6. Kuṭikārasikkhāpadavaṇṇanā
342. Yācanāti ‘‘ detha dethā ’’ ti codanā .
Viññattīti iminā no atthoti viññāpanā .
‘‘ Hatthakammaṃ yācito upakaraṇaṃ , mūlaṃ vā dassatī ’’ ti yācati , na vaṭṭatīti .
Vaṭṭati senāsane obhāsaparikathādīnaṃ laddhattāti eke .
Anajjhāvutthakan ti assāmikaṃ .
Na āhaṭaṃ
V0.171 paribhuñjitabban ti ‘‘ sūpodanaviññattidukkaṭaṃM0.192 hotī ’’ ti vuttaṃ .‘‘ Kiñcāpi garubhaṇḍappahonakesūti vuttaṃ , tathāpi yaṃ vatthuvasena appaṃ hutvā agghavasena mahā haritālahiṅgulikādi , taṃ yācituṃ na vaṭṭatī ’’ ti vadanti .
344. So kirāti isi .
Tadā ajjhagamā tadajjhagamā .
348-9.
Na hi sakkā yācanāya kātuṃ , tasmā sayaṃ yācitakehi upakaraṇehīti adhippāyo .
Byañjanaṃ sameti , na attho .
Kasmā ?
Idha ubhayesaṃ adhippetattā , taṃ dassento ‘‘ yasmā panā ’’ tiādimāha .
Idha vuttanayenāti imasmiṃ sikkhāpadavibhaṅge vuttanayena .
‘‘ Saññācikāyā ’’ ti vacanato karontenāpi ,‘‘ parehi pariyosāpetī ’’ ti vacanato kārāpentenāpi paṭipajjitabbaṃ .
Ubhopete kārakakārāpakā .
Byañjanaṃ vilomitaṃ bhaveyya ,‘‘ kārayamānenā ’’ ti hi byañjanaṃ ‘‘ karontenā ’’ ti vutte vilomitaṃ hoti atadatthattā .
Na hi kārāpento nāma hoti .
‘‘ Idha vuttanayenāti desitavatthukapamāṇikanayena .
Evaṃ sante ‘ karontena vā kārāpentena vā ’ ti vacanato karontenāpi parehi vippakataṃ vattabbanti ce , tadatthavissajjanatthaṃ ‘ yadi panātiādimāhā ’’’ ti anugaṇṭhipade vuttaṃ .
‘‘ Saññācikāya kuṭiṃ karonto ’’ ti vacanavasena vuttaṃ .
‘‘ Āyāmato ca vitthārato cā ’’ ti avatvā vikappatthassa vā -saddassa gahitattā ekatobhāgepi vaḍḍhite āpatti eva .
Pamāṇayuttamañco kira navavidatthi .
‘‘‘ Catuhatthavitthārā ’ ti vacanena ‘ tiriyaṃ tihatthā vā ’ ti vacanampi sameti ‘ yattha pamāṇayutto ’ tiādisanniṭṭhānavacanāsambhavato ’’ ti vuttaṃ .
Pamāṇato ūnatarampīti vitthārato catupañcahatthampi dīghato anatikkamitvā vuttapamāṇameva desitavatthu .
Adesitavatthuñhi karoto āpatti .
Pamāṇātikkantā kuṭi eva pamāṇātikkantaṃ kuṭiṃ kareyyāti vuttattā .
‘‘ Thambhatulā ’’ ti pāṭho .
Anussāvanānayenāti ettha ‘‘ damiḷabhāsāyapi vaṭṭatī ’’ ti vadanti .
353. Cārabhūmi gocarabhūmi .
Na gahitāti na vāritā .
Aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ kāraṇāya guttibandhanāgāraṃ , akaraṇaṭṭhānaṃ vā dhammagandhikā hatthapādacchindanakā gandhikā ’’ ti likhitaṃ .
Dvīhi balibaddehīti heṭṭhimakoṭiyā kira
M0.193 vuttato āvijjituṃ na sakkā chinnāvaṭattā , nigamanassāpi atthappakāsanatthaṃ vuttan ti veditabbaṃ .Pācinan ti vatthu adhiṭṭhānaṃ .
