Issues
Select Version
(DN) Mahāvaggaṭṭhakathā
(DN) Mahāvaggaṭṭhakathā

Tathāgatapacchimavācāvaṇṇanā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

216. Tan ti bhikkhusaṅghassa ovādakaṅgaṃ dassetuṃ … pe … vuttaṃ dhammasaṅgāhakehīti adhippāyo .
Suttābhidhammasaṅgahitassa dhammassa atisajjanaṃ sambodhanaṃ desanā , tasseva pakārato ñāpanaṃ veneyyasantāne ṭhapanaṃ paññāpanan ti ‘‘ dhammopi desito cevaP2.237 paññatto cā ’’ ti vuttaṃ . Tathā vinayatantisaṅgahitassa kāyavācānaṃ vinayanato ‘‘ vinayo ’’ ti laddhādhivacanassa atthassa atisajjanaṃ sambodhanaṃ desanā , tasseva pakārato ñāpanaṃ asaṅkarato ṭhapanaṃ paññāpanan ti ‘‘ vinayopi desito ceva paññatto cā ’’ ti vuttaṃ .
Adhisīlasikkhāniddesabhāvena sāsanassa mūlabhūtattā vinayo paṭhamaṃ sikkhitabboti taṃ tāva ayamuddesaṃ sarūpato dassento ‘‘ mayā hi vo ’’ tiādimāha . Tattha sattāpattikkhandhavasenāti sattannaṃ āpattikkhandhānaṃ avītikkamanīyatāvasenaV2.166 . Satthukiccaṃ sādhessati ‘‘ idaṃ vo kattabbaṃ , idaṃ vo na kattabban ’’ ti kattabbākattabbassa vibhāgena anusāsanato .
TenaM2.185 tenākārenāti tena tena veneyyānaṃ ajjhāsayānurūpena pakārena . Ime dhammeti ime sattatiṃsabodhipakkhiyadhamme . Tappadhānattā suttantadesanāya ‘‘ suttantapiṭakaṃ desitan ’’ ti vuttaṃ . Satthukiccaṃ sādhessati taṃtaṃcariyānurūpaṃ sammāpaṭipattiyā anusāsanato .
Kusalākusalābyākatavasena nava hetū . ‘‘ Satta phassā ’’ tiādi sattaviññāṇadhātusampayogavasena vuttaṃ . Dhammānulome tikapaṭṭhānādayo cha , tathā dhammapaccanīye , dhammānulomapaccanīye , dhammapaccanīyānulometi catuvīsati samantapaṭṭhānāni etassāti catuvīsatisamantapaṭṭhānaṃ , taṃ pana paccayānulomādivasena vibhajiyamānaṃ aparimāṇanayaṃ evāti āha ‘‘ anantanayamahāpaṭṭhānapaṭimaṇḍitan ’’ ti . Satthukiccaṃ sādhessatīti khandhādivibhāgena ñāyamānaṃ catusaccasambodhāvahattā satthārā sammāsambuddhena kātabbakiccaṃ nipphādessati .
Ovadissanti anusāsissanti ovādānusāsanīkiccanipphādanato .
Cārittan ti samudācārā , navesu piyālāpaṃ vuḍḍhesuP2.238 gāravālāpanti attho . Tenāha ‘‘ bhanteti vā āyasmāti vā ’’ ti . Gāravavacanaṃ hetaṃ yadidaṃ bhanteti vā āyasmāti vā , loke pana ‘‘ tatra bhavan ’’ ti ,‘‘ devānaṃ piyā ’’ ti ca gāravavacanameva .
‘‘ Ākaṅkhamāno samūhanatū ’’ ti vutte ‘‘ na ākaṅkhamāno na samūhanatū ’’ tipi vuttameva hotīti āha ‘‘ vikappavacaneneva ṭhapesī ’’ ti . Balan ti ñāṇabalaṃ . Yadi asamūhananaṃ diṭṭhaṃ , tadeva ca icchitaṃ , atha kasmā bhagavā ‘‘ ākaṅkhamāno samūhanatū ’’ ti avocāti ? Tathārūpapuggalajjhāsayavasena . Santi hi keci khuddānukhuddakāni sikkhāpadāni samādāya saṃvattituṃ anicchantā , tesaṃ tathā avuccamāne bhagavati vighāto uppajjeyya , taṃ tesaṃ bhavissati dīgharattaṃ ahitāya dukkhāya , tathā pana vutte tesaṃ vighāto na uppajjeyya ‘‘ amhākaṃ evāyaṃ doso , yato amhesu eva keci samūhananaṃ na icchantī ’’ ti . Keci ‘‘ sakalassa pana sāsanassa saṅghāyattabhāvakaraṇatthaṃ tathā vuttan ’’ ti vadanti . Yañca kiñci satthārā sikkhāpadaṃ paññattaṃ , taṃ samaṇā sakyaputtiyā sirasā sampaṭicchitvā jīvitaṃ viya rakkhanti . Tathā hi te ‘‘ khuddānukhuddakāni sikkhāpadāni ākaṅkhamāno saṅgho samūhanatū ’’ tiM2.186 vuttepi na samūhaniṃsu , aññadatthu ‘‘ purato viya tassa accayepi rakkhiṃsu evā ’’ ti satthusāsanassaV2.167 , saṅghassa ca mahantabhāvadassanatthampi tathā vuttanti daṭṭhabbaṃ . Tathā hi āyasmā ānando , aññepi vā bhikkhū ‘‘ katamaṃ pana bhante khuddakaṃ , katamaṃ anukhuddakan ’’ ti na pucchiṃsu samūhanajjhāsayasseva abhāvato .
Na taṃ evaṃ gahetabban ti ‘‘ nāgasenatthero khuddānukhuddakaṃ jānātī ’’ tiādinā vuttaṃ taṃ nesaṃ vacanaṃ iminā vuttākārena na gahetabbaṃ adhippāyassa aviditattā . Idāni taṃ adhippāyaṃ vibhāvetuṃ ‘‘ nāgasenattheroP2.239 hī ’’ tiādi vuttaṃ . Yasmā nāgasenatthero ( milindapañhe abhejjavagge vitthāro ) paresaṃ vādapathopacchedanatthaṃ saṅgītikāle dhammasaṅgāhakamahātherehi gahitakoṭṭhāsesu ca antimakoṭṭhāsameva gahetvā milindarājānaṃ paññāpesi . Mahākassapatthero pana ekasikkhāpadampi asamūhanitukāmatāya tathā kammavācaṃ sāveti , tasmā taṃ tesaṃ vacanaṃ tathā na gahetabbaṃ .
218. Appamajjanaṃ appamādo , so pana atthato ñāṇūpasañhitā sati . Yasmā tattha satiyā byāpāro sātisayo , tasmā ‘‘ satiavippavāsenā ’’ ti vuttaṃ .
Appamādapadeyeva pakkhipitvā adāsi taṃ atthato , tassa sakalassa buddhavacanassa saṅgaṇhanato ca .