Vedanākammaṭṭhānavaṇṇanā
359. Pucchitameva kathitaṃ .
Yasmā sakkena devānaṃ indena papañcasaññāsaṅkhānirodhagāminipaṭipadā pucchitāva , bhagavā ca tadadhigamupāyaṃ arūpakammaṭṭhānaṃ tassa
M2.259 ajjhāsayavasena vedanāmukhena kathento tisso vedanā ārabhi , iti pucchitameva kathentena pucchānusandhivasenaP2.327 sānusandhimeva ca kathitaṃ .
Na hi buddhānaṃ ananusandhikā kathā nāma atthi .Idānissa vedanāmukhena arūpakammaṭṭhānasseva kathane kāraṇaṃ dassetuṃ ‘‘ devatānañhī ’’ tiādi vuttaṃ .
Karajakāyassa sukhumatāvacaneneva accantamudusukhumālabhāvāpi vuttā evāti daṭṭhabbaṃ .
Kammajan ti kammajatejaṃ .
Tassa balavabhāvo uḷārapuññakammanibbattattā , ativiya garumadhurasiniddhasuddhāhārajīraṇato ca .
Ekāhārampīti ekāhāravārampi .
‘‘ Vilīyantī ’’ ti etena karajakāyassa mandatāya kammajatejassa balavabhāvena āhāravelātikkamena nesaṃ balavatī dukkhavedanā uppajjamānā supākaṭā hotīti dasseti .
Nidassanamattañcetaṃ
V2.241 , sukhavedanāpi pana nesaṃ uḷārapaṇītesu ārammaṇesu uparūpari aniggahaṇavasena pavattamānā supākaṭā hutvā upaṭṭhātiyeva .
Upekkhāpi tesaṃ kadāci uppajjamānā santapaṇītarūpā eva iṭṭhamajjhatte eva ārammaṇe pavattanato .
Tenevāha ‘‘ tasmā ’’ tiādi .Rūpakammaṭṭhānan ti rūpapariggahaṃ , rūpamukhena vipassanābhinivesanti attho .
Arūpakammaṭṭhānan ti etthāpi eseva nayo .
Tattha rūpakammaṭṭhānena samathābhinivesopi saṅgayhati , vipassanābhiniveso pana idhādhippetoti dassento ‘‘ rūpapariggaho arūpapariggahotipi etadeva vuccatī ’’ ti āha .
Catudhātuvavatthānan ti ettha yebhuyyena catudhātuvavatthānaṃ vitthārento rūpakammaṭṭhānaṃ kathetīti adhippāyo .
Rūpakammaṭṭhānaṃ dassetvāva katheti ‘‘ evaṃ rūpakammaṭṭhānaṃ vuccamānaṃ suṭṭhu vibhūtaṃ pākaṭaṃ hutvā upaṭṭhātī ’’ ti .
‘‘ Etena idhāpi rūpakammaṭṭhānaṃ ekadesena vibhāvitamevā ’’ ti vadanti .
Kāmañcettha vedanāvasena arūpakammaṭṭhānaṃ āgataṃ , tadaññadhammavasenapi arūpakammaṭṭhānaṃ labbhatīti taṃ vibhāgena dassetuṃ ‘‘ tividho hī ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha abhinivesoti anuppaveso , ārambhoti attho .
Ārambhe eva hi ayaṃ vibhāgo , sammasanaṃ pana anavasesatova dhamme pariggahetvā pavattatīti .
‘‘ Pariggahite rūpakammaṭṭhāne ’’ ti
P2.328 idaṃ rūpamukhena vipassanābhinivesaṃ sandhāya vuttaṃ , arūpamukhena pana vipassanābhiniveso yebhuyyena samathayānikassa icchitabbo , so caM2.260 paṭhamaṃ jhānaṅgāni pariggahetvā tato paraṃ sesadhamme pariggaṇhāti .
Paṭhamābhinipātoti sabbe cetasikā cittāyattā cittakiriyābhāvena vuccantīti phasso cittassa paṭhamābhinipāto vutto .
Taṃ ārammaṇan ti yathāpariggahitaṃ rūpakammaṭṭhānasaññitaṃ ārammaṇaṃ .
Uppannaphasso puggalo , cittacetasikarāsi vā ārammaṇena phuṭṭho phassasahajātāya vedanāya taṃsamakālameva vedeti , phasso pana obhāsassa viya padīpo vedanādīnaṃ paccayaviseso hotīti purimakālo viya vuccati , yā tassa ārammaṇābhiniropanalakkhaṇatā vuccati .
