Issues
Select Version
(DN) Mahāvaggaṭṭhakathā
(DN) Mahāvaggaṭṭhakathā

Catumahāpadesavaṇṇanā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

Catumahāpadesavaṇṇanā

187. Mahāokāseti mahante okāse . Mahantāni dhammassa patiṭṭhāpanaṭṭhānāni . Yesu patiṭṭhāpito dhammo nicchīyati asandehato , kāni pana tāni ? Āgamanavisiṭṭhāni suttotaraṇādīni . Dutiyavikappe apadisantīti apadesā ,‘‘ sammukhā metaṃ āvuso bhagavato sutan ’’ tiādinā kenaci ābhatassa ‘‘ dhammo ’’ ti vinicchinane kāraṇaṃ . Kiṃ pana tanti ? Tassa yathābhatassa suttotaraṇādi eva . Yadi evaṃ kathaṃ cattāroti ? Yasmā dhammassa dve samparāyā satthā , sāvakā ca , tesu ca sāvakā saṅghagaṇapuggalavasena tividhāP2.212 , evaṃ ‘‘ tumhākaṃ mayā yaṃ dhammo paṭiggahito ’’ ti apadisitabbānaṃ bhedena cattāro . Tenāha ‘‘ sammukhā me taṃ āvuso bhagavato sutan ’’ tiādi . Tathā ca vuttaṃ nettiyaṃ ‘‘ cattāro mahāpadesā buddhāpadeso saṅghāpadeso sambahulattherāpadeso ekattherāpadeso . Ime cattāro mahāpadesā ’’ ti ( netti .18) buddho apadeso etassāti buddhāpadeso . Esa nayo sesesupi . Tenāha ‘‘ buddhādayo … pe … mahākāraṇānī ’’ ti .
188. NevaV2.148 abhinanditabban ti na sampaṭicchitabbaṃ . Ganthassa sampaṭicchanaṃ nāma savananti āha ‘‘ na sotabban ’’ ti .
Padabyañjanānīti padāni ca byañjanāni ca , atthapadāni , byañjanapadāni cāti attho . Pajjati attho etehīti padāni , akkharādīni byañjanapadāni . Pajjitabbato padāni , saṅkāsanādīni atthapadāni . Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘‘ padasaṅkhātāni byañjanānī ’ ti byañjanapadāneva vuttānī ’’ ti keci , taṃ na , atthaṃ byañjentīti byañjanāni , byañjanapadāni , tehi byañjitabbato byañjanāni , atthapadānīti ubhayasaṅgahato .
Imasmiṃ ṭhāneti tenābhatasuttassa imasmiṃ padese . Pāḷi vuttāti kevalo pāḷidhammo pavatto . Attho vuttoti pāḷiyā attho pavatto niddiṭṭho . Anusandhi kathitoti yathāraddhadesanāya , upari desanāya ca anusandhānaṃ kathitaṃ sambandho kathitoM2.166 . Pubbāparaṃ kathitan ti pubbenāparaṃ avirujjhanañceva visesādhānañca kathitaṃ pakāsitaṃ . Evaṃ pāḷidhammādīni sammadeva sallakkhetvā gahaṇaṃ sādhukaṃ uggahaṇanti āha ‘‘ suṭṭhu gahetvā ’’ ti .
Sutte otāretabbānītiP2.213 ñāṇena sutte ogāhetvā tāretabbāni , taṃ pana ogāhetvā taraṇaṃ tattha otaraṇaṃ anuppavesanaṃ hotīti vuttaṃ ‘‘ sutte otāretabbānī ’’ ti .
Saṃsandetvā dassanaṃ sandassanan ti āha ‘‘ vinaye saṃsandetabbānī ’’ ti .
Kiṃ pana taṃ suttaṃ , ko vā vinayoti vicāraṇāya ācariyānaṃ matibhedamukhena tamatthaṃ dassetuṃ ‘‘ ettha cā ’’ tiādi vuttaṃ .
