Issues
Select Version
Vajirabuddhi-ṭīkā
Vajirabuddhi-ṭīkā

Kathinānujānanakathāvaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Kathinānujānanakathāvaṇṇanā

306.‘‘ Kathinan tiM0.488V0.445 pañcānisaṃse antokaraṇasamatthatāya thiranti attho ’’ ti likhitaṃ .
‘‘ Pañca kappantī ’’ ti avatvā ‘‘ kappissantī ’’ ti anāgatavacanaṃ ‘‘ vo ’’ ti imassa sāmivacanapakkhe yujjati tesaṃ tasmiṃ khaṇe anatthatakathinattā .
Dvīsu panetesu atthavikappesu pacchimo yutto sabbesampi tesaṃ pāveyyakānaṃ sabbadhutaṅgadharattā .
Nimantanaṃ sādiyantasseva hi anāmantacāro paññatto , tathā gaṇabhojanaṃ .
Asamādānacāro anadhiṭṭhitaticīvarassa natthi atecīvarikassa yāvadatthacīvaracatutthādicīvaraggahaṇasambhavato .
Itarassāpi anadhiṭṭhānamukhena labbhati .
Cīvaruppādo apaṃsukūlikasseva .
‘‘ Kathinatthatasīmāyan ’’ ti upacārasīmaṃ sandhāya vuttaṃ .
Upacārasīmaṭṭhassa matakacīvarādibhāgiyatāya baddhasīmāya tatruppādābhāvato viññeyyametaṃ upacārasīmāvettha adhippetāti .
Kathinatthāraṃ ke labhantīti ke sādhentīti attho .
Pañca janā sādhenti .
Kathinadussassa hi dāyakā pacchimakoṭiyā cattāro honti .
Eko paṭiggāhakoti .
‘‘ Tatra ce , bhikkhave , yvāyaṃ catuvaggo bhikkhusaṅgho ṭhapetvā tīṇi kammāni upasampadaṃ pavāraṇaṃ abbhānan ’’ ti ( mahāva .388) campeyyakkhandhake vuttattā ‘‘ na pañcavaggakaraṇīyan ’’ ti gahetabbaṃ .
‘‘ Yassa saṅgho kathinadussaṃ deti , taṃ hatthapāse akatvāpi bahisīmāya ṭhitassapi dātuṃ vaṭṭatī ’’ ti vadanti , taṃ hatthapāse katvā eva dātabbaṃ .
Kasmā ?
‘‘ Tassa kammappattattā ’’ ti vuttaṃ .
‘‘ Tatruppādena taṇḍulādinā vatthesu cetāpitesu atthatakathinānameva tāni vatthāni pāpuṇanti .
Vatthehi pana taṇḍulādīsu cetāpitesu sabbesaṃ tāni pāpuṇantī ’’ ti vuttaṃ .
Paṭhamapavāraṇāya pavāritā labhantīti idaṃ ukkaṭṭhakoṭiyā vuttaṃ .
Antarāyena appavāritānampi vutthavassānaṃ kathinatthārasambhavato itare gaṇapūrake katvā kathinaṃ attharitabbanti kathaṃ paññāyatīti ce ?
‘‘ Dvinnaṃ puggalānaṃ atthataṃ hoti kathinaṃ atthārakassa ca anumodakassa cā ’’ ti ( pari .403)V0.446 parivāre ekavacanakaraṇato , tattheva ‘‘ saṅghassa atthataṃ hoti kathinaṃ , gaṇassa puggalassa atthataṃ hoti kathinan ’’ ti ( pari .414) vacanato ca .
AññasmiṃM0.489 vihāre vutthavassāpi na labhantīti idaṃ kiṃ ekasīmasmiṃ , udāhu nānāsīmasminti ?
Kiñcettha – yadi tāva ekasīmasmiṃ , parato ‘‘ sace pana ekasīmāya bahū vihārā honti , sabbe bhikkhū sannipātetvā ekattha kathinaṃ attharitabbaṃ , visuṃ visuṃ attharituṃ na vaṭṭatī ’’ ti iminā aṭṭhakathā vacanena virujjhati .
Idañhi vacanaṃ sabbesaṃyeva eko kathinatthāroti dīpeti .
Atha nānāsīmasmiṃ , upanandassa ekādhippāyadānānumatiyā virujjhati .
Vuttañhetaṃ ‘‘ detha , bhikkhave , moghapurisassa ekādhippāyan ’’ ti ( mahāva .364).
