Paṭhamacatukkakathāvaṇṇanā
57. Āpatti pārājikā assa hotīti ettha yasmā sā akusalā āpatti tassa bhikkhuno sīlasambhavaṃ abhibhavati , rāgābhibhave tasmiṃ pārājikāti laddhanāmā pubbabhāge āpannā dukkaṭathullaccayādayo āpattiyo abhibhavitvā vināsetvā sayamevekā assa .
Vatthunā sabhāgāhi vā asabhāgāhi vā aññāhi pārājikattena samānajātikāhi āpattīhi sayaṃ nābhibhavīyatīti eke .
Taṃ taṃ pubbe vicāritameva .
Yadā pana catassopi pārājikāpattiyo ekato honti , tadā tā tassa bhikkhuno bhikkhubhāvaṃ abhibhavanti , abhikkhuṃ karonti , anupasampannaṃ karonti , samaññāyapi bhikkhu na hoti .
Omasavādapācittiyaṃ na janetīti eke .
Dutiyena atthavikappena pārājikassa dhammassa patti sampatti āpattīti attho saṅgahito hotīti katvā āpattisampattivādīnaṃ saṅgahito hoti , yujjati cesā parasāpekkhā .
Sāpattiko nāma so bhikkhu hoti , aññathā tassa khaṇabhaṅgena anāpattiko bhaveyya , na ca hotīti .
Kadā pana hotīti ?
Yadā kālaṃ karoti , yadā ca sikkhaṃ paccakkhāya sāmaṇerādibhūmiyaṃ tiṭṭhati .
Yadi evaṃ sikkhāya paccakkhātāya pārājikāpatti paccakkhātā hoti sikkhā cāti ubhayaṃ tassa ekato atthi , saṅghādisesādiāpatti sikkhāpaccakkhānena kiṃ na paccakkhātā , puna upasampannena desāpetabbā .
Sikkhāpaccakkhānaṃ āpattivuṭṭhānaṃ jātaṃ , abhikkhu āpattito vuṭṭhāti , gahaṭṭho vuṭṭhāti , sāmaṇero vuṭṭhāti , tato
M0.102 vinayavirodhā na vuṭṭhāti .Hañci pana vuṭṭhāti gahaṭṭho , sāmaṇero vā sīlasampannova jhānalābhī assa , sotāpattiphalassa vā arahattaphalassa vā lābhī assa , pārājikāpattiyā sāpattiko arahā assa .
Ukkhittako uppabbajito vā parivāsāraho mānattāraho uppabbajito vā sīlasampanno jhānalābhī assa , sotāpattiphalassa , arahattaphalassa vā lābhī assa , sāpattiko santarāyiko arahā assa , so puna upasampanno parivāsaṃ , mānattaṃ vā datvā abbhetabbo ukkhittako osāretabboti samāno ayaṃ upalabbhoti .
Ayaṃ panettha vinicchayo – pārājikaṃ dhammaṃ āpanno yāva bhikkhubhāvaṃ paṭijānāti sādiyati
V0.92 saṃvāsaṃ , santarāyikattā uposathadivasādīsu gahaṭṭhassa viya sayameva sīlaṃ samādiyantassapi na sīlasamādānaṃ ruhati , pageva jhānādīni .So ce bhikkhubhāvaṃ na sādiyati na paṭijānāti saṃvāsaṃ na sādiyati , kevalaṃ bhikkhūnaṃ āvikatvā rājavericorādibhayena kāsāvaṃ na pariccajati , anupasampannova hoti sahaseyyādiṃ janeti , sīlassa ca jhānādīnañca bhāgī hoti .
Vuttañhetaṃ bhagavatā –
‘‘ Āpannena visuddhāpekkhena santī āpatti āvikātabbā , āvikatā hissa phāsu hoti , paṭhamassa jhānassa adhigamāyā ’’ tiādi ( mahāva .134-135).
Tattha santī āpattīti sāvasesānavasesappabhedā sabbāpi āpatti āpannā adhippetā .
Evaṃ santepi pageva gahaṭṭhādibhūmiyaṃ ṭhito jhānādīnaṃ bhāgī assa suddhante ṭhitattā , yo pana ukkhittako anosārito , garudhammaṃ vā āpajjitvā avuṭṭhito sikkhaṃ paccakkhāya gahaṭṭhādibhūmiyaṃ ṭhito , na so jhānādīnaṃ bhāgīyeva bhavati na suddhante ṭhitattā , sakaraṇīyattā ca , teneva bhagavatā ‘‘ so puna upasampanno osāretabbo ’’ ti vuttaṃ , tasmā tassa puggalassa te bhikkhukāle āpannā antarāyikā dhammā vippaṭisāraṃ janayitvā avippaṭisāramūlakānaṃ pāmojjādīnaṃ sambhavaṃ nivārenti , no sakāsāvesuyeva .
No ce nivārenti , sambhavati .
Garukaṃ āpajjitvā bhikkhūnaṃ āvikatvā ce uppabbajito , pakatatto hutvā
M0.103 uppabbajitoti katvā jhānādīnaṃ bhāgī assa ‘‘ āvikatā hissa phāsu hotī ’’ ti vuttattā .Pageva bhikkhukāle , na tveva ukkhittako sakaraṇīyattāti eke .
Tadanuvattanako pana taṃ laddhiṃ pahāya bhāgī assa .
Na , bhikkhave , sagahaṭṭhāya parisāya ( mahāva .154) sikkhāpaccakkhātakassa antimavatthuṃ ajjhāpannakassa nisinnaparisāyāti ( mahāva .183) ettha gahaṭṭho nāma pakatiyā gihiliṅge ṭhito .
Sikkhaṃ paccakkhāya bhikkhuliṅge ṭhito sikkhāpaccakkhātako .
So sakāsāvesu sāpekkhattā sāmaṇerabhāvaṃ patthayamāno teneva liṅgena tīhi saraṇagamanehi sāmaṇero hoti .
Antimavatthuṃ ajjhāpanno saṃvāsaṃ sādiyantopi pacchā pubbe vuttakkamena asādiyitvā sāmaṇerabhāvaṃ patthayamāno sikkhāpaccakkhātako viya tīhi saraṇagamanehi sāmaṇero hoti , na puna kāsāvaṃ paṭiggāhāpetabbo bhikkhūhi paṭhamaṃ dinnaliṅgeyeva ṭhitattā .
Yo pana pārājiko codiyamāno parājitvā ‘‘ handa , bhante , sāmaṇero bhavāmi , saraṇāni dethā ’’ ti vadati ,‘‘ sādhu gaṇhāhī ’’ ti na vattabbo , gihiliṅge ṭhapetvā puna kāsāyāni paṭiggāhāpetvā pabbājetabbo .
‘‘ Idaṃ pana sabbaṃ attano matiyā vuttattā vicāretvā gahetabban ’’ ti ācariyo vadati .
Pavesanaṃ nāma aṅgajātaṃ pavesentassa aṅgajātena samphusanaṃ .
Paviṭṭhaṃ nāma yāva mūlā pavesentassa vippakatakāle vāyāmakālo .
Sukkavissaṭṭhisamaye aṅgajātaṃ ṭhitaṃ nāma .
Uddharaṇaṃ nāma nīharaṇakālo .
Gaṇṭhipade pana ‘‘ vāyāmato oramitvā ṭhānaṃ ṭhitaṃ nāmā ’’ ti vuttaṃ , taṃ asaṅkarato dassanatthaṃ vuttaṃ .
Pavesanapaviṭṭhauddharaṇakālesupi sukkavissaṭṭhi hotiyeva .
Paṭhamacatukkakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .