bhikkhuno paneva eḷakalomāni uppajjeyyuṃ … pe … asantepi hārake addhānaṃ maggappaṭipannassa nissaggiyaṃ pācittiyanti yojanā veditabbā .
Ākaṅkhamānena bhikkhunā paṭiggahetabbānīti attano santakānaṃyeva tiyojanātikkame āpattiṃ dasseti .
Tena anākaṅkhamānena parasantakāni paṭiggahitāni atirekatiyojanaṃ harantassa anāpatti siddhā .
Ayamattho ‘‘ bhikkhuno uppajjeyyun ’’ ti iminā ,‘‘ acchinnaṃ paṭilabhitvā ’’ ti iminā ca dīpitova hotīti .
Porāṇagaṇṭhipade
V0.229 ca ‘‘ aññaṃ bhikkhuṃ harāpento gacchati ce , dvinnaṃ anāpattīti vuttaṃ , tasmā dve bhikkhū tiyojanaparamaṃ patvā aññamaññassa bhaṇḍaṃ parivattetvā ce haranti , anāpattīti siddhaṃ , teneva anāpattivāre ‘‘ aññaṃ harāpetī ’’ ti vuttaṃ .Kiṃ harāpeti ?
Jānantaṃ ajānantaṃ .
Kiñcettha yadi jānantaṃ ,‘‘ añño harissatīti ṭhapeti , tena haritepi āpattiyevā ’’ ti ekaṃsato na vattabbaṃ .
Jānantopi hi ekacco haratīti .
Tato aṭṭhakathāya virujjhati .
Atha ajānantaṃ ,‘‘ aññassa yāne vā bhaṇḍe vā ajānantassa pakkhipitvā tiyojanaṃ atikkāmeti , nissaggiyānī ’’ ti pāḷiyā virujjhati , atha ubhopi ekato ekaṃ bhaṇḍaṃ harāpenti , tampi nissaggiyaṃ siyā .
Anissaggiyanti yuttiyā virujjhati ‘‘ tiyojanaparamaṃ sahatthā haritabbāni asante hārake ’’ ti avisesena ca pāḷi vuttā .
Hārakopi sacetano acetanoti duvidho .
Sacetanopi eḷakalomabhāvaṃ vā ‘‘ ahamidaṃ harāmī ’’ ti vā ‘‘ maṃ esa idaṃ harāpetī ’’ ti vā jānanājānanavasena duvidho hoti .
Tattha acetano nāma hārako nadīsoto vā nāvā vā assāmikayānaṃ vā hoti .
Sacetano pākaṭova .
Tattha ‘‘ maṃ esa idaṃ harāpetī ’’ ti ettakaṃ jānantaṃ manussaṃ vā tiracchānagataṃ vā aññaṃ harāpeti , anāpattīti anugaṇṭhipada nayo .
Ayaṃ pāḷiyā , aṭṭhakathāya ca ekaraso vinicchayo ,‘‘ asante hārake ’’ ti kiñcāpi idaṃ avisesato vuttaṃ ,‘‘ aññassa yāne vā bhaṇḍe vā ajānantassā ’’ ti vacanato pana sacetanova hārako tattha adhippetoti paññāyati , so ca eḷakalomabhāvañca ‘‘ idaṃ harāmī ’’ ti ca jānanto nādhippeto .
Tena vuttaṃ ‘‘ añño harissatīti ṭhapeti , tena haritepi āpattiyevā ’’ tiādi .
Tattha hetukattuno abhāvatova .
Pāḷiya ñhi ‘‘ aññaṃ harāpetī ’’ ti hetukattuvasena vuttā
M0.257 .Itare dve jānantā idha sambhavanti .
‘‘ Ajānantassa pakkhipitvā ’’ ti pāḷiyaṃ ‘‘ esa harāpetī ’’ ti vā ‘‘ idaṃ ṭhānaṃ atikkamāpetī ’’ ti vā jānantassa yāne vā bhaṇḍe vā pakkhipitvā tiyojanaṃ atikkamāpeti , na nissaggiyā hontīti dīpeti .
‘‘ Harāpetī ’’ ti idaṃ hetukattuvacanataṃ sādheti , tasmā aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ sāmikassa ajānantassevā ’’ ti idaṃ ‘‘ maṃ esa harāpetī ’’ ti evaṃ ajānantaṃ sandhāya vuttaṃ .