Idañhi vacanaṃ dvīsupi āvāsesu tassa kathinatthārasiddhiṃ dīpetīti .
Avirodhova icchitabbo appaṭisiddhattā , tasmā ekasīmasmiṃ vā nānāsīmasmiṃ vā nānūpacāre aññasmiṃ vihāre vutthavassāpi na labhantīti adhippāyo veditabbo .
‘‘ Pacchimikāya upasampanno paṭhamapavāraṇāya pavāretumpi labhati , vassiko ca hoti ānisaṃsañca labhatīti sāmaṇerānaṃ vassūpagamanaṃ anuññātaṃ hoti , sāmaṇerā kathinānisaṃsaṃ labhantī ’’ ti vadanti .
Tiṇṇaṃ cīvarānaṃ aññatarappahonakan ti idaṃ ‘‘ na aññatra saṅghāṭiyā uttarāsaṅgena antaravāsakena atthataṃ hoti kathinan ’’ ti imāya pāḷiyā virujjhanaṃ viya dissati .
Ayañhi pāḷi tiṇṇaṃ cīvarānaṃ aññataravirahenāpi na atthataṃ hoti kathinanti dīpetīti ce ?
Na , tadatthajānanato , na tiṇṇaṃ cīvarānaṃ aññataravirahena na atthataṃ hoti kathinanti hi dīpetukāmo bhagavā taṃ pāḷimāha .
Yadi evaṃ ‘‘ aññatra saṅghāṭiyā uttarāsaṅgena antaravāsakenā ’’ ti na vattabbā siyāti ce ?
Na , adhippāyajānanatova .
Yo saṅghāṭiyā attharitukāmo , tassa aññatra saṅghāṭiyā na atthataṃ hoti .
Esa nayo itaratthāpīti ayamettha adhippāyo .
Teneva sukkapakkhe ‘‘ saṅghāṭiyā atthataṃ hotī ’’ tiādinā nayena ekameva cīvaraṃ vuttaṃ , evaṃ sante ‘‘ catuvīsatiyā ākārehi anatthataṃ hoti kathinaṃ , sattarasahi ākārehi atthataṃ hoti kathinan ’’ ti yathārahaṃ ukkaṭṭhakoṭiyā vuttanti veditabbaṃ , tasmā kaṇhapakkhe ullikhita … pe … nissīmaṭṭhānumodanānaṃ catuvīsatiyā ākārānaṃ sambhavantānaṃ sabbena sabbaṃ abhāvenapi nimittakatādīnaṃ asambhavantānaṃ aññatarabhāvenapi na atthataṃ hoti kathinanti evamadhippāyoM0.490 veditabbo .
Sukkapakkhepi ahatāhatakappa … pe … sīmaṭṭhānumodanānaṃ sattarasannaṃ ākārānaṃ sambhavantānaṃ aññatarabhāvenapi itaresaṃ sabbena sabbaṃ abhāvenapi atthataṃ hoti kathinanti evamadhippāyo veditabbo .
Aññathā aññamaññavirodho , yathāsambhavaṃ yojetvā veditabbo .
TatridaṃV0.447 mukhamattanidassanaṃ – kaṇhapakkhe ‘‘ uttarāsaṅgena atthate kathine na aññatra saṅghāṭiyā na aññatra antaravāsakena atthataṃ hoti kathinan ’’ ti vacanappamāṇato taṃ kathinaṃ anatthataṃ siyā .
Sukkapakkhe ca ‘‘ animittakatena atthataṃ hoti kathinan ’’ ti vacanappamāṇato animittakatena kathine atthate tañce parikathā kataṃ , tathāpi atthatameva kathinaṃ hotīti ayaṃ duvidhopi virodho .
Yathāvuttanayena adhippāye gahite parihāro hotīti veditabbaṃ .
Yo ānisaṃsaṃ bahuṃ detīti iminā paccayalolabhāvaṃ viya dīpeti , tathāpi bhagavatā yāvadatthacīvarapariyesanapaññāpanamukhena dvāraṃ dinnanti katvā saṅghānuggahatthaṃ hoti .
‘‘ Akātuṃ na hotīti anādariyena akarontassa dukkaṭan ’’ ti likhitaṃ .
Anumodāmāti ettha sabbasaṅgāhikavasena evaṃ vuttaṃ .
‘‘ Anumodāmī ’’ ti ekakena vattabbaṃ , itarathā ‘‘ na vaṭṭatī ’’ ti mahāaṭṭhakathāyaṃ kira vuttaṃ .
Kathinacīvaraṃ adhiṭṭhahitvā ‘‘ imāya saṅghāṭiyā kathinaṃ attharāmī ’’ ti vācāya bhinnamattāya puggalassa atthataṃ hoti .
‘‘ Kammavācā pana ekāyeva vaṭṭatīti kathinadussassa eva kammavācā , sesacīvaradāne apalokanamevāti attho ’’ ti likhitaṃ .
Ekasīmāyāti ekaupacārasīmāyāti attho yujjati .
Keci pana ‘‘ baddhasīmā adhippetā ekasīmāya ekaṭṭhāne attharite sabbattha attharitaṃ hoti ‘ sabbe bhikkhū sannipatitvā ’ ti vuttattā , tehipi anumodantehi attharitameva hoti , upacāraparicchinne tattha tattha laddhaṃ tehi tehi laddhabbaṃ hoti .
Tattha paviṭṭhehipi labhitabbaṃ sabbehipi attharitattā , ayaṃ viseso .
Mahāaṭṭhakathāya mpi evameva vuttan ’’ ti vadanti , vīmaṃsitabbaṃ .
308. Catuvīsati ākāravantatāya mahābhūmikaṃ .
‘‘ Dīghasibbitan ti pacchākatasibbanaṃ , ovaṭṭitvā sibbanaṃ vā ’’ ti likhitaṃ .
Kaṇḍusaṃ nāma pubbabandhanaṃ .
Paṭhamacimilikā ghaṭetvā ṭhapitā hotīti kathinadussaṃ dubbalaṃ disvāM0.491 taṃ balavatā attano pakatidussena saddhiṃ ghaṭetvā dupaṭṭaṃ katvā sibbitukāmehi kathinadussato pakatidussassa mahantatāya paṭhamaṃ tappamāṇānurūpaṃ bandhakaṇḍuse ghaṭetvā rajjukehi bandhitvā kataṃ hotīti adhippāyo .
Kathinacīvarassa appatāya paṭhamaṃ baddhadussaṃ kucchicimilikā hoti , mahāpaccariyaṃ , kurundiya ñca vuttavacananidassanaṃ , byañjane eva bhedo , atthe natthīti dassanatthaṃ katanti veditabbaṃ .
‘‘ Iminā kiṃ dīpetīti ce ?
Tathākataṃ dupaṭṭacīvaraṃ pakaticīvarassa mahantatāya pakaticīvarasaṅkhyameva gacchati , na kathinacīvarasaṅkhyanti kassaci siyā , nevaṃ daṭṭhabbaṃ .
Evaṃ kucchicimilikabhāvena ṭhitampi kathinacīvaraṃ .
Mahantampi taṃ pakaticīvaraṃ attano kathinacīvaramevāti .
Heṭṭhimakoṭiyā pañcakassa icchitabbattā kathinadussaṃ khaṇḍākhaṇḍaṃ bahudhā chinditvā sibbitukāmo kathinacīvaratoV0.448 paṭṭaṃ gahetvā aññasmiṃ akathinacīvare paṭṭamāropetī ’’ ti likhitaṃ .
Atha vā bahūni kathinadussāni paṃsukūlāni khuddakakhuddakāni ekacīvaratthāya , mahantāni ca ūnatthāya dinnāni honti .
Kathinacīvaratoti bhikkhu ekaccato kathinacīvarato paṭṭaṃ gahetvā aññasmiṃ āropeti .
Etthāha – kiṃ paṃsukūlāni kathinadussāni vikappanupagapacchimāni dātabbāni , udāhu khuddakānipīti ?
Ettha acīvarasaṅkhyattā khuddakāni dātuṃ na vaṭṭati .
Kammavācā tattha na ruhatīti eke .
‘‘ Paṃsukūlena atthataṃ hotī ’’ ti pāḷiyaṃ nayadānato kucchicimilikabhāvena ṭhitassa kathinadussassa attano sabhāvena anadhiṭṭhānupagassa purāṇacīvarabhāveneva adhiṭṭhānārahassapi kathinacīvarabhāvānumatimukhena aṭṭhakathāyaṃ padānato ca khuddakānipi dātuṃ vaṭṭati .
Tañhi kathinatthārako ghaṭetvā kathinacīvaraṃ karissatīti katvā kappatīti eke , yuttataraṃ gahetabbaṃ .
