Nāgāpalokitavaṇṇanā
186. Nāgāpalokitan ti nāgassa viya apalokitaṃ , hatthināgassa apalokanasadisaṃ apalokananti attho .
Āhaccāti phusitvā .
Aṅkusakalaggāni viyāti aṅkusakāni viya aññamaññasmiṃ laggāni āsattāni hutvā ṭhitāni .
Ekābaddhānīti aññamaññaṃ ekato ābaddhāni .
Tasmāti gīvaṭṭhīnaṃ ekagghanānaṃ viya ekābaddhabhāvena , na kevalaṃ gīvaṭṭhīnaṃyeva , atha kho sabbānipi tāni buddhānaṃ ṭhapetvā bāhusandhiādikā dvādasa mahāsandhiyo , aṅgulisandhiyo ca itarasandhīsu ekābaddhāni hutvā ṭhitāni , yato nesaṃ pakatihatthīnaṃ koṭisahassabalappamāṇaṃ kāyabalaṃ hoti .
Vesālinagarābhimukhaṃ akāsi kaṇṭakaparivattane viya kapilanagarābhimukhaṃ .
Yadi evaṃ kathaṃ taṃ nāgāpalokitaṃ nāma jātaṃ ?
Tadajjhāsayaṃ upādāya .
Bhagavā
V2.147 hi nāgāpalokitavaseneva apaloketukāmo jāto , puññānubhāvena panassa patiṭṭhitaṭṭhānaṃ parivatti , tena taṃ ‘‘ nāgāpalokitaṃ ’’ tveva vuccati .‘‘ Idaṃ pacchimakaṃ ānanda tathāgatassa
P2.211 vesāliyā dassanan ’’ ti nayidaṃ vesāliyā apalokanassa kāraṇavacanaṃ anekantikattā , bhūtakathanamattaṃ panetaṃ .
Maggasodhanavasena taṃ dassetvā aññadevettha apalokanakāraṇaṃ dassetukāmo ‘‘ nanu cā ’’ tiādimāha .
Taṃ taṃ sabbaṃ pacchimadassanameva anukkamena kusināraṃ gantvā parinibbātukāmatāya tato tato nikkhantattā .‘‘ Anacchariyattā ’’ ti iminā yathāvuttaṃ anekantikattaṃ pariharati , tayidaṃ sodhanamattaṃ .
Idaṃ panettha aviparītaṃ kāraṇanti dassetuṃ ‘‘ apicā ’’ tiādi vuttaṃ .
Na hi bhagavā sāpekkho vesāliṃ apalokesi ,‘‘ idaṃ pana me gamanaṃ apunarāgamanan ’’ ti dassanamukhena bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya apalokesi .
Tenāha ‘‘ apica vesālirājāno ’’ tiādi .
Antakaroti
M2.165 sakalavaṭṭadukkhassa sakasantāne , parasantāne ca vināsakaro abhāvakaro .Buddhacakkhudhammacakkhudibbacakkhumaṃsacakkhusamantacakkhusaṅkhātehi pañcahi cakkhūhi cakkhumā .
Savāsanānaṃ kilesānaṃ samucchinnattā sātisayaṃ kilesaparinibbānena parinibbuto .