‘‘ Sāreti codeti anubandhāpetī ’’ ti idaṃ ‘‘ maṃ esa idaṃ ṭhānaṃ atikkamāpetī ’’ ti evaṃ jānantaṃ sandhāya vuttaṃ .
Ajānantopi sāraṇādīhi ṭhitaṭṭhānaṃ nātikkamati , na vā anubandhati .
Atha sāraṇādīhi anatikkamitvā attano ruciyā atikkamati āpatti eva bhikkhuno hetukattubhāvāsambhavato .
Idāni yathāṭhitaṭṭhānato paṭṭhāya vakkhāma ,‘‘ asantepi hārake ’’ ti hārakālābhapaccayāpi sayaṃ
V0.230 haraṇato nissaggiyameva , pageva sati hāraketi ayameko attho .Avadhāraṇatthaṃ api-saddaṃ gahetvā asante eva hārake nissaggiyaṃ , sati pana hārake na tena harāpentassa nissaggiyanti ayaṃ dutiyo attho .
‘‘ Saṅghato vā … pe … attano vā dhanenā ’’ ti iminā kiñcāpi acittakamidaṃ sikkhāpadaṃ , saṅghādito pana attanā ākaṅkhamānena paṭiggahitasseva eḷakalomassa tiyojanātikkame āpatti , na ajānato appaṭiggahitassa cīvarādīsu kutoci laggassa atikkamaneti dīpeti .
Anugaṇṭhipade pana ‘‘ kambalassa upari nipajjitvā gacchantassa sace ekampi lomaṃ cīvare laggaṃ hoti , āpatti eva kambalato vijaṭitattā ’’ ti vuttaṃ , taṃ kambalassa paṭiggahitattā attano icchāya paṭiggahitameva hotīti yuttaṃ .
Yasmā ‘‘ anāpatti katabhaṇḍe ’’ ti vuttaṃ , tasmā taṃ anekampi katabhaṇḍaṭṭhāniyameva hoti .
Tañhi anena paṭiggahitaṃ , na lomaṃ .
Atha lomampi aggahitameva hoti , katabhaṇḍaṃ dupparihāriyalomavinibbhogakatabhaṇḍo niyamo .
Evaṃ sante akatabhaṇḍe tikapācittiyaṃ , katabhaṇḍe tikadukkaṭañca nayato dassetabbaṃ bhaveyya , aññathā tikassa dassitattā .
Saussāhattāti appaṭippassaddhagamanattā .
Acittakattā cāti bhikkhuno ussāhānurūpaṃ lomānaṃ tiyojanātikkamanato vināpi payogacittena haraṇacittena āpajjati evāti adhippāyo .
Sā anāpatti pāḷiyā na sametīti
M0.258 anto pana payogena tiyojanaparamaṃ atikkamitattā anāpatti .‘‘ Tiyojanaṃ haratī ’’ ti iminā tiyojanaṃ padasā netukāmopi antotiyojane pade pade dukkaṭaṃ nāpajjatīti dasseti , taṃ yuttaṃ ‘‘ tiyojanaṃ vāsādhippāyo gantvā tato paraṃ haratī ’ ti vacanassatthitāyā ’’ ti vuttaṃ .
Punapi vuttaṃ ‘‘ aññaṃ harāpetīti ‘ idaṃ harissāmī ’ ti saussāhameva aññaṃ harāpetīti attho .
Itarathā gacchantassa sīse ṭhapesi , tasmiṃ ajānantepi anāpatti siyā ’’ ti .
Sace pana ‘‘ agacchante yāne vā ’’ tiādinā nayena vuttattā haraṇādīhi janitaussāhānaṃ hatthiādīnaṃ ‘ idaṃ karissāmā ’ ti vā ‘ harissāmā ’ ti vā ābhoge janite eva anāpatti , na ajaniteti upatissatthero āhā ’’ ti ca vuttaṃ .
Parivattetvā ṭhapiteti dvinnampi bahi nikkhipitattāti upatissatthero .
Bahisīmāya ṭhapitaṃ bhaṇḍikaṃ anto antosīmāyaṃ ṭhapitaṃ bahi karoto anāpattīti keci , na sundaraṃ viya .
575. Paṭilabhitvā haratīti paṭhamatiyojanato paraṃ harati , na dutiyāditoti attho .
Katabhaṇḍe uppannokāsābhāvā anāpatti .
Eḷakalomasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .