8. Rūpiyasikkhāpadavaṇṇanā
583-4.
Sabbampīti
V0.232 tividhampi .‘‘ Muttā maṇi veḷuriyo saṅkho ’ tiādi pana kiñcāpi rājasikkhāpade ‘ na vaṭṭatī ’ ti pasaṅgato vuttaṃ , sarūpato pana āpattidassanavasena sakaṭṭhānepi vattumāraddhan ’’ ti vuttaṃ .
Kathametaṃ ?
Muttādīnaṃ sakaṭṭhānaṃ jātaṃ , na hi tāni idha pāḷiyaṃ dissantīti imassa aṭṭhakathāyaṃ vuttāni , rājasikkhāpadassapi aṭṭhakathāyaṃ vuttānīti .
Na kevalaṃ
M0.260 hiraññasuvaṇṇameva , aññampi khettavatthādikaṃ ‘‘ akappiyaṃ na sampaṭicchitabban ’’ ti sāmaññena , na sarūpato .Pāḷiyaṃ pana sarūpato ‘‘ cīvaracetāpannaṃ nāma hiraññaṃ vā suvaṇṇaṃ vā muttā vā maṇi vā ’’ ti ettakameva vuttaṃ , tasmā rājasikkhāpadamevassa sakaṭṭhānaṃ .
Muttāmaṇiggahaṇena cettha tajjātiyaggahaṇaṃ siddhamevāti nāgato imassa paṭhamameva paññattattā .
Yadi evaṃ idha anāgatattā kataraṃ nesaṃ sakaṭṭhānanti ?
Idameva atthato , no sarūpato .
Kathaṃ ?
Etāni hi ratanasikkhāpade nissaggiyavatthūni , dukkaṭavatthūni ca ekato ‘‘ ratanan ’’ ti āgatāni ,‘‘ ratanasammatan ’’ ti kappiyavatthu āgataṃ .
Tesu ca dasasu ratanesu rajatajātarūpadvayaṃ idha nissaggiyavatthu , avasesaṃ dukkaṭavatthūti siddhaṃ .
Idha ca siddhattā eva ratanasikkhāpadassa anāpattivāre ‘‘ ratanasammataṃ vissāsaṃ gaṇhāti , tāvakālikaṃ gaṇhāti , paṃsukūlasaññissā ’’ ti vuttaṃ , na ratanaṃ vuttaṃ .
Sattavidhadhaññadāsidāsakhettādi pana brahmajālādisutta vasena ( dī . ni .1.1 ādayo ) akappiyanti siddhaṃ , tasmā idha dukkaṭavatthūti siddhaṃ , teneva anuyogavatte ‘‘ dhammaṃ jānāti , dhammānulomaṃ , vinayaṃ , vinayānulomaṃ jānātī ’’ ti ( pari .442) vuttaṃ .
Tathā āmakamaṃsampi dukkaṭavatthuṃ āpajjatīti ?
Na , idha vinaye anuññātattā ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , amanussikābādhe āmakamaṃsan ’’ tiādinā ( mahāva .264), tasmā na āmakamaṃsaṃ sutte āgatampi dukkaṭavatthu hoti , tathāpi attano paribhogatthāya paṭiggahaṇe dukkaṭamevāti no takkoti ācariyo .
‘‘ Idha nikkhipāhī ’ ti vutte upanikkhittasādiyanameva hotī ’’ ti vadanti .
‘‘ Akappiyavicāraṇā eva na vaṭṭatīti ce ?
Kappiyañca akappiyañca nissāya ṭhitan ti ettha taṃ sayaṃ aparibhogārahaṃ hutvā tadagghanakaṃ kappiyabhaṇḍaṃ paribhogārahaṃ hutvā ṭhitanti attho ’’ ti likhitaṃ ,‘‘ paṃsukūlabhāvena ṭhitattā , guttaṭṭhānācikkhanassa kappiyattā ca kappiyaṃ nissāya ṭhitaṃ .
‘ Idaṃ gaṇhā ’ tiādinā vadantassa akappiyattā akappiyaṃ nissāya ṭhitan ’’ ti ca .
Evampi kappiyañca akappiyañcāti ‘‘ imasmiṃ okāse ṭhapitaṃ , kiṃ na passasīti chekatare imeva kahāpaṇe ’’ tiādivacanassa kappiyattā kappiyaṃ nissāya ṭhitaṃ .
‘‘ Idaṃ gaṇhā ’’ ti vutte dubbicāritattā attano akappiyattā tato āgataṃ
V0.233 akappiyaṃ nissāya ṭhitameva hoti .‘‘ Idaṃ gaṇhā ’ ti vutte tena gahite ‘ uggaṇhāpeyya
M0.261 vā ’ ti vuttavidhiṃ na pāpuṇāti , kevalaṃ dubbicāritattā tasseva taṃ akappiyaṃ hoti , mūlapaṭiggahaṇassa suddhattā parato pattacatukke tatiyapatto viyāti ca evaṃ upatissatthero vadatī ’’ ti anugaṇṭhipade vuttaṃ .Kiṃ bahunā , visuddhāgamattā kappiyaṃ .