Phusantoti ārammaṇassa phusanākārena .
Ayañhi arūpadhammattā ekadesena anallīyamānopi rūpaṃ viya cakkhuṃ , saddo viya ca sotaṃ , cittaṃ , ārammaṇañca phusanto viya , saṅghaṭṭento viya ca pavattatīti .
Tathā hesa ‘‘ saṅghaṭṭanaraso ’’ ti vuccati .
Ārammaṇaṃ anubhavantīti issaravatāya visavitāya sāmibhāvena ārammaṇarasaṃ saṃvedentī .
Phassādīnañhi sampayuttadhammānaṃ ārammaṇe ekadeseneva pavatti phusanādimattabhāvato , vedanāya panaV2.242 iṭṭhākārasambhogādivasena pavattanato ārammaṇe nippadesato pavatti .
Phusanādibhāvena hi ārammaṇaggahaṇaṃ ekadesānubhavanaṃ , vedayitabhāvena gahaṇaṃ yathākāmaṃ sabbānubhavanaṃ , evaṃsabhāvāneva tāni gahaṇānīti na vedanāya viya phassādīnampi yathā sakakiccakaraṇena sāmibhāvānubhavanaṃ codetabbaṃ .
Vijānantan ti paricchindanavasena visesato jānantaṃ .
Viññāṇañhi minitabbavatthuṃ nāḷiyā minanto puriso viya ārammaṇaṃ paricchijja vibhāventaṃ pavattati , na saññā viya sañjānanamattaṃP2.329 hutvā .
Tathā hi anena kadāci lakkhaṇattayavibhāvanāpi hoti , imesaṃ pana phassādīnaṃ tassa tassa pākaṭabhāvo paccayavisesasiddhassa pubbabhāgassa vasena veditabbo .Evaṃ tassa tasseva pākaṭabhāvepi ‘‘ sabbaṃ , bhikkhave , abhiññeyyan ’’ ti ( saṃ . ni .4.46; paṭi . ma .1.3),‘‘ sabbañca kho , bhikkhave , abhijānan ’’ ti ( saṃ . ni .4.27) ca evamādi vacanato sabbe sammasanupagā dhammā pariggahetabbāti dassento ‘‘ tattha yassā ’’ tiādimāha .
Tattha phassapañcamakeyevāti avadhāraṇaṃ tadantogadhattā taggahaṇeneva gahitattā catunnaṃ arūpakkhandhānaṃ .
Phassapañcamakaggahaṇañhi tassa sabbassa sabbacittuppādasādhāraṇabhāvato
M2.261 .
Tattha ca phassacetanāggahaṇena sabbasaṅkhārakkhandhadhammasaṅgaho cetanappadhānattā tesaṃ .
Tathā hi suttantabhājanīye saṅkhārakkhandhavibhaṅge ‘‘ cakkhusamphassajā cetanā ’’ tiādinā ( vibha .21) cetanāva vibhattā , itare pana khandhā sarūpeneva gahitā .Vatthunissitāti ettha vatthu -saddo karajakāyavisayo , na chabbatthuvisayoti .
Kathamidaṃ viññāyatīti āha ‘‘ yaṃ sandhāya vuttan ’’ ti .
Kattha pana vuttaṃ ?
Sāmaññaphalasutte .
Soti karajakāyo .
‘‘ Pañcakkhandhavinimuttaṃ nāmarūpaṃ natthī ’’ ti idaṃ adhikāravasena vuttaṃ .
Aññathā hi khandhavinimuttampi nāmaṃ atthevāti .
Avijjādihetukāti avijjātaṇhupādānādihetukā .
‘‘ Vipassanāpaṭipāṭiyā aniccaṃ dukkhaṃ anattāti sammasanto vicaratī ’’ ti iminā balavavipassanaṃ vatvā puna tassa ussukkāpanaṃ , visesādhigamañca dassento ‘‘ so ’’ tiādimāha .
Idhāti imasmiṃ sakkapañhasutte .
Vedanāvasena cettha arūpakammaṭṭhānakathane kāraṇaṃ heṭṭhā vuttanayameva
P2.330 .Yathāvuttesu ca tīsu kammaṭṭhānābhinivesesu vedanāvasena kammaṭṭhānābhiniveso sukaro vedanānaṃ vibhūtabhāvatoti dassetuṃ ‘‘ phassavasena hī ’’ tiādi vuttaṃ .
