374. ĀrammaṇavasenātiV2.277 anupassitabbakāyādiārammaṇavasena . Catudhā bhinditvāti uddesavasena catudhā bhinditvā . Tato catubbidhasatipaṭṭhānato ekekaṃ satipaṭṭhānaṃP2.379 gahetvā kāyaṃ vibhajantoti pāṭhaseso .

Kathañcāti ettha kathan ti pakārapucchā , tena niddisiyamāne kāyānupassanāpakāre pucchati . Ca -saddo byatireko , tena uddesavārena apākaṭaṃ niddesavārena vibhāviyamānaṃ visesaṃ joteti .

Bāhirakesupi ito ekadesassa sambhavato sabbappakāra ggahaṇaṃ kataṃ ‘‘ sabbappakārakāyānupassanānibbattakassā ’’ ti , tena ye ime ānāpānapabbādivasena āgatā cuddasappakārā , tadantogadhā ca ajjhattādianupassanāppakārā , tathā kāyagatāsatisutte ( ma . ni .3.153) vuttā kesādivaṇṇasaṇṭhānakasiṇārammaṇacatukkajjhānappakārā , lokiyādippakārā ca , te sabbepi anavasesato saṅgaṇhāti . Ime ca pakārā imasmiṃyeva sāsane , na ito bahiddhāti vuttaṃ ‘‘ sabbappakāra … pe … paṭisedhano cā ’’ ti . Tattha tathābhāvapaṭisedhanoti sabbappakārakāyānupassanānibbattakassa puggalassa aññasāsanassa nissayabhāvapaṭisedhano , etena idha bhikkhaveti ettha idha -saddo antogadhaevasaddatthoti dasseti . Santi hi ekapadānipi avadhāraṇāni yathā ‘‘ vāyubhakkho ’’ ti . Tenāha ‘‘ idheva bhikkhaveM2.300 samaṇo ’’ tiādi . Paripuṇṇasamaṇappakaraṇadhammo hi so puggalo , yo sabbappakārakāyānupassanānibbattako . Parappavādāti paresaṃ aññatitthiyānaṃ nānappakārā vādā titthāyatanāni .

Araññādikasseva bhāvanānurūpasenāsanataṃ dassetuṃ ‘‘ imassahī ’’ tiādi vuttaṃ . Duddamo damathaṃ anupagato goṇo kūṭagoṇo . Dohanakāle yathā thanehi anavasesato khīraṃ na paggharati , evaṃ dohapaṭibandhinī kūṭadhenu . Rūpa-saddādike paṭicca uppajjanakaassādo rūpārammaṇādiraso . Pubbe āciṇṇārammaṇan ti pabbajjato pubbe , anādimati vā saṃsāre paricitārammaṇaṃ . NibandheyyātiP2.380 bandheyya . Satiyāti sammadeva kammaṭṭhānassa sallakkhaṇavasena pavattāya satiyā . Ārammaṇeti kammaṭṭhānārammaṇe . Daḷhan ti thiraṃ , yathā satokārissa upacārappanābhedo samādhi ijjhati , tathā thāmagataṃ katvāti attho .

Visesādhigamadiṭṭhadhammasukhavihārapadaṭṭhānan tiV2.278 sabbesaṃ buddhānaṃ , ekaccānaṃ paccekabuddhānaṃ , buddhasāvakānañca visesādhigamassa aññena kammaṭṭhānena adhigatavisesānaṃ diṭṭhadhammasukhavihārassa padaṭṭhānabhūtaṃ .

Vatthuvijjācariyo viya bhagavā yogīnaṃ anurūpanivāsaṭṭhānupadisanato . Bhikkhu dīpisadiso araññe ekako viharitvā paṭipakkhanimmathanavasena icchitatthasādhanato phalamuttaman ti sāmaññaphalaṃ sandhāya vadati . Parakkamajavayoggabhūmin ti bhāvanussāhajavassa yoggakaraṇabhūmibhūtaṃ .