Tadatthāyāti tacchanatthāya .
Paṇṇasālampīti ullittāvalittakuṭimeva paṇṇacchadanaṃ .
Teneva ‘‘ sabhitticchadanan ’’ ti vuttaṃ , alittaṃ kira sabbaṃ vaṭṭati .
Pubbe thokaṃ ṭhapitaṃ puna vaḍḍhetvā .
Tasmin ti dvārabandhane vā vātapāne vā ṭhapite .
Paṭhamamevāti ettha pattakāle evāti kira dhammasiritthero .
Upatissatthero
V0.172 ṭhapitakālevāti kira .Purimena lepassa aghaṭitattā dutiyena vattasīsena katattā ubhinnampi anāpatti .
Sace āṇattena kataṃ ,‘‘ karoti vā kārāpeti vā ’’ ti vacanato āpatti ubhinnaṃ sati attuddesikatāya , asati mūlaṭṭhasseva .
Heṭṭhimappamāṇasambhave sati sabbamattikāmayaṃ kuṭiṃ karoto āpatti dukkaṭena saṅghādisesoti ācariyassa takko .
354. Chattiṃsa catukkāni nāma adesitavatthukacatukkaṃ desitavatthukacatukkaṃ pamāṇātikkantacatukkaṃ pamāṇikacatukkaṃ adesitavatthukapamāṇātikkantacatukkaṃ desitavatthukapamāṇikacatukkanti cha catukkāni , evaṃ samādisativārādīsupi pañcasūti chattiṃsa .
Āpattibhedadassanatthan ti ettha yasmā ‘‘ sārambhe ce , bhikkhu , vatthusmiṃ aparikkamane … pe … saṅghādiseso ’’ ti mātikāyaṃ avisesena vuttattā sārambhaaparikkamanepi saṅghādisesovāti micchāgāhavivajjanatthaṃ āpattibhedo dassito , tasmā vuttānīti adhippāyo .
Vibhaṅge evaṃ avatvā kimatthaṃ mātikāyaṃ dukkaṭavatthu vuttanti ce ?
Bhikkhū abhinetabbā vatthudesanāya , tehi bhikkhūhi vatthu desetabbaṃ .
Kīdisaṃ ?
Anārambhaṃ saparikkamanaṃ , netaraṃ , itarasmiṃ ‘‘ sārambhe ce bhikkhu vatthusmiṃ aparikkamane ’’ ti evaṃ ānisaṃsavasena āgatattā vuttaṃ .
Yasmā vatthu nāma atthi sārambhaṃ , atthi anārambhaṃ , atthi saparikkamanaṃ , atthi aparikkamanaṃ , atthi sārambhaṃ saparikkamanaṃ , atthi sārambhaṃ aparikkamanaṃ , atthi anārambhaṃ saparikkamanaṃ , atthi anārambhaṃ aparikkamananti bahuvidhattā vatthu desetabbaṃ anārambhaṃ saparikkamanaṃ , netaranti vuttaṃ hoti .
Kimatthikā panesā desanāti ce ?
Garukāpattipaññāpanahetuparivajjanupāyatthā .
Vatthudesanāya hi garukāpattipaññāpanahetuttā akataviññatti gihīnaṃ pīḷājananena attadukkhaparadukkhahetubhūto ca sārambhabhāvoti ete vatthudesanāpadesena upāyena parivajjitā honti .
Na hi bhikkhu akappiyakuṭikaraṇatthaṃ gihīnaṃ
M0.194 vā pīḷānimittaṃ sārambhavatthu .Kuṭikaraṇatthaṃ vā vatthuṃ desentīti paṭhamameva sādhitametaṃ .
Vomissakāpattiyoti dukkaṭasaṅghādisesamissakāpattiyo .
355. Tattha ‘‘ dvīhi saṅghādisesehī ’’ ti vattabbe ‘‘ dvinnaṃ saṅghādisesenā ’’ ti vibhattibyattayena , vacanabyattayena ca vuttaṃ .