‘‘ Na pākaṭaṃ hotī ’’ ti idaṃ sakkapamukhānaṃ tesaṃ devānaṃ yathā vedanā vibhūtā hutvā upaṭṭhāti , na evaṃ itaradvayanti
V2.243 katvā vuttaṃ .
Vedanāya eva ca nesaṃ vibhūtabhāvo vedanāmukhenevettha bhagavatā desanāya āraddhattā .‘‘ Vedanānaṃ uppattiyā pākaṭatāyā ’’ ti idaṃ sukhadukkhavedanānaṃ vasena vuttaṃ .
Tāsañhi pavatti oḷārikā , na itarāya .
Tadubhayaggahaṇamukhena vā gahetabbattā itarāyapi pavatti viññūnaṃ pākaṭā evāti sukhadukkhavedanānañhī ’’ ti visesaggahaṇaṃ daṭṭhabbaṃ .
‘‘ Yadā sukhaṃ uppajjatī ’’ tiādi sukhavedanāya pākaṭabhāvavibhāvanaṃ , tayidaṃ asamāhitabhūmivasena veditabbaṃ .
Tattha ‘‘ sakalaṃ sarīraṃ kho bhanten ’’ tiādinā kāmaṃ pavattioḷārikatāya avūpasantasabhāvametaṃ sukhaṃ , sātalakkhaṇatāya pana sampayuttadhamme , nissayañca anuggaṇhantameva pavattatīti dasseti .
‘‘ Yadā dukkhaṃ uppajjatī ’’ tiādīsu vuttavipariyāyena attho veditabbo .
Duddīpanāti ñāṇena dīpetuṃ asakkuṇeyyā , dubbiññeyyāti attho .
Tenāha ‘‘ andhakārā abhibhūtā ’’ ti .
Andhakārāti andhakāragatasadisī , jānitukāme
M2.262 ca andhakārinī .Pubbāparaṃ samaṃ sukare supalakkhitamaggavasena pāsāṇatale migagatamaggo viya iṭṭhāniṭṭhārammaṇesu sukhadukkhānubhavanehi majjhattārammaṇesu anuminitabbatāya vuttaṃ ‘‘ sā sukhadukkhānaṃ … pe … pākaṭā hotī ’’ ti .
Tenāha ‘‘ yathā ’’ tiādi .
Nayato gaṇhantassāti etthāyaṃ nayo – yasmā iṭṭhāniṭṭhavisayāya ārammaṇūpaladdhiyā anubhavanato niṭṭhāmajjhattavisayā ca upaladdhi , tasmā na tāya niranubhavanāya
P2.331 bhavitabbaṃ , yaṃ tatthānubhavanaṃ , sā adukkhamasukhā .
Tathā anupalabbhamānaṃ rūpādianubhuyyamānaṃ diṭṭhaṃ upalabbhati , yo pana majjhattārammaṇaṃ tabbisayassa viññāṇappavattiyaṃ , tasmā ananubhuyyamānena tena na bhavitabbaṃ .
Sakkā hi vattuṃ anubhavamānā majjhattavisayupaladdhi upaladdhibhāvato .
Iṭṭhāniṭṭhavisayupaladdhivisayaṃ pana niranubhavanaṃ taṃ anupaladdhisabhāvameva diṭṭhaṃ , taṃ yathārūpanti .Nivattetvāti nīharitvā ,‘‘ somanassaṃpāhan ’’ tiādinā samānajātiyampi bhindanto aññehi arūpadhammehi vivecetvā asaṃsaṭṭhaṃ katvāti attho .
Ayañca rūpakammaṭṭhānaṃ kathetvā arūpakammaṭṭhānaṃ vedanāvasena nivattetvā desanā tathāvinetabbapuggalāpekkhāya suttantaresupi ( dī . ni .2.373; ma . ni .1.106,390,413,450,465,467; ma . ni .2.306,209;3.67,342; saṃ . ni .4.248) āgatā evāti dassento ‘‘ na kevalan ’’ tiādimāha .
Tattha mahāsatipaṭṭhāne ( dī . ni .2.273) tathā desanāya āgatabhāvo anantarameva āvi bhavissati , majjhimanikāye satipaṭṭhānadesanāpi ( ma . ni .1.106) tādisī eva .