Vinayoti vibhaṅgapāṭhamāha . So hi mātikāsaññitassa suttassa atthasūcanato ‘‘ suttan ’’ ti vattabbataṃ arahati . Vividhanayattā , visiṭṭhanayattā ca vinayo , khandhakapāṭho .
Evan ti evaṃ suttavinayesu pariggayhamānesu vinayapiṭakampi na pariyādīyati parivārapāḷiyā asaṅgahitattā .
Suttantābhidhammapiṭakāni vā suttaṃ atthasūcanādiatthasambhavato .
Evampīti ‘‘ suttantābhidhammapiṭakāni suttaṃ , vinayapiṭakaṃ vinayo ’’ ti evaṃ suttavinayavibhāge vuccamānepi . Na tāva pariyādīyantīti na tāva anavasesato pariggayhanti , kasmāti āha ‘‘ asuttanāmakañhī ’’ tiādi .
Yasmā ‘‘ suttan ’’ ti imaṃ nāmaṃ anāropetvā saṅgītampi jātakādibuddhavacanaṃ atthi , tasmā vuttanayena tīṇi piṭakāni na pariyādiṇṇānīti . Suttanipātaudānaitivuttakādīni dīghanikāyādayo viya suttanāmaṃ āropetvā asaṅgītānīti adhippāye panettha jātakādīhi saddhiṃ tānipi gahitāni . Buddhavaṃsacariyāpiṭakānaṃ panettha aggahaṇe kāraṇaṃ maggitabbaṃ , kiṃ vā tena magganena ? Sabbopāyaṃ vaṇṇanānayo theravādaṃ dassanamukhena paṭikkhitto evāti .
Atthīti kiṃ atthi , asuttanāmakaṃ buddhavacanaṃ natthi evāti dasseti . Tathā hi nidānavaṇṇanāyaṃV2.149 ( dī . ni . ṭī .1. paṭhamamahāsaṅgītikathāvaṇṇanā ; sārattha . ṭī .1. paṭhamamahāsaṅgītikathāvaṇṇanā ) amhehi vuttaṃP2.214 ‘‘ suttanti sāmaññavidhi , visesavidhayo pare ’’ ti . Taṃ sabbaṃ paṭikkhipitvā ‘‘ suttanti vinayo ’’ tiādinā vuttaṃ saṃvaṇṇanānayaṃ ‘‘ nāyamattho idhādhippeto ’’ ti paṭisodhetvā .
Vineti etena kileseti vinayo , kilesavinayanūpāyo , so eva ca naṃ karotīti kāraṇan ti āha ‘‘ vinayo pana kāraṇan ’’ ti .
DhammetiM2.167 pariyattidhamme . Sarāgāyāti sarāgabhāvāya kāmarāgabhavarāgaparibrūhanāya . Saññogāyāti bhavasaṃyojanāya . Ācayāyāti vaṭṭassa vaḍḍhanatthāya . Mahicchatāyāti mahicchabhāvāya . Asantuṭṭhiyāti asantuṭṭhibhāvāya . Saṅgaṇikāyāti kilesasaṅgaṇagaṇasaṅgaṇavihārāya . Kosajjāyāti kusītabhāvāya . Dubbharatāyāti dupposatāya .
Virāgāyāti sakalavaṭṭato virajjanatthāya . Visaññogāyāti kāmabhavādīhi visaṃyujjanatthāya . Apacayāyāti sabbassāpi vaṭṭassa apacayanāya , nibbānāyāti attho . Appicchatāyāti paccayappicchatādivasena sabbaso icchāpagamāya . Santuṭṭhiyāti dvādasavidhasantuṭṭhibhāvāya . Pavivekāyāti pavivittabhāvāya , kāyavivekāditadaṅgavivekādivivekasiddhiyā . Vīriyārambhāyāti kāyikassa ceva , cetasikassa ca vīriyassa paggahaṇatthāya . Subharatāyāti sukhaposanatthāya .