Addhānavasena pavattānaṃ assāsapassāsānaṃ vasena dīghaṃ vā assasanto , ittaravasena pavattānaṃ assāsapassāsānaṃ vasena rassaṃ vā assasantoti yojanā . Evaṃ sikkhatoti assāsapassāsānaṃ dīgharassatāpajānanasabbakāyappaṭisaṃvedanaoḷārikoḷārikapaṭippassambhanavasena bhāvanaṃ sikkhato , tathābhūto vā hutvā tisso sikkhā pavattayato . Assāsapassāsanimitteti assāsapassāsasannissayena upaṭṭhitapaṭibhāganimitte . Assāsapassāse pariggaṇhāti rūpamukhena vipassanaṃ abhinivisanto , yo ‘‘ assāsapassāsakammiko ’’ ti vutto . Jhānaṅgāni pariggaṇhāti arūpamukhena vipassanaṃ abhinivisanto . Vatthu nāma karajakāyo cittacetasikānaṃ pavattiṭṭhānabhāvato . Añño satto vā puggalo vā natthīti visuddhidiṭṭhi ‘‘ tayidaṃM2.301 dhammamattaṃ , na ahetukaṃ , nāpi issarādivisamahetukaṃ , atha kho avijjādihetukan ’’ ti addhāttayepi kaṅkhāvitaraṇena vitiṇṇakaṅkho . ‘‘ YaṃP2.381 kiñci bhikkhu rūpan ’’ tiādinā ( ma . ni .1.361;2.113;3.86,89; paṭi . ma .1.54) nayena kalāpasammasanavasena tilakkhaṇaṃ āropetvā . Udayavayānupassanādivasena vipassanaṃ vaḍḍhento . Anukkamena maggapaṭipāṭiyā .

‘‘ Parassa vā assāsapassāsakāye ’’ ti idaṃ sammasanavāravasenāyaṃ pāḷi pavattāti katvā vuttaṃ , samathavasena pana parassa assāsapassāsakāye appanānimittuppatti eva natthi .

Aṭṭhapetvāti antarantarā na ṭhapetvā . Aparāparaṃ sañcaraṇakāloti ajjhattabahiddhādhammesupi nirantaraṃ vā bhāvanāya pavattanakālo kathito . Ekasmiṃ kāle panidaṃ ubhayaṃ na labbhatīti ‘‘ ajjhattaṃ , bahiddhā ’’ ti ca vuttaṃ idaṃ dhammadvayaṃ ghaṭitaṃ ekasmiṃ kāle ekato ārammaṇabhāvena na labbhati , ekajjhaṃ ālambituṃ na sakkāti attho .

Samudeti etasmāti samudayo , so eva kāraṇaṭṭhena dhammoti samudayadhammo . Assāsapassāsānaṃ uppattihetu karajakāyādi , tassa anupassanasīlo samudayadhammānupassī , taṃ panaV2.279 samudayadhammaṃ upamāya dassento ‘‘ yathā nāmā ’’ tiādimāha . Tattha bhastan ti ruttiṃ . Gaggaranāḷin ti ukkāpanāḷiṃ . Teti karajakāyādike . Yathā assāsapassāsakāyo karajakāyādisambandhī taṃnimittatāya , evaṃ karajakāyādayopi assāsapassāsakāyasambandhino taṃnimittabhāvenāti ‘‘ samudayadhammā kāyasmin ’’ ti vattabbataṃ labhantīti vuttaṃ ‘‘ samudaya … pe … vuccatī ’’ ti . Pakativācī vā dhamma -saddo ‘‘ jātidhammānan ’’ tiādīsu ( ma . ni .1.131;3.310; paṭi . ma .1.33) viyāti kāyassa paccayasamavāye uppajjanakapakatikāyānupassī vā ‘‘ samudayadhammānupassī ’’ ti vutto . Tenāha ‘‘ karajakāyañcā ’’ tiādi . Evañca katvā kāyasmin ti bhummavacanaṃ suṭṭhutaraṃ yujjati .

Vayadhammānupassīti ettha ahetukattepi vināsassa yesaṃ hetudhammānaṃP2.382 abhāve yaṃ na hoti , tadabhāvo tassa abhāvassa hetu viya voharīyatīti upacārato karajakāyādiabhāvo assāsapassāsakāyassa vayakāraṇaṃ vutto . Tenāha ‘‘ yathā bhastāyā ’’ tiādiM2.302 . Ayaṃ tāvettha paṭhamavikappavasena atthavibhāvanā . Dutiyavikappavasena upacārena vināyeva attho veditabbo .

Ajjhattabahiddhānupassanā viya bhinnavatthuvisayatāya samudayavayadhammānupassanāpi ekakāle na labbhatīti āha ‘‘ kālena samudayaṃ kālena vayaṃ anupassanto ’’ ti .

