243. UposathaṃV2.176 vuccati aṭṭhaṅgasamannāgataṃ sabbadivasesu gahaṭṭhehi rakkhitabbasīlaṃ , samādānavasena taṃ tassa atthīti uposathiko , tassa uposathikassa . Tenāha ‘‘ samādinnauposathaṅgassā ’’ ti .

Tadāti tasmiṃM2.194 kāle . Kasmiṃ pana kāleti ? Yasmiṃ kāle cakkavattibhāvasaṃvattaniyadānasīlādipuññasambhārasamudāgamasampanno pūritacakkavattivatto kāladīpadesavisesapaccājātiyā ceva kularūpabhogādhipateyyādiguṇavisesasampattiyā ca tadanurūpe attabhāve ṭhito hoti , tasmiṃ kāle . Tādise hi kāle cakkavattibhāvī purisaviseso yathāvuttaguṇasamannāgato rājā khattiyo muddhāvasitto visuddhasīlo anuposathaṃ satasahassavissajjanādinā sammāpaṭipattiṃ paṭipajjati , na yadā cakkaratanaṃ uppajjati , tadā eva . Ime ca visesā sabbacakkavattīnaṃ sādhāraṇavasena vuttā . Tenāha ‘‘ pātova … pe … dhammatā ’’ ti . Bodhisattānaṃ pana cakkavattibhāvāvahaguṇāpi cakkavattiguṇāpi sātisayāva honti .

Vuttappakārapuññakammapaccayan ti cakkavattibhāvāvahadānadamasaṃyamādipuññakammahetukaṃ . Nīlamaṇisaṅghātasadisan ti indanīlamaṇisañcayasamānaṃ . Dibbānubhāvayuttattāti dassaneyyatā , manuññaghosatā , ākāsagāmitā , obhāsavissajjanā , appaṭighātatā , rañño icchitatthanipphattikāraṇatāti evamādīhi dibbasadisehi ānubhāvehi samannāgatattā , etena dibbaṃ viyāti dibbanti dasseti . Na hi taṃ devalokapariyāpannaṃ .

Sahassaṃ arā etassāti vā sahassāraṃ .

Sabbehi ākārehīti sabbehi sundarehi paripuṇṇāvayave lakkhaṇasampanne cakke icchitabbehi ākārehi . Paripūran ti paripuṇṇaṃ , sā cassā pāripūriṃ idāneva vitthāressati .

Panāḷīti chiddaṃ . Suddhasiniddhadantapantiyā nibbivarāyātiP2.250 adhippāyo . Tassā pana panāḷiyā samantato passassa rajatamayattā sārarajatamayā vuttā . Yasmā cassa cakkassa rathacakkassa viya antobhāvo nāma natthi , tasmā vuttaṃ ‘‘ ubhosupi bāhirantesū ’’ ti . Kataparikkhepā hoti panāḷīti yojanā .

Nābhipanāḷiparikkhepapaṭṭesūti nābhiparikkhepapaṭṭe ceva nābhiyā panāḷiparikkhepapaṭṭe ca .

Tesan ti arānaṃ . Ghaṭakā nāma alaṅkārabhūtā khuddakapuṇṇaghaṭā . Tathā maṇikā nāma muttāvaḷikā . Paricchedalekhā tassa tassa paricchedadassanavasena ṭhitā paricchinnalekhā . Ādi -saddenaV2.177 mālākammādiṃ saṅgaṇhāti . Suvibhattānevāti aññamaññaṃ asaṃkiṇṇattā suṭṭhu vibhattāni .

‘‘ Surattā ’’ tiādīsuM2.195 suratta ggahaṇena mahānāmavaṇṇataṃ paṭikkhipati , suddha ggahaṇena saṃṅkiliṭṭhataṃ , siniddha ggahaṇena lūkhataṃ . Kāmaṃ tassa cakkaratanassa nemimaṇḍalaṃ asandhikameva nibbattaṃ , sabbatthakameva pana kevalaṃ pavāḷavaṇṇena ca sobhatīti pakaticakkassa sandhiyuttaṭṭhāne surattasuvaṇṇapaṭṭādimayāhi vaṭṭaparicchedalekhāhi paññāyamānāhi sasandhikā viya dissantīti āha ‘‘ sandhīsu panassā ’’ tiādi .