‘‘ Āpatti dvinnaṃ saṅghādisesānan ’’ tipi pāṭho .
364. Na ghaṭayati chadanalepābhāvato , anāpatti , taṃ parato sādhiyati .
Chadanameva sandhāya ullittāvalittatā vuttāti .
‘‘ Kukkuṭacchikagehaṃ vaṭṭatīti vatvā puna chadanaṃ daṇḍakehītiādinā nayena taṃ dassentehi tiṇapaṇṇacchadanākuṭikāva vuttā .
Tattha chadanaṃ daṇḍakehi
V0.173 dīghato tiriyañca jālaṃ viya bandhitvā tiṇehi vā paṇṇehi vā chādetuṃ ullittādibhāvo chadanameva sandhāya vuttoti yuttamidaṃ .Tasmā mattikāmayaṃ bhittiṃ vaḍḍhāpetvā upari ullittaṃ vā avalittaṃ vā ubhayaṃ vā bhittiyā ghaṭitaṃ karontassa āpatti eva vināpi bhittilepenā ’’ ti likhitaṃ .
‘‘‘ So ca chadanameva sandhāyā ’ ti padhānavasena vuttaṃ , na heṭṭhābhāgaṃ paṭikkhittan ’’ ti vadanti , vīmaṃsitabbaṃ .
Etthāti tiṇakuṭikāya .
Yathāsamādiṭṭhāyāti yathāvuttappakāranti adhippāyo .
‘‘ Āpatti kārukānaṃ tiṇṇaṃ dukkaṭānan ’’ tiādimhi so suṇātichakkampi labbhati .
Ubhayattha samādiṭṭhattā āṇāpakassa anāpatti .
Āṇattassa yathā samādiṭṭhaṃ āṇāpakena , tathā akaraṇapaccayā dukkaṭaṃ .
Sace ‘‘ ahampettha vasāmī ’’ ti attuddesampi karoti , saṅghādisesova .
‘‘ Kuṭiṃ karothā ’’ ti avisesena vuttaṭṭhāne pana āṇāpakassāpi saṅghādiseso acittakattā sikkhāpadassa .
Ahañca vasissāmīti ettha parassa yassa kassaci uddiṭṭhassa abhāvā āpatti eva ‘‘ karontassa vā ’’ ti niyamitattā , anāpatti avibhattattā .
‘‘ Idha paññattijānanamattameva cittan ’’ ti ca likhitaṃ .
Anugaṇṭhipade pana ahañca vasissāmīti ettha yo ‘‘ mayhaṃ vāsāgārañca bhavissatī ’’ ti icchati , tassāpatti .
Yo pana uposathāgāraṃ icchati , tassa anāpatti , tasmā ‘‘ ubhayaṃ sametī ’’ ti vatvā ca ‘‘ vinayavinicchaye āgate garuke ṭhātabban ’’ ti vacanato mahāpaccarivādato itaro pacchā vattabboti ce ?
Na , balavattā
M0.195 .‘‘ Vāsāgāraṃ ṭhapetvā sabbattha , anāpattī ’’ ti vacanato , bhojanasālādīnampi atthāya iminā katattā saṅkarā jātā .
Yathā – dve tayo ‘‘ ekato vasissāmā ’’ ti karonti , rakkhati tāvāti ettha viya .
‘‘ Idaṃ ṭhānaṃ vāsāgāraṃ bhavissati , idaṃ uposathāgāran ’’ ti vibhajitvā katepi āpatti eva .
Dvīsu mahāpaccarivādo balavā , tasmā ‘‘ pacchā vutto ’’ tiādinā atīva papañcitaṃ .
Kiṃ tena .
‘‘ Attanā vippakataṃ attanā ca parehi ca pariyosāpetī ’’ tiādinā nayena aparānipi catukkāni yathāsambhavaṃ yojetvā dassetabbāni , leṇādīsu kiñcāpi saṅghādisesena anāpatti , akataviññattiyā sati tappaccayā āpatti eva .
Kuṭikārasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .