Issues
Select Version
(DN) Mahāvaggaṭṭhakathā
(DN) Mahāvaggaṭṭhakathā

Cittānupassanāvaṇṇanā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

Cittānupassanāvaṇṇanā

381. SampayogavasenaP2.396 pavattamānena saha rāgenāti sarāgaṃ . Tenāha ‘‘ lobhasahagatan ’’ ti . Vītarāgan ti ettha kāmaṃ sarāgapadapaṭiyoginā vītarāgapadena bhavitabbaṃ , sammasanacārassa pana adhippetattā tebhūmakasseva gahaṇanti ‘‘ lokiyakusalābyākatan ’’ ti vatvā ‘‘ idaṃ panā ’’ tiādinā tamevaV2.290 adhippāyaṃ vivarati .
Sesāni dve dosamūlāni , dve mohamūlānīti cattāri akusalacittāni . Tesañhi rāgena sampayogābhāvato nattheva sarāgatā , taṃnimittakatāya pana siyā taṃsahitakāle soti nattheva vītarāgatāpīti dukkhavinimuttatā evettha labbhatīti āha ‘‘ neva purimapadaṃ na pacchimapadaṃ bhajantī ’’ ti . Yadi evaṃ padesikaṃ pajānanaṃ āpajjatīti ? Nāpajjati , dukantarapariyāpannattā tesaṃ . Ye pana ‘‘ paṭipakkhabhāve agayhamāne sampayogābhāvo evettha pamāṇaṃ ekaccaabyākatānaṃ viyā ’’ ti icchanti , tesaṃ matena sesākusalacittānampi dutiyapadasaṅgaho veditabboM2.314 .
Dutiyadukepi vuttanayena attho veditabbo .
Akusalamūlesu saha moheneva vattatīti samohanti āha ‘‘ vicikicchāsahagatañceva uddhaccasahagatañcā ’’ ti . Yasmā cettha ‘‘ saheva mohenāti samohan ’’ ti purimapadāvadhāraṇampi labbhatiyeva , tasmā vuttaṃ ‘‘ yasmā panā ’’ tiādi . Yathā pana atimūḷhatāya pāṭipuggalikanayena savisesamohavantatāya ‘‘ momūhacittan ’’ ti vattabbato vicikicchāuddhaccasahagatadvayaṃ visesato ‘‘ samohan ’’ ti vuccati , na tathā sesākusalacittānīti ‘‘ vaṭṭantiyevā ’’ ti sāsaṅkaṃ vadati .
Sampayogavasena thinamiddhena anupatitaṃ anugatanti thinamiddhānupatitaṃ , pañcavidhaṃsasaṅkhārikākusalacittaṃ saṅkucitacittaṃ , saṅkucitacittaṃ nāma ārammaṇe saṅkocanavasena pavattanato . Paccayavisesavasena thāmajātena uddhaccena sahagataṃ saṃsaṭṭhanti uddhaccasahagataṃ , aññathā sabbampi akusalacittaṃP2.397 uddhaccasahagatamevāti . Pasaṭacittaṃ nāma ārammaṇe savisesaṃ vikkhepavasena visaṭabhāvena pavattanato .
Kilesavikkhambhanasamatthatāya vipulaphalatāya ca dīghasantānatāya ca mahantabhāvaṃ gataṃ , mahantehi vā uḷāracchandādīhi gataṃ paṭipannanti mahaggataṃ , taṃ pana rūpārūpabhūmigataṃ tato mahantassa loke abhāvato . Tenāha ‘‘ rūpārūpāvacaran ’’ ti . Tassa cettha paṭiyogī parittaṃ evāti āha ‘‘ amahaggatanti kāmāvacaran ’’ ti .
Attānaṃ uttarituṃ samatthehi saha uttarehīti sauttaraṃ . Tappaṭipakkhena anuttaraṃ . Tadubhayaṃ upādāyupādāya veditabbanti āha ‘‘ sauttaranti kāmāvacaran tiādi .
Paṭipakkhavikkhambhanasamatthena samādhinā sammadeva āhitaṃ samāhitaṃ . Tenāha ‘‘ yassā ’’ tiādi . Yassāti yassa cittassa .
Yathāvuttena samādhinā na samāhitanti asamāhitaṃ . Tenāha ‘‘ ubhayasamādhirahitan ’’ ti .
Tadaṅgavimuttiyā vimuttaṃ , kāmāvacarakusalacittaṃ , vikkhambhanavimuttiyā vimuttaṃ , mahaggatacittanti tadubhayaṃ sandhāyāha ‘‘ tadaṅgavikkhambhanavimuttīhi vimuttan ’’ ti . Yattha tadubhayavimutti natthi , taṃ ubhayavimuttirahitanti gayhamāne lokuttaracittepi siyāsaṅkāti taṃ nivattanatthaṃ ‘‘ samuccheda … pe … okāsova natthī ’’ ti āha . Okāsabhāvo caV2.291 sammasanacārassa adhippetattā veditabbo .
Yaṃ panettha atthato avibhattaṃ , taṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānameva .
Cittānupassanāvaṇṇanā niṭṭhitā .