Cūḷataṇhāsaṅkhaye ‘‘ evaṃ cetaṃ , devānaṃ inda , bhikkhuno sutaṃ hoti ‘ sabbe dhammā nālaṃ abhinivesāyā ’ ti , so sabbaṃ dhammaṃ abhijānāti
V2.244 , sabbaṃ dhammaṃ abhiññāya sabbaṃ dhammaṃ parijānāti , sabbaṃ dhammaṃ pariññāya yaṃ kiñci vedanaṃ vedeti sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā , so tāsu vedanāsu aniccānupassī viharati , virāgānupassī ’’ tiādinā ( ma . ni .1.390) āgataṃ .
Tena vuttaṃ ‘‘ arūpakammaṭṭhānaṃ vedanāvasena nivattetvā dassesī ’’ ti .
Mahātaṇhāsaṅkhaye pana ‘‘ soP2.332 evaṃ anurodhavirodhavippahīno yaṃ kiñci vedanaṃ vedeti sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā , so taṃ vedanaṃ nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati .
Tassa taṃ vedanaṃ anabhinandato anabhivadato anajjhosāya tiṭṭhato yā vedanāsu nandīM2.263 sā nirujjhatī ’’ tiādinā ( ma . ni .1.414) āgataṃ .
Cūḷavedalle ‘‘ kati panāyyevedanā ’’ tiādinā ( ma . ni .1.465) āgataṃ .
Mahāvedalle ‘‘ vedanāti , āvuso , vuccati , kittāvatā nu kho , āvuso ,‘ vedanā ’ ti vuccatī ’’ tiādinā ( ma . ni .1.450) āgataṃ .
Evaṃ raṭṭhapālasuttādīsupi ( ma . ni .2.305) vedanākammaṭṭhānassa āgataṭṭhānaṃ uddharitvā vattabbaṃ .‘‘ Paṭhamaṃ rūpakammaṭṭhānaṃ kathetvā ’’ ti vuttaṃ , kathaṃ tamettha kathitanti āha ‘‘ rūpakammaṭṭhānan ’’ tiādi .
Saṅkhittaṃ , kathaṃ saṅkhittaṃ ?
Vedanāya ārammaṇamattakaṃyeva , yebhuyyena vedanā rūpadhammārammaṇā pañcadvāravasena pavattanato .
Tena cassā purimasiddhā eva ārammaṇanti vedanaṃ vadantena tassārammaṇadhammā atthato paṭhamataraṃ gahitā eva nāma hontīti imāya atthāpattiyā rūpakammaṭṭhānassevettha paṭhamaṃ gahitatā jotitā , na sarūpeneva gahitattā .
Tenāha ‘‘ tasmā pāḷiyaṃ nāruḷhaṃ bhavissatī ’’ ti .
360. Dvīhi koṭṭhāsehīti sevitabbāsevitabbabhāgehi .
Evarūpan ti yaṃ akusalānaṃ abhibuddhiyā , kusalānañca parihānāya saṃvattati , evarūpaṃ , taṃ pana kāmūpasañhitatāya ‘‘ gehanissitan ’’ ti vuccatīti āha ‘‘ gehasitasomanassan ’’ ti .
Iṭṭhānan ti piyānaṃ .
Kantānan ti kamanīyānaṃ .
Manāpānan ti manavaḍḍhanakānaṃ .
Tato eva mano ramentīti manoramānaṃ .
Lokāmisapaṭisaṃyuttānan ti
P2.333 taṇhāsannissitānaṃ kāmūpasañhitānaṃ .
Paṭilābhato samanupassatoti ‘‘ aho mayā imāni laddhānī ’’ ti yathāladdhāni rūpārammaṇādīni assādayato .
Atītan ti atikkantaṃ .
Niruddhan ti nirodhappattaṃ .
Vipariṇatan ti sabhāvavigamena vigataṃ .
Samanussaratoti assādanavasena anucintayato .
Gehasitan ti kāmaguṇanissitaṃ .
Kāmaguṇā hi kāmarāgassa gehasadisattā idha ‘‘ gehan ’’ ti adhippetā .Evarūpan ti yaṃ akusalānaṃ parihānāya , kusalānañca abhibuddhiyā saṃvattati , evarūpaṃ , taṃ
V2.245 pana pabbajjādivasena pavattiyā nekkhammūpasañhitanti āha ‘‘ nekkhammasitaṃ somanassan ’’ ti .Idāni taṃ pāḷivaseneva dassetuṃ ‘‘ tattha katamānī ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha vipassanālakkhaṇe nekkhamme
M2.264 dassite itarāni tassa kāraṇato , phalato , atthato ca dassitāneva hontīti vipassanālakkhaṇameva taṃ dassento ‘‘ rūpānantvevā ’’ tiādimāha .