Nemimaṇḍalapiṭṭhiyan ti nemimaṇḍalassa piṭṭhipadese . Ākāsacāribhāvato hissa tattha vātaggāhī pavāḷadaṇḍo hoti . Dasannaṃ dasannaṃ arānaṃ antareti dasannaṃ dasannaṃ arānaṃ antare samīpe padese . Chiddamaṇḍalakhacitoti maṇḍalasaṇṭhānachiddavicitto . Sukusalasamannāhatassāti suṭṭhu kusalena sippinā pahatassa , vāditassāti attho . Vaggūti manoramo . Rajanīyoti suṇantānaṃ rāguppādako . Kamanīyoti kanto . Samosaritakusumadāmāti olambitasugandhakusumadāmā . NemiparikkhepassātiP2.251 nemipariyantaparikkhepassa .

Nābhipanāḷiyā dvinnaṃ passānaṃ vasena ‘‘ dvinnampi nābhipanāḷīnan ’’ ti vuttaṃ . Ekā eva hi sā panāḷi . Yehīti yehi dvīhi mukhehi . Puna yehīti yehi muttakalāpehi .

Odhāpayamānan ti sotuṃ avahitāni kurumānaṃ .

Cando purato cakkaratanaṃ pacchāti evaṃ pubbāpariyena pubbāparabhāvena .

Antepurassāti anurādhapure rañño antepurassa . Uttarasīhapañjarasadiseti tadā rañño pāsāde tādisassa uttaradisāya sīhapañjarassa labbhamānattā vuttaṃ . Sukhena sakkāti kiñci anāruhitvā , sarīrañca anullaṅghitvā yathāṭhiteneva hatthena pupphamuṭṭhiyo khipitvā sukhena sakkā hoti pūjetuṃ .

Nānāvirāgaratanappabhāsamujjalan ti nānāvidhavicittavaṇṇaratanobhāsapabhassaraṃ .

Ākāsaṃ abbhuggantvā pavatteti āgantvā ṭhitaṭṭhānato upari ākāsaṃ abbhuggantvā pavatte .

SineruṃM2.196 vāmapassena katvā tassa dhurataraṃ gacchanto ‘‘ vāmapassena sineruṃ pahāyā ’’ ti vuttaṃ .

Vinibbedhenāti tiriyaṃ vinivijjhanavasena . Sannivesakkhamoti khandhāvārasannivesayogyo . Sulabhāhārupakaraṇoti sukheneva laddhabbadhaññagorasadārutiṇādibhojanasādhano .

Paracakkan ti parassa rañño senā , āṇā vā .

Āgamananandanoti āgamanena nandijanano . Gamanena socetīti gamanasocano .

Upakappethāti uparūpari kappetha , saṃvidahatha upanethāti attho .

Upaparikkhitvāti hetutopi sabhāvatopi phalatopi diṭṭhadhammikasamparāyikādiādīnavatopiP2.252 vīmaṃsitvā .

Vibhāventi paññāya atthaṃ vibhūtaṃ karontīti vibhāvino , paññavanto .

Anuyantāti anuvattakā , anuvattakabhāveneva , pana rañño ca mahānubhāvena te jigucchanavasena pāpato anoramantāpi ekacce ottappavasena oramantīti veditabbaṃ .

Ogacchamānan ti osīdantaṃ . Yojanamattan ti vitthārato yojanamattaṃ padesaṃ . Gambhīrabhāvena pana yathā bhūmi dissati , evaṃ ogacchati .

Tenāha ‘‘ mahāsamuddatalan ’’ tiādi .

Ante cakkaratanaṃ udakena senāya anajjhottharaṇatthaṃ .

Puratthimo mahāsamuddo pariyanto etassāti puratthimamahāsamuddapariyanto , taṃ puratthimamahāsamuddapariyantaṃ , puratthimamahāsamuddaṃ pariyantaṃ katvāti attho .

Cāturantāyāti catusamuddantāya , puratthimadisādicatukoṭṭhāsantāya vā .

Sobhayamānaṃ viyāti viya -saddo nipātamattaṃ . Attano acchariyaguṇehi sobhantameva hi taṃ tiṭṭhati . Pāḷiyampi hi ‘‘ upasobhayamānaṃ ’’ tveva vuttaṃ .