90. Parāpavādaṃ , parāpakāraṃ , sītuṇhādibhedañca guṇāparādhaṃ khamati sahati adhivāsetīti khanti . Sā pana yasmā sīlādīnaṃ paṭipakkhadhamme savisesaṃ tapati santapati vidhamatīti paramaṃ uttamaṃ tapo . Tenāha ‘‘ adhivāsanakhanti nāma paramaṃ tapo ’’ ti . ‘‘ Adhivāsanakhantī ’’ ti iminā dhammanijjhānakkhantito viseseti .

Titikkhanaṃ khamanaṃ titikkhā . Akkharacintakā hi khamāyaṃ titikkhā-saddaṃ vaṇṇenti . Tenevāha ‘‘ khantiyā eva vevacanan ’’ tiādi .

Sabbākārenāti santapaṇītanipuṇasivakhemādinā sabbappakārena . Taṇhāvānassa vūpasamanato nibbānaṃ paramaṃ vadanti buddhā .

So pabbajito nāma na hoti pabbājitabbadhammassa apabbājanato .

Tasseva tatiyapadassa vevacanaṃ anatthantarattā .

‘‘ Na hī ’’ tiādinā taṃ evatthaṃ vivarati .

Uttamatthena paramanti vuccati para-saddassa seṭṭhavācakattā ,‘‘ puggalaparoparaññū ’’ tiādīsu ( a . ni .7.68; netti .118) viya . Paran ti aññaṃ . Idāni para-saddaṃ aññapariyāyameva gahetvā atthaṃ dassetuṃ ‘‘ atha vā ’’ tiādi vuttaṃ .

Malassāti pāpamalassa . Apabbājitattāti anīhaṭattā anirākatattāM2.75 .

Samitattāti nirodhitattā tesaṃ pāpadhammānaṃ . ‘‘ Samitattā hi pāpānaṃ samaṇoti pavuccatī ’’ ti hi vuttaṃ .

Apica bhagavā bhikkhūnaṃ pātimokkhaṃ uddisanto pātimokkhakathāya ca sīlapadhānattā sīlassa ca visesato doso paṭipakkhotiP2.98 tassa niggaṇhanavidhiṃ dassetuṃ ādito ‘‘ khantī paramaṃ tapo ’’ ti āha , tena aniṭṭhassa paṭihananūpāyo vutto , titikkhāgahaṇena pana iṭṭhassa , tadubhayenapi uppannaṃ ratiṃ abhibhuyya viharatīti ayamattho dassitoti .

Sabbākusalassāti sabbassāpi dvādasākusalacittuppādasaṅgahitassa sāvajjadhammassa .

Karaṇaṃ nāma tassa attano santāne uppādananti tappaṭikkhepato akaraṇaṃ ‘‘ anuppādanan ’’ ti vuttaṃ .

‘‘ Kusalassā ’’ ti idaṃ ‘‘ etaṃ buddhāna sāsanan ’’ ti vakkhamānattā ariyamaggadhamme , tesañca sambhārabhūte tebhūmakakusaladhamme sambodhetīti āha ‘‘ catubhūmakakusalassā ’’ ti .

Upasampadāti upasampādanaṃ , taṃ pana tassa samadhigamoti āha ‘‘ paṭilābho ’’ ti .

Cittajotanan ti cittassa pabhassarabhāvakaraṇaṃ sabbaso parisodhanaṃ . YasmāP2.99 aggamaggasamaṅgino cittaṃ sabbaso pariyodapīyati nāma , aggaphalakkhaṇe pana pariyodapitaṃ hoti puna pariyodapetabbatāya abhāvato , iti pariniṭṭhitapariyodapanataṃ sandhāyāha ‘‘ taṃ pana arahattena hotī ’’ ti .

Sabbapāpaṃ pahāya tadaṅgādivasenevāti adhippāyo . ‘‘ Sīlasaṃvarenā ’’ ti hi iminā tebhūmakassāpi saṅgahe itarappahānānampi saṅgaho hotīti , evañca katvā sabbaggahaṇaṃ samatthitaṃ hotiM2.76 . Samathavipassanāhīti lokiyalokuttarāhi samathavipassanāhi . Sampādetvāti nipphādetvā . Sampādanañcettha hetubhūtāhi phalabhūtassa sahajātāhipi , pageva purimasiddhāhīti daṭṭhabbaṃ .

Kassacīti hīnādīsu kassaci sattassa kassaci upavādassa , tena davakamyatāyapi upavadanaṃ paṭikkhipati .

Upaghātassa akaraṇan ti etthāpi ‘‘ kassacī ’’ ti ānetvā sambandho . Kāyenāti ca nidassanamattametaṃ manasāpi paresaṃ anatthacintanādivasena upaghātakaraṇassa vajjetabbattā . Kāyenāti vā ettha arūpakāyassāpi saṅgaho daṭṭhabbo , na copanakāyakarajakāyānameva .

Pa atimokkhan ti pakārato ativiya sīlesu mukhyabhūtaṃ . ‘‘ Atipamokkhan ’’ ti tameva padaṃ upasaggabyattayena vadati . Evaṃ bhedato padavaṇṇanaṃ katvā tatvato vadati ‘‘ uttamasīlan ’’ ti . ‘‘ Pāti vā ’’ tiādinā pālanato rakkhaṇato ativiya mokkhanato ativiya mocanato pātimokkhan ti dasseti . ‘‘ Pāpā ati mokkhetīti atimokkho ’’ ti nimittassa kattubhāvena upacaritabbato . Yo vā nan ti yo vā puggalo naṃ pātimokkhasaṃvarasīlaṃ pātiP2.100 samādiyitvā avikopento rakkhati , taṃ ‘‘ pātī ’’ ti laddhanāmaṃ pātimokkhasaṃvarasīle ṭhitaṃ mokkhetīti pātimokkhan ti ayamettha saṅkhepo , vitthārato pana pātimokkhapadassa attho visuddhimaggasaṃvaṇṇanāyaṃ ( visuddhi . ṭī .1.14) vuttanayena veditabbo .

MattaññutātiV2.68 bhojane mattaññutā , sā pana visesato paccayasannissitasīlavasena gahetabbāti āha ‘‘ paṭiggahaṇaparibhogavasena pamāṇaññutā ’’ ti . Ājīvapārisuddhisīlavasenāpi gayhamāne ‘‘ pariyesanavissajjanavasenā ’’ tipi vattabbaṃ .

Saṅghaṭṭanavirahitan ti janasaṅghaṭṭanavirahitaṃ , nirajanasambādhaṃ vivittanti attho .

Catupaccayasantoso dīpito paccayasantosatāsāmaññena itaradvayassāpi lakkhaṇahāranayena jotitabhāvato .

‘‘ Aṭṭhasamāpattivasibhāvāyā ’’ ti iminā payojanadassanavasena yadatthaṃ vivittasenāsanasevanaṃ icchitaṃ , so adhicittānuyogo vutto . Aṭṭha samāpattiyo cettha vipassanāya pādakabhūtā adhippetā , na yā kācīti sakalassāpi adhicittānuyogassa jotitabhāvo veditabbo .