‘‘ Atthi kāyo ’’ ti eva -saddo luttaniddiṭṭhoti ‘‘ kāyova atthī ’’ ti vatvā avadhāraṇena nivattitaṃ dassento ‘‘ na satto ’’ tiādimāha . Tassattho – yo rūpādīsu sattavisattatāya , paresañca sajjāpanaṭṭhena , satvaguṇayogato vā ‘‘ satto ’’ ti parehi parikappito , tassa sattanikāyassa pūraṇato ca cavanupapajjanadhammatāya galanato ca ‘‘ puggalo ’’ ti , thīyati saṃhaññati ettha gabbhoti ‘‘ itthī ’’ ti , puri pure bhāge seti pavattatīti ‘‘ puriso ’’ ti , āhito ahaṃ māno etthāti ‘‘ attā ’’ ti , attano santakabhāvena ‘‘ attaniyan ’’ ti , paro na hotīti katvā ‘‘ ahan ’’ ti , mama santakanti katvā ‘‘ mamā ’’ ti , vuttappakāravinimutto aññoti katvā ‘‘ kocī ’’ ti , tassa santakabhāvena ‘‘ kassacī ’’ ti , vikappetabbo koci natthi , kevalaṃ ‘‘ kāyo eva atthī ’’ ti . Dasahipi padehi attattaniyasuññatameva kāyassa vibhāveti .

Evan ti ‘‘ kāyova atthī ’’ tiādinā vuttappakārena . Ñāṇapamāṇatthāyāti kāyānupassanāñāṇaṃ paraṃ pamāṇaṃ pāpanatthāya . Satipamāṇatthāyāti kāyapariggāhikaṃ satiṃ pavattanasatiṃ paraṃ pamāṇaṃ pāpanatthāya . Imassa hi vuttanayena ‘‘ atthi kāyo ’’ ti aparāparuppattivasena paccupaṭṭhitā sati bhiyyoso mattāya tattha ñāṇassa , satiyā caV2.280 paribrūhanāya hoti . Tenāha ‘‘ satisampajaññānaṃ vuḍḍhatthāyā ’’ ti .

ImissāP2.383 bhāvanāya taṇhādiṭṭhiggāhānaṃ ujupaṭipakkhattā vuttaṃ ‘‘ taṇhā … pe … viharatī ’’ ti .

Tathābhūto ca loke kiñcipi ‘‘ ahan ’’ ti vā ‘‘ maman ’’ ti vā gahetabbaṃ na passati , kuto gaṇheyyāti āha ‘‘ na ca kiñcī ’’ tiādi .

Evampīti ettha pi -saddo heṭṭhā niddiṭṭhassa tādisassa atthassa abhāvato avuttasamuccayatthoti dassento ‘‘ upari atthaṃ upādāyā ’’ ti āha yathā ‘‘ antamaso tiracchānagatāyapi , ayampi pārājiko hotī ’’ ti .( Pārā .42) evan ti pana niddiṭṭhākārassa paccāmasanaṃ nigamanavasena katanti āha ‘‘ iminā pana … pe … dassetī ’’ ti .

PubbabhāgasatipaṭṭhānassaM2.303 idha adhippetattā vuttaṃ ‘‘ sati dukkhasaccan ’’ ti . Sā pana sati yasmiṃ attabhāve , tassa samuṭṭhāpikā taṇhā , tassāpi samuṭṭhāpikā eva nāma hoti tadabhāve abhāvatoti āha ‘‘ tassā samuṭṭhāpikā purimataṇhā ’’ ti , yathā ‘‘ saṅkhārapaccayā ’’ ti ( ma . ni .3.126; udā .1; vibha .484). Taṃviññāṇabījataṃsantatisambhūto sabbopi lokiyo viññāṇappabandho ‘‘ saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ ’’ tveva vuccati suttantanayena . Appavattīti appavattinimittaṃ , ubhinnaṃ appavattiyā nimittabhūtoti attho . Na pavattati etthāti vā appavatti . ‘‘ Dukkhaparijānano ’’ tiādi ekantato catukiccasādhanavaseneva ariyamaggassa pavattīti dassetuṃ vuttaṃ . Avuttasiddho hi tassa bhāvanāpaṭivedho .

Catusaccavasenāti catusaccakammaṭṭhānavasena . Ussakkitvāti visuddhiparamparāya āruhitvā , bhāvanaṃ upari netvāti attho . Niyyānamukhan ti vaṭṭadukkhato nissaraṇūpāyo .

Ānāpānapabbavaṇṇanā niṭṭhitā .