380. SukhaṃM2.311 vedanan ti ettha sukhayatīti sukhā . Sampayuttadhamme , kāyañca laddhassāde karotīti attho . Suṭṭhu vā khādati , khanati vā kāyikaṃ , cetasikañcābādhanti sukhā . ‘‘ Sukaraṃ okāsadānaṃ etissāti sukhā ’’ ti apare . Vedayati ārammaṇarasaṃ anubhavatīti vedanā . Vedayamānoti anubhavamāno . ‘‘ Kāman ’’ tiādīsu yaṃ vattabbaṃ , taṃ iriyāpathapabbe vuttanayameva .

Sampajānassa vediyanaṃ sampajānavediyanaṃ . Vatthuārammaṇāti rūpādiārammaṇā . Rūpādiārammaṇañhettha vedanāya pavattiṭṭhānatāya ‘‘ vatthū ’’ ti adhippetaṃP2.393 . Assāti bhaveyya . Dhammavinimuttassa kattu abhāvato dhammasseva kattubhāvaṃ dassento ‘‘ vedanāva vedayatī ’’ ti āha . ‘‘ Vohāramattaṃ hotī ’’ ti etena ‘‘ sukhaṃ vedanaṃ vedayamāno sukhaṃ vedanaṃ vedayāmī ’’ ti idaṃ vohāramattanti dasseti .

Nitthunantoti balavato vedanāvegassa nirodhane ādīnavaṃ disvā tassa avasaradānavasena nitthunantoV2.288 . Vegasandhāraṇe hi atimahantaṃ dukkhaṃ uppajjatīti aññampi vikāraṃ uppādeyya , tena thero aparāparaṃ parivattati .

Vīriyasamathaṃ yojetvāti adhivāsanavīriyassa adhimattattā tassa hāpanavasena samādhinā samarasatāpādanena vīriyasamathaṃ yojetvā . Saha paṭisambhidāhīti lokuttarapaṭisambhidāhi saha . Ariyamaggakkhaṇe hi paṭisambhidānaṃ asammohavasena adhigamo , atthapaṭisambhidāya pana ārammaṇakaraṇavasenapi . Lokiyānampi vā sati uppattikāle tattha samatthataṃ sandhāyāha ‘‘ saha paṭisambhidāhī ’’ ti . Samasīsīti vārasamasīsī hutvā , paccavekkhaṇavārassa anantaravāre parinibbāyīti attho .

Yathā ca sukhaṃ , evaṃ dukkhan ti yathā ‘‘ sukhaṃ ko vedayatī ’’ tiādinā sampajānavediyanaṃ sandhāya vuttaṃ , evaṃ dukkhampi . Tattha dukkhayatīti dukkhā , sampayuttadhamme , kāyañca pīḷeti vibādhatīti attho . Duṭṭhuṃ vā khādati , khanati kāyikaṃ , cetasikañca sātanti dukkhā . ‘‘ Dukkaraṃ okāsadānaṃ etissāti dukkhā ’’ ti apare .

Arūpakammaṭṭhānan ti arūpapariggahaṃ , arūpadhammamukhena vipassanābhinivesananti attho . Na pākaṭaṃ hoti phassassa , cittassa ca avibhūtākārattā . Tenāha ‘‘ andhakāraṃ viya khāyatī ’’ ti . ‘‘ Na pākaṭaṃP2.394 hotī ’’ ti caM2.312 idaṃ tādise puggale sandhāya vuttaṃ , tesaṃ ādito vedanāva vibhūtatarā hutvā upaṭṭhāti . Evañhi yaṃ vuttaṃ sakkapañhavaṇṇanā dīsu ‘‘ phasso pākaṭo hoti , viññāṇaṃ pākaṭaṃ hotī ’’ ti ,( dī . ni . aṭṭha .2.359) taṃ avirodhitaṃ hoti . Vedanāvasena kathiyamānaṃ kammaṭṭhānaṃ pākaṭaṃ hotīti yojanā . ‘‘ Vedanānaṃ uppattipākaṭatāyā ’’ ti ca idaṃ sukhadukkhavedanānaṃ vasena vuttaṃ . Tāsañhi pavatti oḷārikā , na itarāya . Tadubhayaggahaṇamukhena vā gahetabbattā itarāyapi pavatti viññūnaṃ pākaṭā evāti ‘‘ vedanānan ’’ ti avisesaggahaṇaṃ daṭṭhabbaṃ .