Dubbicāraṇāya sati akappiyaṃ nissāya ṭhitaṃ hotīti no takkoti ācariyo .
‘‘ Evaṃ saṅghagaṇādīnampi atthāya pariccattepi tena samānagatikattā ṭhapetvā āpattivisesan ’’ ti vuttaṃ .
Na kiñci kappiyabhaṇḍaṃ cetāpitan ti cetāpitañce , upāyābhāvaṃ dasseti .
‘‘ Upanikkhepaṃ ṭhapetvāti sace so upāsako ‘ atibahuṃ etaṃ hiraññaṃ , idaṃ bhante ajjeva na vināsetabban ’ ti vatvā sayaṃ upanikkhepadese ṭhapeti , aññena vā ṭhapāpeti , etaṃ upanikkhepaṃ ṭhapetvā tato laddhaṃ udayaṃ paribhuñjanto saṅgho paccaye paribhuñjati nāmā ’’ ti vuttaṃ .
585. Ayaṃ kira itthaṃlakkhaṇasampanno ukkaṃsato .
Evaṃ aṅgasampannopi aparabhāge lobhavasena vā aññena vā kāraṇena sace nimittaṃ katvā pāteti , āpatti dukkaṭassa .
Senāsanampi paribhoge paribhogeti pavese pavese .
So hi kāraṇantarena rukkhamūlikassa , abbhokāsikassapi vaṭṭati eva , ṭhānanisajjādivasena nivāsādhippāye sati paribhoge paribhoge paccavekkhitabbaṃ .
Bhesajjassa satipaccayatā sabbakālampīti eke .
Asannihitassa pacchābhattameva , sannihitassa purebhattampīti no takkoti ācariyo .
‘‘ Yāmakālikaṃ sattāhakālikaṃ yāvajīvikaṃ āhāratthāya … pe … paṭiggaṇhāti , āpatti dukkaṭassa .
Ajjhohāre ajjhohāre āpatti dukkaṭassā ’’ ti ( pāci .244) hi vuttaṃ .
Dukkaṭañhi vikālabhojanasikkhāpade āgataṃ vikāle āpajjati , no kāle āhārakālattā , sannidhisikkhāpade āgataṃ pana kālepi sannidhijātattā , teneva tattha sattāhakālikayāvajīvikadvayameva vuttanti .
‘‘ Sati paccaye ’’ ti vacanato nāyaṃ viseso labbhatīti ce ?
Na , aniṭṭhappasaṅgato , vacanāniyamato ca .
Sannidhisikkhāpade hi ‘‘ anāpatti yāvakālikaṃ yāvakālaṃ nidahitvā bhuñjati .
Yāmakālikaṃ yāme nidahitvā bhuñjatī ’’ ti ( pāci .256) ettha vacanappamāṇato yāmakālikaṃ na purebhatte , na pacchābhatte , na divase , na rattiyaṃ yāmameva nidahitvā bhuñjantassa anāpattīti
M0.262 aniṭṭhappasaṅgo .Tathā tattheva ‘‘ yāmakālikaṃ yāmaṃ nidahitvā bhuñjati , sattāhakālikaṃ sattāhaṃ nidahitvā bhuñjatī ’’ ti ettakameva vuttaṃ , na vuttaṃ ‘‘ sati paccaye ’’ ti , tasmā satipaccaya -vacanaṃ katthaci hoti , katthaci na hotīti vacanāniyamato āpattiyāpi aniyamo siyā .
Evaṃ santepi yathāvuttadukkaṭaṃ āpajjati
V0.234 eva .Na anāhārappayojanattā yāmakālikādīnanti ce ?
Na , sappiādimissabhojanassa paṇītabhojanabhāvappattito .
Apica sabbakālikesu yāvakālikaṃ oḷārikaṃ , taṃ āhāratthāya paṭiggaṇhantassa kāle anāpatti , pageva anoḷārikaṃ yāmakālikādiṃ , āhāratthāya eva anuññātattā .
Yāvakālike eva anāpattīti ce ?
Na , anāhāratthāya gaṇhantassa āpattisambhavato itaraṃ āhāratthāya gaṇhantassa viya , tasmā yathāvuttamevettha sanniṭṭhānaṃ pāḷiṃ , yuttiñca anulometīti .
Desanāsuddhīti ettha desanā nāma vinayakammaṃ , tena vuṭṭhānampi desanā eva nāma hotīti .
‘‘ Paṭiggaṇhātī ’’ ti avatvā ‘‘ paṭisevatī ’’ ti vuttattā paṭiggahaṇe pana satiṃ akatvā paribhoge karontassa anāpatti .
