Akkhadhuttakaupamāvaṇṇanā
434. Parājayaguḷan ti yena guḷena , yāya salākāya ṭhitāya ca parājayo hoti , taṃ adassanaṃ gamento gilati .
Pajjohanan ti pakārehi juhanakammaṃ .
Taṃ pana balidānavasena karīyatīti āha ‘‘ balikamman ’’ ti .
436. Gāmapattan ti gāmo eva hutvā āpajjitabbaṃ , suññabhāvena anāvasitabbaṃ .
Tenāha ‘‘ vuṭṭhitagāmapadeso ’’ ti .
Gāmapadan ti yathā purisassa pādanikkhittaṭṭhānaṃ adhigataparicchedaṃ ‘‘ padan ’’ ti vuccati , evaṃ gāmavāsīhi āvasitaṭṭhānaṃ adhigatanivutthāgāraṃ ‘‘ gāmapadan ’’ ti vuttaṃ .
Tenāha ‘‘ ayamevattho ’’ ti .
Susannaddhoti
P2.450 sukhena gahetvā gamanayogyatāvasena suṭṭhu sajjito .
Taṃ pana susajjanaṃ suṭṭhu bandhanavasenevāti āha ‘‘ subaddho ’’ ti .Ayādīnampi lohabhāve satipi loha-saddo sāsane tambalohe niruḷhoti āha ‘‘ lohanti tambalohan ’’ ti .
437. Abhiraddhoti
M2.356 ārādhitacitto , sāsanassa ārādhitacittatā pasīdanavasenāti āha ‘‘ abhippasanno ’’ ti .Pañhupaṭṭhānānīti pañhesu upaṭṭhānāni mayā pucchitatthesu tumhākaṃ vissajjanavasena ñāṇupaṭṭhānāni .
Yaññakathāvaṇṇanā
438. Saṅghātan ti
V2.329 saṃ -saddo padavaḍḍhanamattanti āha ‘‘ ghātan ’’ ti .Vipākaphalenāti sadisaphalena .
Mahapphalo na hoti gavādipāṇaghātena upakkiliṭṭhabhāvato .
Guṇānisaṃsenāti uddayaphalena .
Ānubhāvajutiyāti paṭipakkhavigamanajanitena sabhāvasaṅkhātena tejena .
Na mahājutiko hoti aparisuddhabhāvato .
Vipākavipphāratāyāti vipākaphalassa vipulatāya , pāripūriyāti attho .
Duṭṭhukhetteti usabhādidosehi dūsitakhette , taṃ pana vappābhāvato asāraṃ hotīti āha ‘‘ nissārakhette ’’ ti .
Dubbhūmeti kucchitabhūmibhāge , svāssa kucchitabhāvo asāratāya vā siyā ninnatādidosavasena vā .
Tattha paṭhamo pakkho paṭhamapadena dassitoti itaraṃ dassento ‘‘ visamabhūmibhāge ’’ ti āha .
Daṇḍābhighātādinā chinnabhinnāni .
Pūtīnīti gomayalepadānādisukhena asukkhāpitattā pūtibhāvaṃ gatāni .
Tāni pana yasmā sāravantāni na honti , tasmā vuttaṃ ‘‘ nissārānī ’’ ti .
Vātātapahatānīti vātena ca ātapena ca vinaṭṭhabījasāmatthiyāni .
Tenāha ‘‘ pariyādinnatejānī ’’ ti .
Yaṃ
P2.451 yathājātavīhiādigatena taṇḍulena aṅkuruppādanayogyabījasāmatthiyaṃ , taṃ taṇḍulasāro , tassa ādānaṃ gahaṇaṃ tathāuppajjanameva .Etāni pana bījāni na tādisāni khaṇḍādidosavantatāya .
Dhārāya khette anuppavesanaṃ nāma vassanameva , taṃ paṭikkhepavasena dassento āha ‘‘ na sammā vasseyyā ’’ ti .
Aṅkuramūlapattādīhīti cettha aṅkurakandādīhi uddhaṃ vuddhiṃ , mūlajaṭādīhi heṭṭhā viruḷhiṃ , pattapupphādīhi samantato ca vepullan ti yojanā .
Aparūpaghātenāti paresaṃ vibādhanena .
