287. Supaññattāti suṭṭhu pakārehi ñāpitā bodhitā , asaṅkarato vā ṭhapitā , taṃ pana bodhanaṃ , asaṅkarato ṭhapanañca atthato desanā evāti āha ‘‘ sukathitā ’’ ti .

Ijjhanaṭṭhenāti samijjhanaṭṭhena , nippajjanassa kāraṇabhāvenāti attho . Patiṭṭhānaṭṭhenāti adhiṭṭhānaṭṭhena . Iddhiyā pādoti iddhipādo , iddhiyā adhigamupāyoti attho . Tena hi yasmā uparūpari visesasaṅkhātaṃ iddhiṃ pajjanti pāpuṇanti , tasmā ‘‘ pādo ’’ ti vuccati . Ijjhatīti iddhi , samijjhati nippajjatīti attho . Iddhi eva pādo iddhipādo , iddhikoṭṭhāsoti attho . Evaṃ tāva ‘‘ cattāro iddhipādā ’’ ti ettha attho veditabbo .

Iddhipahonakatāyāti iddhiyā nipphādane samatthabhāvāya .

Iddhivisavitāyāti iddhiyā nipphādane yogyabhāvāya . Anekatthattā hi dhātūnaṃ yogyattho vi -pubboP2.266 su -saddo , visavanaṃ vā pajjanaṃ visavitā , tattha kāmakāritā visavitā . Tenāha ‘‘ punappunan ’’ tiādi .

Iddhivikubbanatāyāti vikubbaniddhiyā vividharūpakaraṇāya . Tenāha ‘‘ nānappakārato katvā dassanatthāyā ’’ ti .

‘‘ Chandañca bhikkhu adhipatiṃ karitvā labhati samādhiṃ , labhati cittassekaggataṃ , ayaṃ vuccati chandasamādhī ’’ ti ( vibha .432) imāya pāḷiyā chandādhipati samādhi chandasamādhīti adhipatisaddalopaṃ katvā samāso vuttoti viññāyati , adhipatisaddatthadassanavasena pana ‘‘ chandahetuko , chandādhiko vā samādhi chandasasamādhī ’’ ti aṭṭhakathāyaṃ vuttanti veditabbaṃ .

‘‘ Padhānabhūtāti vīriyabhūtā ’’ ti keci vadanti . Saṅkhatasaṅkhārādinivattanatthañhi padhānaggahaṇanti . Atha vā taṃ taṃ visesaṃ saṅkharotīti saṅkhāro , sabbampi vīriyaṃ . Tattha catukiccasādhakato aññassa nivattanatthaṃ padhānaggahaṇanti padhānabhūtā seṭṭhabhūtāti attho . Catubbidhassa pana vīriyassa adhippetattā bahuvacananiddeso kato .

Visuṃ samāsayojanavasena yo pubbe iddhipādattho pādassa upāyatthataṃ , koṭṭhāsatthatañca gahetvā yathāyogavasena idhaM2.209 vutto , so vakkhamānānaṃ paṭilābhapubbabhāgānaṃ kattukaraṇiddhibhāvaṃ , uttaracūḷabhājanīye vā vuttehi chandādīhi iddhipādehi sādhetabbāya iddhiyā kattiddhibhāvaṃ , chandādīnañca karaṇiddhibhāvaṃ sandhāya vuttoti veditabbo , tasmā ‘‘ ijjhanaṭṭhena iddhī ’’ ti ettha kattuattho , karaṇattho ca ekajjhaṃ gahetvāV2.192 vuttoti kattuatthaṃ tāva dassetuṃ ‘‘ nipphattipariyāyena ijjhanaṭṭhena vā ’’ ti vatvā itaraṃ dassento ‘‘ ijjhantiP2.267 etāyā ’’ tiādimāha .

Vuttan ti kattha vuttaṃ ?

Iddhipādavibhaṅgapāṭhe .( Vibha .434) tathābhūtassāti tenākārena bhūtassa , te chandādidhamme paṭilabhitvā ṭhitassāti attho . ‘‘ Vedanākkhandho ’’ tiādīhi chandādayo antokatvā cattāropi khandhā kathitā .

Sesesūti sesiddhipādesu . Vīriyiddhipādaniddese ‘‘ vīriyasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgatan ’’ ti dvikkhattuṃ vīriyaṃ āgataṃ . Tattha purimaṃ samādhivisesanaṃ ‘‘ vīriyādhipati samādhi vīriyasamādhī ’’ ti , dutiyaṃ samannāgamaṅgadassanaṃ . Dveyeva hi sabbattha samannāgamaṅgāni , samādhi , padhānasaṅkhāro ca . Chandādayo hi samādhivisesanāni , padhānasaṅkhāro pana padhānavacaneneva visesito , na chandādīhīti na idha vīriyādhipatitā padhānasaṅkhārassa vuttā hoti . Vīriyañca samādhiṃ visesetvā ṭhitameva , samannāgamaṅgavasena pana padhānasaṅkhāravacanena vuttanti nāpi dvīhi vīriyehi samannāgamo vutto hoti . Yasmā pana chandādīhi visiṭṭho samādhi , tathāvisiṭṭheneva ca tena sampayutto padhānasaṅkhāro , sesadhammā ca , tasmā samādhivisesanānaṃ vasena cattāro iddhipādā vuttā , visesanabhāvo ca chandādīnaṃ taṃtaṃavassayadassanavasena hotīti ‘‘ chandasamādhi … pe … iddhipādan ’’ ti ettha nissayatthepi pāda-sadde upāyatthena chandādīnaṃ iddhipādatā vuttā hoti . Teneva hi abhidhamme uttaracūḷabhājanīye ( vibha .456)‘‘ cattāro iddhipādā chandiddhipādo ’’ tiādinā chandādīnameva iddhipādatā vuttā . Pañhapucchake ( vibha .457 ādayo )‘‘ cattāro iddhipādā idha bhikkhu chandasamādhī ’’ tiādināP2.268 ca uddesaṃ katvāpi puna chandādīnaṃyeva kusalādibhāvo vibhatto . Upāyiddhipādadassanatthameva hi nissayiddhipādadassanaṃ kataṃ , aññathā catubbidhatā na siyāti . Ayamettha pāḷivasena atthavinicchayo veditabbo .