Evaṃ yo pariyattidhammo uggahaṇadhāraṇaparipucchāmanasikāravasena yoniso paṭipajjantassa sarāgādibhāvaparivajjanassa kāraṇaṃ hutvā virāgādibhāvāya saṃvattati , ekaṃsato eso dhammo . Eso vinayo , sammadevaP2.215 apāyādīsu apatanavasena dhāraṇato , kilesānaṃ vinayanato , satthu sammāsambuddhassa ovādānusiṭṭhibhāvato etaṃ satthusāsananti dhāreyyāsi jāneyyāsi , avabujjheyyāsīti attho .
Catusaccassa sūcanaṃ suttanti āha ‘‘ sutteti tepiṭake buddhavacane ’’ ti . Tepiṭakañhi buddhavacanaṃ saccavinimuttaṃ natthi .
Rāgādivinayanakāraṇaṃ tathāgatena suttapadena pakāsitanti āha ‘‘ vinayeti etasmiṃ rāgādivinayakāraṇe ’’ ti .
Sutte osaraṇañcettha tepiṭake buddhavacane pariyāpannatāvaseneva veditabbaṃ , na aññathāti āha ‘‘ suttapaṭipāṭiyā katthaci anāgantvā ’’ ti . Challiṃ uṭṭhapetvāti arogassa mahato rukkhassa tiṭṭhato upakkamena challiyā sakalikāya , papaṭikāya vā uṭṭhapanaṃ viya arogassa sāsanadhammassa tiṭṭhato byañjanamattena tappariyāpannaṃ viya hutvā challisadisaṃ pubbāparaviruddhatādidosaṃ uṭṭhapetvā paridīpetvā , tādisāni pana ekaṃsato guḷhavessantarādipariyāpannāni hontīti āha ‘‘ guḷhavessantara … pe … paññāyantīti attho ’’ tiV2.150 .
Rāgādivinayeti rāgādīnaṃ vinayanatthe . Tadākāratāya na paññāyamānāni na dissamānāni chaḍḍetabbāni vajjitabbāni na gahetabbāni .
Sabbatthāti sabbavāresu .
ImasmiṃM2.168 pana ṭhāneti imasmiṃ mahāpadesaniddesaṭṭhāne .
‘‘ Sutte cattāro mahāpadesā ’’ tiādinā vuttampi avuttena saddhiṃ gahetvā pakiṇṇakakathāya mātikaṃ uddisati .
ÑātuṃP2.216 icchito attho pañho , tassa vissajjanāni pañhābyākaraṇāni , atthasūcanādiatthena suttaṃ , pāḷi , taṃ suttaṃ anulometi anukūletīti suttānulomaṃ , mahāpadeso . Ācariyā vadanti saṃvaṇṇenti pāḷiṃ etenāti ācariyavādo aṭṭhakathā . Tassa tassa therassa attano eva mati adhippāyoti attanomati .
Dhammavinicchaye patteti dhamme vinicchinitabbe upaṭṭhite . Imeti anantaraṃ vuttā cattāro mahāpadesā . Pamīyati dhammo paricchijjati vinicchīyati etenāti pamāṇaṃ . Tenāha ‘‘ yaṃ ettha sametī ’’ tiādi . Itaran ti mahāpadesesu asamentaṃ .
Puna itaran ti akappiyaṃ anulomentaṃ kappiyaṃ paṭibāhantaṃ sandhāyāha .
Ekaṃseneva byākātabbo vissajjetabboti ekaṃsabyākaraṇīyo . Vibhajjāti pucchitamatthaṃ avadhāraṇādibhedena vibhajitvā . Paṭipucchāti pucchantaṃ puggalaṃ paṭipucchitvā . Ṭhapanīyoti tidhāpi avissajjanīyattā ṭhapanīyo byākaraṇaṃ akatvā ṭhapetabbo .
‘‘ Cakkhuṃ aniccan ’’ ti pañhe uttarapadāvadhāraṇaṃ sandhāya ‘‘ ekaṃseneva byākātabban ’’ ti vuttaṃ niccatāya lesassāpi tattha abhāvato .