Uppannapaccayatoti nibbattitaghāsacchādanādideyyadhammato .
Gavādighātenapi hi tattha paṭiggāhakānaṃ ghāso saṅkīyati .
‘‘ Aparūpaghātitāyā ’’ ti idaṃ sīlavantatāya kāraṇavacanaṃ
M2.357 .Guṇātirekan ti guṇātirittaṃ , sīlādilokuttaraguṇehi visiṭṭhanti attho .
Vipulāti saddhāsampadādivasena uḷārā .
439. Atha kho tehi sakuṇḍakehi taṇḍulehi siddhaṃbhattaṃ uttaṇḍulameva hotīti āha ‘‘ uttaṇḍulabhattan ’’ ti .
Bilaṅgaṃ vuccati āranālaṃ bilaṅgato nibbattanato , tadeva kañjiyato jātanti kañjiyaṃ , taṃ dutiyaṃ etassāti bilaṅgadutiyaṃ , taṃ ‘‘ kañjikadutiyan ’’ ti ca vuttaṃ .
Dhorakānīti dhoviyāni .
Yasmā thūlatarānipi ‘‘ thūlānī ’’ ti vattabbataṃ arahanti , tasmā ‘‘ thūlāni
V2.330 cā ’’ ti vuttaṃ .Guḷadasānīti suttānaṃ thūlatāya , kañjikassa bahalatāya ca piṇḍitadasāni .
Tenāha ‘‘ puñjapuñja … pe … dasānī ’’ ti .
Anuddisatīti anu anu katheti .
440. Asakkaccan ti na sakkaccaṃ anādarakāraṃ , taṃ pana
P2.452 kammaphalasaddhāya abhāvena hotīti āha ‘‘ saddhāvirahitan ’’ ti .Acittīkatan ti cittīkārapaccupaṭṭhāpanavasena na cittīkataṃ .
Tenāha ‘‘ cittīkāravirahitan ’’ tiādi .
Cittīkārarahitaṃ vā acittīkataṃ , yathā kataṃ paresaṃ vimhayāvahaṃ hoti , tathā akataṃ .
Cittassa uḷārapaṇītabhāvo pana asakkaccadāneneva bādhito .
Apaviddhan ti chaḍḍanīyadhammaṃ viya apaviddhaṃ katvā , etena tasmiṃ dāne gāravākaraṇaṃ vadati .
Serīsakaṃ nāmāti ‘‘ serīsakan ’’ ti evaṃ nāmakaṃ .
Tucchan ti parijanaparicchedavirahato rittaṃ .
Pāyāsidevaputtavaṇṇanā
441. Tassānubhāvenāti tassa dānassa ānubhāvena .
Sirīsarukkhoti pabhassarakhandhaviṭapasākhāpalāsasampanno manuññadassano dibbo sirīsarukkho .
Aṭṭhāsīti phalassa kammasarikkhataṃ dassento vimānadvāre nibbattitvā aṭṭhāsi .
Pubbāciṇṇavasenāti purimajātiyaṃ tattha nivāsaparicayanavasena .
Na kevalaṃ pubbāciṇṇavaseneva , atha kho utusukhumavasena pīti dassento ‘‘ tattha kirassa utusukhaṃ hotī ’’ ti āha .
Soti
M2.358 uttaro māṇavo .Yadi asakkaccaṃ dānaṃ datvā pāyāsi tattha nibbatto , pāyāsissa paricārikā sakkaccaṃ dānaṃ datvā kathaṃ tattha nibbattāti āha ‘‘ pāyāsissa panā ’’ ti .
Nikantivasenāti pāyāsimhi sāpekkhāvasena , pubbepi vā tattha nivutthapubbatāya .
Disācārikavimānan ti ākāsaṭṭhaṃ hutvā disāsu vicaraṇakavimānaṃ , na rukkhapabbatasikharādisambandhaṃ .
Vaṭṭaniaṭaviyan ti vimānavīthiyanti .
Pāyāsirājaññasuttavaṇṇanāya līnatthappakāsanā .
Niṭṭhitā ca mahāvaggaṭṭhakathāya līnatthappakāsanā .
Mahāvaggaṭīkā niṭṭhitā .