Idāni paṭilābhapubbabhāgānaṃ vasena iddhipāde vibhajitvā dassetuṃ ‘‘ apicā ’’ tiādiM2.210 vuttaṃ , taṃ suviññeyyameva .

Idha iddhipādakathā saṅkhepeneva vuttāti āha ‘‘ vitthārena pana … pe … vuttā ’’ ti .

Kecīti abhayagirivāsino . Tesu hi ekacce ‘‘ iddhi nāma anipphannā ’’ ti vadanti , ekacce ‘‘ iddhipādo pana anipphanno ’’ ti vadanti , anipphannoti ca paramatthato asiddho , natthīti attho .

Ābhatoti abhidhammapāṭhato ( vibha .458) dīghanikāyaṭṭhakathāyaṃ ( dī . ni . aṭṭha .2.287) ānīto purimanayato aññenākārena desanāya pavattattā .

Chando eva iddhipādo chandiddhipādo . Eseva nayo sesesupi .

Ime panāti imasmiṃ sutte āgatā iddhipādāV2.193 .

Raṭṭhapālatthero ( ma . ni .2.293; a . ni . aṭṭha .1.1.210; apa . aṭṭha .2. raṭṭhapālattheraapadānavaṇṇanāya vitthāro )‘‘ chande sati kathaṃ nānujānissantī ’’ ti sattāhaṃ bhattāni abhuñjitvā mātāpitaro anujānāpetvā pabbajitvā chandameva avassāya lokuttaraṃ dhammaṃ nibbattesīti āha ‘‘ raṭṭhapālatthero … pe … nibbattesī ’’ ti .

Soṇatthero ( mahāva .243; a . ni .6.55; theragā . aṭṭha . terasanipāta ; apa . aṭṭha .2. soṇakoṭivīsattheraapadānavaṇṇanāya vitthāro ) bhāvanamanuyutto āraddhavīriyo paramasukhumālo pādesu phoṭesu jātesupi vīriyaṃ nappaṭipassambhesīti āha ‘‘ soṇatthero vīriyaṃ dhuraṃ katvā ’’ ti . Sambhūtatthero ( theragā . aṭṭha .2. sammūtattheragāthāvaṇṇanāya vitthāro )‘‘ cittavato kiṃ nāma na sijjhatī ’’ ti cittaṃ pubbaṅgamaṃ katvā bhāvanaṃ ārādhesīti āha ‘‘ sambhūtatthero cittaṃ dhuraṃ katvā ’’ ti . Moghatthero vīmaṃsaṃ avassayi , tasmā tassa bhagavā ‘‘ suññato lokaṃ avekkhassū ’’ ti ( su . ni .1125; bu . vaṃ .54.353; mahā . ni .186; cūḷani . mogharājamāṇavapucchā 144; mogharājamāṇavapucchāniddese 88; netti .5; peṭako .22,31) suññatākathaṃ kathesi , paññānissitamānaniggahatthaṃ , paññāya pariggahatthañca dvikkhattuṃ pucchito samāno pañhaṃP2.269 kathesi . Tenāha ‘‘ āyasmā mogharājā vīmaṃsaṃ dhuraṃ katvā ’’ ti .

Punappunaṃ chanduppādanaṃ pesanaṃ viya hotīti chandassa upaṭṭhānasadisatā vuttā .

Parakkamenāti parakkamasīsena sūrabhāvaṃ vadati . Thāmabhāvato ca vīriyassa sūrabhāvasadisatā daṭṭhabbā .

Cintanappadhānattā cittassa mantasaṃvidhānasadisatā vuttā .

JātisampattiM2.211 nāma visiṭṭhajātitā . ‘‘ Sabbadhammesu ca paññā seṭṭhā ’’ ti vīmaṃsāya jātisampattisadisatā vuttā . Sammohavinodaniyaṃ ( vibha . aṭṭha .433) pana cittiddhipādassa jātisampattisadisatā , vīmaṃsiddhipādassa mantabalasadisatā ca yojitā .

Anekaṃ vihitaṃ vidhaṃ etassāti anekavihitan ti āha ‘‘ anekavidhan ’’ ti .

Vidha -saddo koṭṭhāsapariyāyo ‘‘ ekavidhena ñāṇavatthū ’’ tiādīsu ( vibha .751) viyāti āha ‘‘ iddhividhanti iddhikoṭṭhāsan ’’ ti .