Vipariṇāmavirāganirodhan ti jarāya vipariṇāmetabbatañceva jarāmaraṇehi palujjanaṃ nirujjhanañca viditvāti yojanā .
Uppajjati somanassan ti vipassanāya vīthipaṭipattiyā kamena uppannānaṃ pāmojjapītipassaddhīnaṃ upari anappakaṃ somanassaṃ uppajjati .
Yaṃ sandhāya vuttaṃ –
‘‘ Suññāgāraṃ paviṭṭhassa , santacittassa bhikkhuno ;
Amānusī rati hoti , sammā dhammaṃ vipassato .
Yato yato sammasati , khandhānaṃ udayabbayaṃ ;
Labhatī pītipāmojjaṃ , amataṃ taṃ vijānatan ’’ ti .( dha . pa .374) ca –Nekkhammavasenāti pabbajjādivasena .
‘‘ Vaṭṭadukkhato nittharissāmī ’’ ti pabbajituṃ bhikkhūnaṃ santikaṃ gacchantassa , pabbajantassa , catupārisuddhisīlaṃ anutiṭṭhantassa , taṃ sodhentassa , dhutaguṇe samādāya vattantassa , kasiṇaparikammādīni karontassa ca yā paṭipatti , sabbā sā idha ‘‘ nekkhamman ’’ ti adhippetā .
Yebhuyyena anussatiyā
P2.334 upacārajjhānaṃ niṭṭhātīti katvā ‘‘ anussativasenā ’’ ti vatvā ‘‘ paṭhamajjhānādivasenā ’’ ti vuttaṃ .
Ettha ca yathā pabbajjā gharabandhanato nikkhamanaṭṭhena nekkhammaṃ , evaṃ vipassanādayopi taṃpaṭipakkhato .
Tenāha –
‘‘ Pabbajjā paṭhamaṃ jhānaṃ , nibbānañca vipassanā ;
Sabbepi kusalā dhammā , nekkhammanti pavuccare ’’ ti .( itivu . aṭṭha .109);Yaṃ ceti ettha ceti nipātamattaṃ somanassassa adhippetattā .
Catukkanayavaseneva ca suttantesu jhānakathāti vuttaṃ ‘‘ dutiyatatiyajjhānavasenā ’’ ti .
Dvīsūti ‘‘ savitakkaṃ savicāraṃ avitakkaṃ avicāran ’’ ti vuttesu dvīsu somanassesu .
Savitakkasavicāre somanasseti parittabhūmike , paṭhamajjhāne vā somanasse .
Abhiniviṭṭhasomanassesūti vipassanaṃ paṭṭhapitasomanassesu .
Pi -saddena sammaṭṭhasomanassesu pīti imamatthaṃ
V2.246 dasseti .Somanassavipassanātopīti
M2.265 savitakkasavicārasomanassapavattivipassanātopi .
Avitakkaavicāra vipassanā paṇītatarā sammasitadhammavasenapi vipassanāya visesasiddhito , yato maggepi tathārūpā visesā ijjhanti .
Ayaṃ panattho ‘‘ ariyamagga bojjhaṅgādivisesaṃ vipassanāya ārammaṇabhūtā khandhā niyamentī ’’ ti evaṃ pavattena moravāpīvāsimahādattattheravādena dīpetabbo . 361. Gehasitadomanassaṃ nāma kāmaguṇānaṃ appaṭilābhanimittaṃ , vigatanimittañca uppajjanakadomanassaṃ .
Appaṭilābhato samanupassatoti appaṭilābhena ‘‘ ahameva na labhāmī ’’ ti paritassanato .
Samanussaratoti ‘‘ ahu vata
P2.335 me taṃ vata natthī ’’ tiādinā anussaraṇavasena cintayato .
Tenāha ‘‘ evaṃ chasu dvāresū ’’ tiādi .Anuttaresu vimokkhesūti suññataphalādiariyaphalavimokkhesu .
Pihan ti apekkhaṃ , āsanti attho .
Kathaṃ pana lokuttaradhamme ārabbha āsā uppajjatīti ?
Na kho panetaṃ evaṃ daṭṭhabbaṃ ‘‘ yaṃ ārammaṇakaraṇavasena tattha pihā pavattatī ’’ ti avisayattā , puggalassa ca anadhigatabhāvato .