Khīṇāsavā katakiccattā vibhattadāyādā viya honti , tena tesaṃ sāmiparibhogā honti .
Aññathā yāvakālikabhāvaṃ anatikkantattā virujjhati .
Iṇaparibhogo na vaṭṭati , bhesajje āpattito , itarasmiṃ ayuttaparibhogato , iṇaṃ viya ananuññātabhuttattā ca .
‘‘ Ādito paṭṭhāya hi alajjī nāma natthi , tasmā na koci saṅkitabbo ’’ ti likhitaṃ .
Bhārabhūtā saddhivihārikādayo .
Yathādānameva gahitattāti ettha ‘‘ attano hatthena ce deti , na vaṭṭatī ’’ ti vuttaṃ ,‘‘ atirekabhāgaṃ gahetvā punadivase attano atthāya uddhaṭabhāgaṃ tattheva dāpeti , vaṭṭatī ’’ ti ca .
Parivattakaṃ deti , dhammiyañce , vaṭṭati .
No adhammiyaṃ .
‘‘ Taṃ dhammānuggahena uggaṇhituṃ vaṭṭatī ’’ ti vuttaṃ .
Kena lesenāti ce ?
‘‘ Alabbhamānāya sāmaggiyā anāpatti sambhoge saṃvāse ’’ ti ( mahāva .130) iminā upasampadakkhandhakavacanalesena .
586. Assatiyā dinnan ti ettha ‘‘ assatiyā dinnaṃ nāma apariccattaṃ hoti , tasmā dussante baddhakahāpaṇādīni satiṃ paṭilabhitvā dāyakā ce
M0.263 puna gaṇhanti , nissaggiyameva desetabbaṃ .Tena akappiyabhaṇḍena te ce dāyakā sappiādīni kiṇitvā saṅghassa denti , tassapi bhikkhuno kappati dāyakānaṃyeva santakattā .
Bhikkhunā hi ‘ vatthaṃ gaṇhāmī ’ ti vatthasaññāya eva gahitaṃ , na rūpiyasaññāya .
Idañca sikkhāpadaṃ attano atthāya uggahaṇaṃ sandhāya vuttaṃ , na ca tena taṃ attano atthāya paresaṃ vā atthāya gahitaṃ .
Atha te dāyakā no ce āgantvā gaṇhanti , dāyake pucchitvā attano atthāya ce pariccattaṃ , saṅghe nissajjitvā āpatti desetabbā .
No ce , āpatti eva desetabbā ’’ ti vuttaṃ , taṃ pubbāparaviruddhaṃ .
Āpattidesanāya hi sati rūpiyaṃ paṭiggahitanti siddhaṃ , tasmiṃ siddhe ‘‘ tato uppannaṃ tassapi kappatī ’’ ti idaṃ na yujjatīti .
Kappati evāti ce ?
Na , vatthuṃ anissajjitvā
V0.235 āpatti desetabbāti na yujjati .Acittakattā sikkhāpadassa yujjatīti ce ?
Na , sabbattha ‘‘ rūpiyaṃ paṭiggaṇhātī ’’ ti vacanato .
‘‘ Rūpiyaṃ paṭiggaṇhātī ’’ ti hi vuttaṃ , aññathā sabbattha ‘‘ rūpiyan ’’ ti padaṃ niratthakaṃ hoti vināpi tena tadatthasiddhito .
Anena ca vatthaṃ paṭiggahitaṃ , dāyakena ca vatthameva dinnaṃ , vatthagatampi rūpiyaṃ theyyacittena gaṇhanto padavārena kāretabbo .
Aṭṭhakathāya ñca ‘‘ rūpiye arūpiyasaññīti suvaṇṇādīsu kharapattādisaññī ’’ ti vuttaṃ ‘‘ rūpiyaṃ paṭiggaṇhātī ’’ ti vacanavasena .
‘‘ Apica puññakāmā ’’ tiādi pana vidhānantaradassanatthaṃ vuttaṃ , teneva hi ‘‘ imasmiṃ gehe idaṃ laddhanti sallakkhetabban ’’ ti vuttaṃ .
Aññathā sallakkhaṇe vimativasena , vimatiyā ca sati nissaggiyameva ‘‘ rūpiye vematiko ’’ tiādi vacanatoti .
Idaṃ vidhānaṃ niratthakameva āpajjati , na ca niratthakaṃ .
Kasmā ?
Dussante baddhakahāpaṇādi assatiyā dinnaṃ vatthasaññāya paṭiggahitañca , tato na rūpiyaṃ dinnañca hoti paṭiggahitañcāti .
Ettha āpattidesanākiccaṃ natthi , taṃ pana dāyakānameva paṭidātabbaṃ .
Tato uppannaṃ kappiyabhaṇḍañca sabbesaṃ kappatīti imassa vidhānantaradassanatthaṃ ‘‘ apica puññakāmā ’’ tiādīti no takkoti ācariyo .
Rūpiyasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .