Issues
Select Version
(DN) Mahāvaggaṭṭhakathā
(DN) Mahāvaggaṭṭhakathā

Aṭṭhavimokkhavaṇṇanā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

Aṭṭhavimokkhavaṇṇanā

129. EkassaM2.118 bhikkhunoti sattasu ariyapuggalesu ekassa bhikkhuno . Viññāṇaṭṭhitiādinā parijānanādivasappa vatta niggamanañcaP2.153 paññāvimutta nāmañca . Itarassāti ubhatobhāgavimuttassa . Ime sandhāya hi pubbe ‘‘ dvinnaṃ bhikkhūnan ’’ ti vuttaṃ .
Kenaṭṭhenāti kena sabhāvena . Sabhāvo hi ñāṇena yāthāvato araṇīyato ñātabbato ‘‘ attho ’’ ti vuccati , so eva ttha-kārassa ṭṭha-kāraṃ katvā ‘‘ aṭṭho ’’ ti vutto .
Adhimuccanaṭṭhenāti adhikaṃ savisesaṃ muccanaṭṭhena , etena satipi sabbassāpi rūpāvacarajjhānassa vikkhambhanavasena paṭipakkhato vimuttabhāve yena bhāvanāvisesena taṃ jhānaṃ sātisayaṃ paṭipakkhato vimuccitvā pavattati , so bhāvanāviseso dīpito . Bhavati hi samānajātiyuttopi bhāvanāvisesena pavattiākāraviseso , yathā taṃ saddhāvimuttatā diṭṭhippattassa . Tathā paccanīkadhammehi suṭṭhu vimuttatāyaV2.105 , evaṃ aniggahitabhāvena nirāsaṅkatāya abhirativasena suṭṭhu adhimuccanaṭṭhenapi vimokkho . Tenāha ‘‘ ārammaṇe cā ’’ tiādi .
Ayaṃ panatthoti ayaṃ adhimuccanaṭṭho pacchime vimokkhe nirodhe natthi , kevalo vimuttaṭṭho eva tattha labbhati , taṃ sayameva parato vakkhati .
Rūpīti yenāyaṃ sasantatipariyāpannena rūpena samannāgato , taṃ yassa jhānassa hetubhāvena visiṭṭhaṃ rūpaṃ hoti , yena visiṭṭhena rūpena ‘‘ rūpī ’’ ti vucceyya rūpī -saddassa atisayatthadīpanato , tadeva sasantatipariyāpannarūpavasena paṭiladdhaṃ jhānaṃ idha paramatthato rūpībhāvasādhakanti daṭṭhabbaṃ . Tenāha ‘‘ ajjhattan ’’ tiādi . Rūpajjhānaṃ rūpaṃ uttarapadalopena . Rūpānīti panettha purimapadalopo daṭṭhabbo . Tena vuttaṃ ‘‘ nīlakasiṇādirūpānī ’’ ti .
Rūpe kasiṇarūpe saññā rūpasaññā , sā etassa atthīti rūpasaññī , saññāsīsena jhānaṃ vadati . TappaṭikkhepenaP2.154 arūpasaññī . Tenāha ‘‘ ajjhattaṃ na rūpasaññī ’’ tiādi .
‘‘ Anto appanāyaṃ subhanti ābhogo natthī ’’ ti iminā pubbābhogavasena tathā adhimutti siyāti dasseti . Evañhettha tathāvattabbatāpatticodanā samatthitā hoti . Yasmā suvisuddhesu nīlādīsu vaṇṇakasiṇesu tattha katādhikārānaṃ abhirativasena suṭṭhu adhimuccanaṭṭho sambhavatiM2.119 , tasmā aṭṭhakathāyaṃ tathā tatiyo vimokkho saṃvaṇṇito , yasmā pana mettāvasena pavattamānā bhāvanā satte appaṭikūlato dahanti tesu tato adhimuccitvāva pavattati , tasmā paṭisambhidāmagge ( paṭi . ma .212)‘‘ brahmavihārabhāvanā subhavimokkho ’’ ti vuttā , tayidaṃ ubhayampi tena tena pariyāyena vuttattā na virujjhatīti daṭṭhabbaṃ .
Sabbasoti anavasesato . Na hi catunnaṃ arūpakkhandhānaṃ ekadesopi tattha avassissati .
Visuddhattāti yathāparicchinnakāle nirodhitattā . Uttamo vimokkho nāma ariyeheva samāpajjitabbato , ariyaphalapariyosānattā diṭṭheva dhamme nibbānappattibhāvato ca .
130. Ādito paṭṭhāyāti paṭhamasamāpattito paṭṭhāya . Yāva pariyosānā samāpatti , tāva .
Aṭṭhatvāti katthaci samāpattiyaṃ aṭṭhito eva , nirantarameva paṭipāṭiyā , uppaṭipāṭiyā ca samāpajjatevāti attho . Tenāha ‘‘ ito cito ca sañcaraṇavasena vuttan ’’ ti .
Icchati samāpajjituṃ .
Tattha ‘‘ samāpajjati pavisatī ’’ ti samāpattisamaṅgīpuggalo taṃ taṃ paviṭṭho viya hotīti katvā vuttaṃ .
DvīhiV2.106 bhāgehi vimuttoti arūpajjhānena vikkhambhanavimokkhena , maggena samucchedavimokkhenāti dvīhi vimuccanabhāgehi , arūpasamāpattiyā rūpakāyato , maggena nāmakāyatoti dvīhi vimuccitabbabhāgehi ca vimutto . Tenāha ‘‘ arūpasamāpattiyā ’’ tiādiP2.155 . Vimuttoti hi kilesehi vimutto , vimuccanto ca kilesānaṃ vikkhambhanasamucchindanehi kāyadvayato vimuttoti ayamettha attho .