Purimapadāvadhāraṇe pana vibhajjabyākaraṇīyatā cakkhusotesu visesatthasāmaññatthānaṃ asādhāraṇabhāvato .
Dvinnaṃ tesaṃ sadisatācodanā paṭipucchanamukheneva byākaraṇīyā paṭikkhepavasena , anuññātavasena ca vissajjitabbatoti āha ‘‘ yathā cakkhu , tathā sotaṃ … pe … ayaṃ paṭipucchābyākaraṇīyo pañho ’’ ti .
Taṃ jīvaṃ taṃ sarīran ti jīvasarīrānaṃ anaññatāpañho . Yassa yena anaññatācoditā , so eva paramatthatoP2.217 nupalabbhatīti vañjhātanayassa matteyyatākittanasadisoti abyākātabbatāya ṭhapanīyo vuttoti .
Imāni cattāri pañhabyākaraṇāni pamāṇaṃ teneva nayena tesaṃ pañhānaṃ byākātabbato .
Vinayamahāpadeso kappiyānulomavidhānato nippariyāyato anulomakappiyaṃ nāma , mahāpadesabhāvena pana taṃsadisatāya suttantamahāpadesesupi ‘‘ anulomakappiyan ’’ ti ayaṃ aṭṭhakathāvohāro .
Yadipi tattha tattha bhagavatā pavattitapakiṇṇakadesanāva aṭṭhakathā , sā pana dhammasaṅgāhakehi paṭhamaṃ tīṇi piṭakāni saṅgāyitvā tassa atthavaṇṇanānurūpenevaM2.169 vācanāmaggaṃ āropitattā ‘‘ ācariyavādo ’’ ti vuccati ācariyā vadanti saṃvaṇṇenti pāḷiṃ etenāti . TenāhaV2.151 ‘‘ ācariyavādo nāma aṭṭhakathā ’’ ti . Tisso saṅgītiyo āruḷho eva ca buddhavacanassa atthasaṃvaṇṇanābhūto kathāmaggo mahindattherena tambapaṇṇidīpaṃ ābhato pacchā tambapaṇṇiyehi mahātherehi sīhaḷabhāsāya ṭhapito nikāyantaraladdhisaṅkarapariharaṇatthaṃ .
Attanomati nāma theravādo . Nayaggāhenāti suttādito labbhamānanayaggahaṇena . Anubuddhiyāti suttādīniyeva anugatabuddhiyā . Attano paṭibhānan ti attano eva tassa atthassa vuttanayena upaṭṭhānaṃ , yathāupaṭṭhitā atthā eva tathā vuttā .
Samentameva gahetabban ti yathā suttena saṃsandati , evaṃ mahāpadesato atthā uddharitabbāti dasseti .
Pamādapāṭhavasena ācariyavādassa kadāci pāḷiyā asaṃsandanāpi siyā , so na gahetabboti dassento āha ‘‘ ācariyavādopi suttena samentoyeva gahetabbo ’’ ti .
Sabbadubbalā puggalassa sayaṃ paṭibhānabhāvato . Tathā ca sāpi gahetabbā , kīdisī ? Suttena samentā yevāti yojanā .
Tāsūti tīsu saṅgītīsu . ‘‘ Āgatameva pamāṇan ’’ ti iminā mahākassapādīhi saṅgītameva ‘‘ suttan ’’ ti idhādhippetanti tadaññassaP2.218 suttabhāvameva paṭikkhipati . Tadatthā eva hi tisso saṅgītiyo .
Tatthāti gārayhasutte . Na ceva sutte osaranti , na ca vinaye sandissantīti veditabbāni tassa asuttabhāvato tena ‘‘ anulomakappiyaṃ suttena samentameva gahetabban ’’ ti vuttaṃ evatthaṃ nigamanavasena nidasseti . Sabbattha ‘‘ na itaran ’’ ti vacanaṃ tattha tattha gahitāvadhāraṇaphaladassanaṃ daṭṭhabbaṃ .