Nicayasannidhi saṅghāyattā saṅghena katattā .
Rattātikkantaṃ nissajjitabbattā ‘‘ nissaggiyan ’’ ti vuccati .
Pañca khaṇḍāni paṭṭāni pamāṇaṃ assāti pañcakaṃ .
Tena vā atirittena vāti attho .
Tadaheva sañchinnenāti saṅghena kathinatthārakassa kammavācaṃ vatvā dinneneva tadaheva sañchinnena samaṇḍalikatena bhavitabbaṃ .
Evaṃ dinnaṃyeva hi parivāre ‘‘ pubbakaraṇaṃ sattahi dhammehi saṅgahitan ’’ ti vuttaṃ , na dāyakena diyyamānaṃ , tasmā pariniṭṭhitapubbakaraṇameva ceM0.492 dāyako saṅghassa deti , sampaṭicchitvā kammavācāya dātabbaṃ .
Tena ca tasmiṃyeva sīmāmaṇḍale adhiṭṭhahitvā attharitvā saṅgho anumodāpetabbo katapubbakaraṇassa puna kattabbābhāvato .
Atthārakassa hatthagatameva hi sandhāya ‘‘ na ullikhitamattenā ’’ tiādi vuttaṃ .
Pariniṭṭhitapubbakaraṇampi puna dhovitvā visibbitvā kātabbameva vacanapamāṇatoti ce ?
Na , chinnassa puna chedāsambhavato .
Aññasmiṃ ṭhāne chinditabbamevāti ce ?
Na , pabbajjādhikāre ‘‘ kesamassuṃ ohārāpetvā ’’ ti vacanappamāṇato muṇḍikassa chinnepi kese pariyesitvā sirasmiṃ ṭhapetvā puna ohārāpetvā pabbājetabbappasaṅgato , na idha na-kārena paṭisiddhattāti ce ?
Na ,‘‘ na aññatra saṅghāṭiyā ’’ ti na-kārena paṭisiddhattā uttarāsaṅgena atthate anatthataṃ hotīti aniṭṭhappasaṅgato , tasmā abhiniveso na kātabbo .
‘‘ Bahiupacārasīmāya ṭhito ’’ ti vuttattāpi pubbe vuttavinicchayova gahetabbo .
309. Asannidhikatena atthataṃ hoti kathinan ti ettha kiṃ kathinatthāramāseyeva duvidhopi sannidhi adhippeto , udāhu tato pubbepi , dāyakena vā kadā dātabbaṃ , kiṃ kathinatthāramāseyeva , udāhuV0.449 tato pubbepi , kathinatthāramāsepi asukasmiṃ divaseyeva atthāratthāya dammīti dātuṃ vaṭṭati na vaṭṭatīti idaṃ vicāretabbaṃ .
Kathinatthāramāse eva duvidhopi sannidhi .
Dāyakenāpi vassāvāsikaṃ viya kathinacīvaraṃ uddissa dinnaṃ na vaṭṭati .
Kasmā ?
‘‘ Kathinadāyakassa vattaṃ atthī ’’ tiādinā ( mahāva . aṭṭha .306) nayena aṭṭhakathāyaṃ vuttattā .
Ukkaṭṭhamattametanti ce ?
Na ,‘‘ kathinaṃ nāma atiukkaṭṭhaṃ vaṭṭatī ’’ ti ( mahāva . aṭṭha .308) vuttattā .
Na āgamanaṃ sandhāya vuttanti ce ?
Na , idampi āgamanameva sandhāya vuttaṃ , pubbe dinnaṃ na vaṭṭatīti .
310. Kathinassāti kathinatthārassa .
Ubbhārāyāti vūpasamāya , appavattiyāti attho .
Kimatthiyaṃ ubbhāranidassananti ce ?
Pañcahi anāpattikālapariyantadassanena tesu saṃvaruppādanatthaṃ .
Aññathā ‘‘ cīvarakālasamayo nāma anatthate kathine vassānassa pacchimo māso , atthate kathine pañca māsā ’’ ti ( pārā .649) vibhaṅge vuttattā antarāpakkamanantikādiubbhārābhāvepi pañcahi pañcasu māsesu anāpattiyevāti micchāgāho siyāM0.493 .
Tato āpattikhette anāpattikhettasaññāya taṃ taṃ āpattiṃ āpajjati , itaresañca bhikkhūnaṃ lābhantarāyaṃ karotīti veditabbaṃ .