Sakkapañhe vuttanayeneva veditabbo , tasmā tattha vattabbo atthaviseso tattha līnatthappakāsaniyaṃ vuttanayeneva gahetabbo .

Pubbe ‘‘ vatthuṃ ārammaṇaṃ katvā vedanāva vedayatī ’’ ti vedanāya ārammaṇādhīnavuttitāya ca anattatāya ca pajānanaṃ vuttaṃ , idāni tassā aniccatādipajānanaṃ dassento ‘‘ ayaṃ aparopi pajānanapariyāyo ’’ ti āha . Yathā ekasmiṃ khaṇe cittadvayassa asambhavo ekajjhaṃ anekantapaccayābhāvato , evaṃ vedanādvayassa visiṭṭhārammaṇavuttito cāti āha ‘‘ sukhavedanākkhaṇe dukkhāya vedanāya abhāvato ’’ ti . Nidassanamattañcetaṃ tadā upekkhāvedanāyapi abhāvato , tena sukhavedanākkhaṇe bhūtapubbānaṃ itaravedanānaṃ hutvāabhāvapajānanena sukhavedanāyapi hutvā abhāvo ñāto eva hotīti tassā pākaṭabhāvameva dassento ‘‘ imissā caV2.289 sukhāya vedanāya ito paṭhamaṃ abhāvato ’’ tiP2.395 āha , eteneva ca tāsampi vedanānaṃ pākaṭabhāvo dassitoti daṭṭhabbaṃ . Tenāha ‘‘ vedanā nāma aniccā adhuvā vipariṇāmadhammā ’’ ti . Anicca ggahaṇena hi vedanānaṃ viddhaṃsanabhāvo dassito viddhaste aniccatāya suviññeyyattā . Adhuva ggahaṇena pākaṭabhāvo tassa asadābhāvitādibhāvanato . Vipariṇāma ggahaṇena dukkhabhāvo tassa aññathattadīpanato , tena sukhāpi vedanā dukkhā , pageva itarāti tissannampi vedanānaṃ dukkhatā dassitā hoti . Iti ‘‘ yadaniccaṃ dukkhaṃ , taṃ ekantato anattā ’’ ti tīsupi vedanāsu lakkhaṇattayapajānanā jotitāti daṭṭhabbaṃ . Tenāha ‘‘ itiha tattha sampajāno hotī ’’ ti .

IdāniM2.313 tamatthaṃ suttena ( ma . ni .2.205) sādhetuṃ ‘‘ vuttampi cetan ’’ tiādimāha .

Tattha neva tasmiṃ samaye dukkhaṃ vedanaṃ vedetīti tasmiṃ sukhavedanāsamaṅgisamaye neva dukkhaṃ vedanaṃ vedeti niruddhattā , anuppannattā ca yathākkamaṃ atītānāgatānaṃ . Paccuppannāya pana asambhavo vutto eva .

Sakiccakkhaṇamattāvaṭṭhānato aniccā . Samecca sambhuyya paccayehi katattā saṅkhatā . Vatthārammaṇādipaccayaṃ paṭicca uppannattā paṭiccasamuppannā . Khayavayapalujjananirujjhanapakatitāya khayadhammā vayadhammā virāgadhammā nirodhadhammāti daṭṭhabbā .

Kilesehi āmasitabbato āmisaṃ nāma , pañca kāmaguṇā , ārammaṇakaraṇavasena saha āmisehīti sāmisaṃ . Tenāha ‘‘ pañcakāmaguṇāmisanissitā ’’ ti .

Ito paran ti ‘‘ atthi vedanā ’’ ti evamādi pāḷiṃ sandhāyāha ‘‘ kāyānupassanāyaṃ vuttanayamevā ’’ ti .

Vedanānupassanāvaṇṇanā niṭṭhitā .