Issues
Select Version
(DN) Mahāvaggaṭṭhakathā
(DN) Mahāvaggaṭṭhakathā

Mārayācanakathāvaṇṇanā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

168. Anatthe niyojento guṇamāraṇena māreti , virāgavibandhanena vā jātinimittatāya tattha tattha jātaṃ jātaṃ mārento viya hotīti ‘‘ māretīti māro ’’ ti vuttaṃ . Ativiya pāpatāya pāpimā . Kaṇhadhammehi samannāgato kaṇho . Virāgādiguṇānaṃ antakaraṇato antako . Sattānaṃ anatthāvahapaṭipattiṃ na muccatīti namuci . Attano mārapāsena pamatte bandhati , pamattā vā bandhū etassāti pamattabandhu .
Sattamasattāhato paraṃ satta ahāni sandhāyāha ‘‘ aṭṭhame sattāhe ’’ ti na pana pallaṅkasattāhādi viya niyatakiccassa aṭṭhamasattāhassa nāma labbhanato . Sattamasattāhassa hi parato ajapālanigrodhamūle mahābrahmuno , sakkassa ca devarañño paṭiññātadhammadesanaṃ bhagavantaṃ ñatvā ‘‘ idāni satte dhammadesanāya mama visayaṃ atikkamāpessatī ’’ ti sañjātadomanasso hutvā ṭhito cintesi ‘‘ handa dānāhaṃ naṃ upāyena parinibbāpessāmi , evamassa manoratho aññathattaṃ gamissati , mama ca manoratho ijjhissatī ’’ tiV2.135 . Evaṃ pana cintetvā bhagavantaṃ upasaṅkamitvā ekaṃ antaṃ ṭhito ‘‘ parinibbātu dāni bhante bhagavā ’’ tiādinā parinibbānaṃ yāci , taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ aṭṭhame sattāhe ’’ tiādi . Tattha ajjāti āyusaṅkhārossajjanadivasaṃ sandhāyāha .
Bhagavā cassa abhisandhiṃ jānantopiM2.151 taṃ anāvikatvā parinibbānassa akālabhāvameva pakāsento yācanaṃ paṭikkhipi . Tenāha ‘‘ na tāvāhan ’’ tiādi .
Maggavasena viyattāti saccasampaṭivedhaveyyattiyena byattā .
Tatheva vinītāti maggavasena kilesānaṃ samucchedavinayanena vinītā . Tathā visāradāti ariyamaggādhigameneva satthusāsane vesārajjappattiyā visāradāP2.194 , sārajjakarānaṃ diṭṭhivicikicchādipāpadhammānaṃ vigamena visāradabhāvaṃ pattāti attho .
Yassa sutassa vasena vaṭṭadukkhato nissaraṇaṃ sambhavati , taṃ idha ukkaṭṭhaniddesena ‘‘ sutan ’’ ti adhippetanti āha ‘‘ tepiṭakavasenā ’’ ti . Tiṇṇaṃ piṭakānaṃ samūho tepiṭakaṃ , tīṇi vā piṭakāni tipiṭakaṃ , tipiṭakameva tepiṭakaṃ , tassa vasena .
Tamevāti yaṃ taṃ tepiṭakaṃ sotabbabhāvena ‘‘ sutan ’’ ti vuttaṃ , tameva . Dhamman ti pariyattidhammaṃ . Dhārentīti suvaṇṇabhājane pakkhittasīhavasaṃ viya avinassantaṃ katvā suppaguṇasuppavattibhāvena dhārenti hadaye ṭhapenti .
Iti pariyattidhammavasena bahussutadhammadharabhāvaṃ dassetvā idāni paṭivedhadhammavasenapi taṃ dassetuṃ ‘‘ atha vā ’’ tiādi vuttaṃ .
Ariyadhammassāti maggaphaladhammassa , navavidhassāpi vā lokuttaradhammassa . Anudhammabhūtan ti adhigamāya anurūpadhammabhūtaṃ . Anucchavikapaṭipadan ti ca tameva vipassanādhammamāha , chabbidhā visuddhiyo vā .
Anudhamman ti tassā yathāvuttapaṭipadāya anurūpaṃ abhisallekhitaṃ appicchatādidhammaṃ . Caraṇasīlāti samādāya pavattanasīlā . Anu maggaphaladhammo etissāti vā anudhammā , vuṭṭhānagāminivipassanā , tassā caraṇasīlā .
Attano ācariyavādan ti attano ācariyassa sammāsambuddhassa vādaṃ . Sadevakassa lokassa ācārasikkhāpanena ācariyo , bhagavā . Tassa vādo , catusaccadesanā .
Ācikkhissantīti ādito kathessanti , attanā uggahitaniyāmena pare uggaṇhāpessantīti attho . Desessantīti vācessanti , pāḷiṃ sammā pabodhessantīti attho . Paññāpessantīti pajānāpessanti , saṅkāpessantīti attho . Paṭṭhapessantīti pakārehi ṭhapessanti , pakāsessantīti attho . Vivarissantīti vivaṭaṃ karissanti . Vibhajissantīti vibhattaṃ karissanti . Uttāniṃ karissantītiP2.195 anuttānaṃ gambhīraṃ uttānaṃ pākaṭaṃ karissanti .
Saha dhammenāti ettha dhamma -saddo kāraṇapariyāyo ‘‘ hetumhi ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā ’’ tiādīsuM2.152 ( vibha .270) viyāti āha ‘‘ sahetukena sakāraṇena vacanenā ’’ ti .
Sappāṭihāriyan ti sanissaraṇaṃV2.136 , yathā paravādaṃ bhañjitvā sakavādo patiṭṭhahati , evaṃ hetudāharaṇehi yathādhigatamatthaṃ sampādetvā dhammaṃ kathessanti . Tenāha ‘‘ niyyānikaṃ katvā dhammaṃ desessantī ’’ ti , navavidhaṃ lokuttaradhammaṃ pabodhessantīti attho .
Ettha ca ‘‘ paññāpessantī ’’ tiādīhi chahi padehi cha atthapadāni dassitāni , ādito pana dvīhi padehi cha byañjanapadāni . Ettāvatā tepiṭakaṃ buddhavacanaṃ saṃvaṇṇanānayena saṅgahetvā dassitaṃ hoti . Vuttañhetaṃ nettiyaṃ ‘‘ dvādasapadāni suttaṃ , taṃ sabbaṃ byañjanañca attho cā ’’ ti ( netti . saṅkhāre ). Sikkhattayasaṅgahitan ti adhisīlasikkhādisikkhattayasaṅgahaṇaṃ . Sakalaṃ sāsanabrahmacariyan ti anavasesaṃ satthusāsanabhūtaṃ seṭṭhacariyaṃ .
Samiddhan ti sammadeva vaḍḍhitaṃ . Jhānassādavasenāti tehi tehi bhikkhūhi samadhigatajhānasukhavasena .
Vuddhippattan ti uḷārapaṇītabhāvagamanena sabbaso parivuddhiṃ upagataṃ . Sabbapāliphullaṃ viya abhiññāsampattivasena abhiññāsampadāhi sāsanābhivuddhiyā matthakappattito .
Patiṭṭhitavasenāti patiṭṭhānavasena , patiṭṭhappattiyāti attho .
Paṭivedhavasena bahuno janassa hitanti bāhujaññaṃ . Tenāha ‘‘ bahujanābhisamayavasenā ’’ ti .
Puthu puthulaṃ bhūtaṃ jātaṃ , puthu vā puthuttaṃ bhūtaṃ pattantiP2.196 puthubhūtaṃ . Tenāha ‘‘ sabbākāra … pe … pattan ’’ ti .
Suṭṭhu pakāsitan ti suṭṭhu sammadeva ādikalyāṇādibhāvena paveditaṃ .