Anussavūpaladdhe pana anuttaravimokkhe uddissa pihaṃ upaṭṭhapento ‘‘ tattha pihaṃ upaṭṭhapetī ’’ ti vutto .
Tenāha ‘‘ kudāssu nāmāhan ’’ tiādi .
Chasu dvāresu iṭṭhārammaṇe āpāthagate aniccādivasena vipassanaṃ paṭṭhapetvāti yojanā .
‘‘ Iṭṭhārammaṇe ’’ ti ca iminā nayidaṃ domanassaṃ sabhāvato aniṭṭhadhammeyeva ārabbha uppajjanakaṃ , atha kho icchitālābhahetukaṃ icchābhighātavasena yattha katthaci ārammaṇe uppajjanakanti dasseti .
Evaṃ ‘‘ kudāssu nāmāhan ’’ ti vuttākārena pihaṃ upaṭṭhapetvā evaṃ imampi pakkhaṃ … pe … nāsakkhinti anusocatoti yojanā .
‘‘ Imasmiṃ pakkhe , imasmiṃ māse , imasmiṃ saṃvacchare pabbajituṃ nāladdhaṃ , kasiṇaparikammaṃ kātuṃ nāladdhan ’’ tiādivasena pavattiṃ sandhāya ‘‘ nekkhammavasenā ’’ ti vuttaṃ .
‘‘ Vipassanāvasenā ’’ tiādīsupi iminā nayena yojanā veditabbā .
Yato eva-kāro , tato aññattha niyamoti katvā ‘‘ tasmimpi … pe … gehasitadomanassamevā ’’ ti vuttaṃ .
Na hettha gehasitadomanassatā savitakkasavicāre niyatā , atha kho gehasitadomanasse savitakkasavicāratā
M2.266 niyatā paṭiyoginivattanatthattā eva-kārassa .
‘‘ Gehasitadomanassaṃ savitakkasavicārameva , na avitakkaavicāran ’’ ti .
Nekkhammasitadomanassaṃ pana siyā savitakkasavicāraṃ , siyā avitakkaavicāraṃ .
SavitakkasavicārassevaP2.336 kāraṇabhūtaṃ domanassaṃ savitakkasavicāradomanassaṃ .
Kiṃ taṃ ?
GehasitadomanassaṃV2.247 , yaṃ pana nekkhammādivasena uppannaṃ , taṃ avitakkaavicārassa kāraṇabhūtaṃ avitakkaavicāradomanassan ti .
Ayañca nayo pariyāyavasena vuttoti āha ‘‘ nippariyāyena panā ’’ tiādi .
Yadi evaṃ kasmā ‘‘ yaṃ ce avitakkaṃ avicāran ’’ ti pāḷiyaṃ vuttanti āha ‘‘ etassa panā ’’ tiādi .
Maññanavasenāti parikappanavasena .
Vuttaṃ pāḷiyaṃ .Tatrāti tasmiṃ maññane .
Ayaṃ idāni vuccamāno nayo .
Domanassapaccayabhūteti domanassassa paccayabhūte .
Upacārajjhānañhi paṭhamajjhānādīni vā pādakāni katvā maggaphalāni nibbattetukāmassa tesaṃ alābhe domanassassa uppajjane tāni tassa paccayā nāma honti iti te dhammā phalūpacārena ‘‘ domanassan ’’ ti vuttā .
Yo pana tathā uppannadomanasso dhuranikkhepaṃ akatvā anukkamena vipassanaṃ ussukkāpetvā maggaphaladhamme nibbatteti , te kāraṇūpacārena ‘‘ domanassan ’’ ti vuttāti imamatthaṃ dassento ‘‘ idha bhikkhū ’’ tiādimāha .
Nanu etassa tadā domanassameva uppannaṃ , na domanassahetukā vipassanāmaggaphaladhammā uppannā , tattha kathaṃ domanassasamaññaṃ āropetvā voharatīti āha ‘‘ aññesaṃ paṭipattidassanavasena domanassanti gahetvā ’’ tiādi .
Savitakkasavicāradomanasseti savitakkasavicāranimitte domanasse .
Tīhi māsehi nibbattetabbā temāsikā , taṃ temāsikaṃ .
Imā ca temāsikādayo paṭipadā tathāpavattaukkaṭṭhamajjhimamudindriyavasena veditabbā , adhikamajjhimamudussāhavasena vā .
Jaggatīti jāgarikaṃ anuyuñjati .