400. Punabbhavakaraṇaṃ punobbhavo uttarapadalopaṃ katvā mano-saddassa viya purimapadassa o-kārantatā daṭṭhabbā . Atha vā sīlanaṭṭhena ika -saddena gamitatthattā kiriyāvācakassa saddassa adassanaṃ daṭṭhabbaṃ yathā ‘‘ asūpabhakkhanasīlo asūpiko ’’ ti . Sammohavinodaniyaṃ pana ‘‘ punabbhavaṃ deti , punabbhavāya saṃvattati , punappunaṃ bhave nibbattetīti ponobbhavikā ’’ ti ( vibha . aṭṭha .203) attho vutto so ‘‘ taddhitā ’’ iti bahuvacananiddesato , vicittattā vā taddhitavuttiyā , abhidhānalakkhaṇattāP2.430 vā taddhitānaṃ tesupi atthesu ponobbhavikasaddasiddhi sambhaveyyāti katvā vutto . Tattha kammunā sahajātā punabbhavaṃ deti , asahajātā kammasahāyabhūtā punabbhavāya saṃvattati , duvidhāpi punappunaṃ bhave nibbattetīti daṭṭhabbā .

Nandanaṭṭhena , rañjanaṭṭhena ca nandīrāgo , yo ca nandīrāgo , yā ca taṇhāyanaṭṭhena taṇhā , ubhayametaṃ ekatthaṃ , byañjanameva nānanti taṇhā ‘‘ nandīrāgena saddhiṃ atthato ekattameva gatā ’’ ti vuttā . Tabbhāvattho hettha saha -saddo ‘‘ sanidassanā dhammā ’’ tiādīsu ( dha . sa . dukamātikā 9) viya . Tasmā nandīrāgasahagatāti nandīrāgabhāvaṃ gatā sabbāsupi avatthāsu nandīrāgabhāvassa apaccakkhāya vattanatoti attho . Rāgasambandhena uppannassāti vuttaṃ .

Rūpārūpabhavarāgassa visuṃ vuccamānattā kāmabhave eva bhavapatthanuppatti vuttāti veditabbā .

TasmiṃM2.341 tasmiṃ piyarūpe paṭhamuppattivasena ‘‘ uppajjatī ’’ ti vuttaṃ , punappunaṃ pavattivasena ‘‘ nivisatī ’’ ti . Pariyuṭṭhānānusayavasena vā uppattinivesā yojetabbā .

Sampattiyan ti manussasobhagge , devatte ca . Attano cakkhun ti savatthukaṃ cakkhuṃ vadati , sapasādaṃ vā maṃsapiṇḍaṃ . Vippasannaṃ pañcapasādan ti parisuddhasuppasannanīlapītalohitakaṇhaodātavaṇṇavantaṃ . Rajatapanāḷikaṃ viya chiddaṃ abbhantare odātattā . Pāmaṅgasuttaṃ viya ālambakaṇṇabaddhaṃ . Tuṅgā uccā dīghā nāsikā tuṅganāsā , evaṃ laddhavohāraṃ attano ghānaṃ . ‘‘ Laddhavohārā ’’ ti vā pāṭho , tasmiṃV2.315 sati tuṅgā nāsā yesaṃ te tuṅganāsā , evaṃ laddhavohārā sattā attano ghānan ti yojanāP2.431 kātabbā . Jivhaṃ … pe … maññanti vaṇṇasaṇṭhānato , kiccato ca . Kāyaṃ … pe … maññanti ārohapariṇāhasampattiyā . Manaṃ … pe … maññanti atītādiatthacintanasamatthaṃ .

Attanā paṭiladdhāni ajjhattañca sarīragandhādīni , bahiddhā ca vilepanagandhādīni .

Uppajjamānā uppajjatīti yadā uppajjamānā hoti , tadā ettha uppajjatīti sāmaññena gahitā uppādakiriyā lakkhaṇabhāvena vuttā , visayavisiṭṭhā ca lakkhitabbabhāvena . Na hi sāmaññavisesehi nānattavohāro na hotīti . Uppajjamānāti vā anicchito uppādo hetubhāvena vutto , uppajjatīti nicchito phalabhāvena yadi uppajjamānā hoti , ettha uppajjatīti .