Itthiratanavaṇṇanā
249.‘‘ Itthiratanaṃ pātubhavatī ’’ ti vatvā kutassā pātubhāvoti dassetuṃ ‘‘ maddarājakulato ’’ tiādi vuttaṃ .
Maddaraṭṭhaṃ kira jambudīpe abhirūpānaṃ itthīnaṃ uppattiṭṭhānaṃ .
Tathā hi ‘‘ siñcayamahārājassa devī , vessantaramahārājassa devī , bhaddakāpilānī ’’ ti evamādi itthiratanaṃ maddaraṭṭhe eva uppannaṃ .
Puññānubhāvenāti cakkavattirañño puññatejena .
Saṇṭhānapāripūriyāti hatthapādādisarīrāvayavānaṃ susaṇṭhitāya .
Avayavapāripūriyā hi samudāyapāripūrisiddhi
V2.180 .
Rūpan ti sarīraṃ ‘‘ rūpaṃ tveva saṅkhaṃ gacchatī ’’ tiādīsu ( ma . ni .1.306) viya .
Dassanīyāti surūpabhāvena passitabbayuttā .
TenāhaM2.198 ‘‘ dissamānāvā ’’ tiādi .
Somanassavasena cittaṃ pasādeti yoniso cintentānaṃ kammaphalasaddhāya vasena .
Pasādāvahattāti kāraṇavacanena yathā pāsādikatāya vaṇṇapokkharatāsiddhi vuttā , evaṃ dassanīyatāya pāsādikatāsiddhi , abhirūpatāya ca dassanīyatāsiddhi vattabbāti nayaṃ dasseti .
Paṭilomato vā vaṇṇapokkharatāyaP2.254 pāsādikatāsiddhi , pāsādikatāya dassanīyatāsiddhi , dassanīyatāya abhirūpatāsiddhi yojetabbā .
Evaṃ sarīrasampattivasena abhirūpatādike dassetvā idāni sarīre dosābhāvavasenapi te dassetuṃ ‘‘ abhirūpā vā ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha yathā pamāṇayuttā , evaṃ ārohapariṇāhayogato ca pāsādikā nātidīghatādayo , evaṃ manussānaṃ dibbarūpatāsampattipīti ‘‘ appattā dibbavaṇṇan ’’ ti vuttaṃ .
Ārohasampatti vuttā ubbedhena pāsādikabhāvato .
Pariṇāhasampatti vuttā kisathūladosābhāvato .
Vaṇṇasampatti vuttā vivaṇṇatābhāvato .
Kāyavipattiyāti sarīradosassa .
Satavāravihatassāti sattakkhattuṃ vihatassa ,‘‘ satavāravihatassā ’’ ti ca idaṃ kappāsapicuvasena vuttaṃ , tūlapicuno pana vihananameva natthi .
Kuṅkumatagaraturukkhayavanapupphāni catujjāti .
‘‘ Tamālatagaraturukkhayavanapupphānī ’’ ti apare .
Aggidaḍḍhā viyāti āsanagatena agginā daḍḍhā viya .
Paṭhamamevāti rājānaṃ disvāpi kiccantarappasutā ahutvā kiccantarato paṭhamameva , dassanasamakālaṃ evāti attho .
Rañño nisajjāya pacchā nipātanaṃ nisīdanaṃ sīlaṃ etissāti pacchānipātinī .
Taṃ taṃ attanā rañño kātabbakiccaṃ ‘‘ kiṃ karomī ’’ ti pucchitabbatāya kiṃ karaṇaṃ paṭisāvetīti kiṃkārapaṭissāvinī .
Mātugāmo nāma yebhuyyena saṭhajātiko , itthiratanassa pana taṃ natthīti dassetuṃ ‘‘ svāssā ’’ tiādi vuttaṃ .
Guṇāti rūpaguṇā ceva ācāraguṇā ca .
Purimakammānubhāvenāti katassa purimakammassānubhāvena itthiratanassaP2.255 tabbhāvasaṃvattaniyassa purimakammassa ānubhāvena .
Cakkavattinopi parivārasampattisaṃvattaniyaṃ puññakammaṃ tādisassa phalavisesassa upanissayo hotiyeva .
Tenāha ‘‘ cakkavattinoM2.199 puññaṃ upanissāyā ’’ ti , etena sesesupi saviññāṇakaratanesu attanoV2.181 kammavasena nibbattesupi tesaṃ tesaṃ visesānaṃ tadupanissayatā vibhāvitā evāti daṭṭhabbā .
Pubbe ekadesavasena labbhamānā pāripūrī rañño cakkavattibhāvūpagamanato paṭṭhāya sabbākāraparipūrā jātā .