Tattha atthaṃ paletīti atthaṃ gacchati .
Na upeti saṅkhan ti ‘‘ asukaṃ nāma disaṃ gato ’’ ti vohāraṃ na gacchati . Evaṃ muni nāmakāyā vimuttoti evaṃ arūpaṃ upapanno sekkhamuni pakatiyā pubbeva rūpakāyā vimutto , tattha ca catutthamaggaṃ nibbattetvā nāmakāyassa pariññātattā puna nāmakāyāpi vimutto .
Ubhatobhāgavimutto khīṇāsavo hutvā anupādāya parinibbānasaṅkhātaṃM2.120 atthaṃ paleti na upeti saṅkhaṃ ,‘‘ khattiyo brāhmaṇo ’’ ti evaṃ ādikaṃ samaññaṃ na gacchatīti attho .
‘‘ Aññatarato vuṭṭhāyā ’’ ti idaṃ kiṃ ākāsānañcāyatanādīsu aññataralābhīvasena vuttaṃ , udāhu sabbāruppalābhīvasenāti yathicchasi , tathā hotu , yadi sabbāruppalābhīvasena vuttaṃ , na koci virodho . Atha tattha aññataralābhīvasena vuttaṃ ,‘‘ yato kho , ānanda , bhikkhu ime aṭṭha vimokkhe anulomampi samāpajjatī ’’ tiādivacanena virujjheyyāti ? Yasmā arūpāvacarajjhānesu ekassāpi lābhī ‘‘ aṭṭhavimokkhalābhī ’’ tveva vuccati aṭṭhavimokkhe ekadesassāpi taṃnāmadānasamatthatāsambhavato . Ayañhi aṭṭhavimokkhasamaññā samudāye viya tadekadesepi niruḷhāpattisamaññā viyāti . Tena vuttaṃ ‘‘ ākāsānañcāyatanādīsu aññatarato vuṭṭhāyā ’’ ti .
‘‘ Pañcavidho hotī ’’ ti vatvā chabbidhataṃpissa keci parikappenti , taṃ tesaṃ matimattaṃ , nicchitovāyaṃ pañho pubbācariyehīti dassetuṃ ‘‘ keci panā ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha kecīti uttaravihāravāsino , sārasamāsācariyā ca . Te hi ‘‘ ubhatobhāgavimuttotiP2.156 ubhayabhāgavimutto samādhivipassanāto ’’ ti vatvā rūpāvacarasamādhināpi samādhiparipanthato vimuttiṃ maññanti . Evaṃ rūpajjhānabhāgena , arūpajjhānabhāgena ca ubhato vimuttoti pāyasamāno . ‘‘ Tādisamevā ’’ ti iminā yādisaṃ arūpāvacarajjhānaṃ kilesavikkhambhane , tādisaṃ rūpāvacaracatutthajjhānaṃ pīti imamatthaṃ ullaṅgeti .
Tenāha ‘‘ tasmā ’’ tiādi .
Ubhatobhāgavimuttapañhoti ubhatobhāgavimuttassa chabbidhataṃ nissāya uppannapañho . Vaṇṇanaṃ nissāyāti tassa padassa atthavacanaṃ nissāya . Cirenāti therassa aparabhāge cirena kālena . Vinicchayan tiV2.107 saṃsayachedakaṃ sanniṭṭhānaṃ patto .
Taṃ pañhan ti tamatthaṃ . Ñātuṃ icchito hi attho pañho . Na kenaci sutapubban ti kenaci kiñci na sutapubbaṃ , idaṃ atthajātanti adhippāyo .
Kiñcāpi upekkhāsahagataṃ , kiñcāpi kilese vikkhambhetīti paccekaṃ kiñcāpi-saddo yojetabbo . Samudācaratīti pavattati . Tattha kāraṇamāha ‘‘ ime hī ’’ tiādinā , tena rūpāvacarabhāvanato āruppabhāvanā savisesaṃ kilese vikkhambheti rūpavirāgabhāvanābhāvatoM2.121 , uparibhāvanābhāvato cāti dassetīti .
Evañca katvā aṭṭhakathāyaṃ āruppabhāvanāniddese yaṃ vuttaṃ ‘‘ tassevaṃ tasmiṃ nimitte punappunaṃ cittaṃ cārentassa nīvaraṇāni vikkhambhanti sati santiṭṭhatī ’’ tiādi ,( visuddhi .1.281) taṃ samatthataṃ hotīti .
Idaṃ suttan ti puggalapaññattipāṭhamāha ( pu . pa . niddesa 27). Sabbañhi buddhavacanaṃ atthasūcanādiatthena suttanti vutto vāyamattho .
Yaṃ pana tatthaP2.157 vattabbaṃ , taṃ heṭṭhā vuttameva . Aṭṭhannaṃ vimokkhānaṃ anulomādito samāpajjanena sātisayaṃ santānassa abhisaṅkhatattā , aṭṭhamañca uttamaṃ vimokkhaṃ padaṭṭhānaṃ katvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā aggamaggādhigamena ubhatobhāgavimuccanato ca imāya ubhatobhāgavimuttiyā sabbaseṭṭhatā veditāti daṭṭhabbā .
Mahānidānasuttavaṇṇanāya līnatthappakāsanā .